వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.32.1
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह।
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान् ॥ ४.३२.१ ॥
అంగదుని మాటలు విని, లక్ష్మణుడు కోపించాడని విని, మంత్రులతో కలిసి సుగ్రీవుడు తన ఆసనాన్ని వీడాడు.
4.32.2
स च तानब्रवीद् वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्।
मन्त्रज्ञान् मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः ॥ ४.३२.२ ॥
మంత్రాలలో నిపుణుడు, మంత్రణలో స్థిరుడైన అతడు, గురుత్వ లాఘవాలను నిశ్చయించి, మంత్రజ్ఞులైన వారితో ఈ మాటలు పలికాడు.
4.32.3
न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्।
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये ॥ ४.३२.३ ॥
నేను ఏ దుర్భాషణమూ చేయలేదు, ఏ దుష్కార్యమూ చేయలేదు. రాఘవుని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు ఎందుకు కోపించాడో అని ఆలోచిస్తున్నాను.
4.32.4
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः।
मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥ ४.३२.४ ॥
ఎప్పుడూ నా దోషాలను వెతికే నా శత్రువులు, నిజంగా జరగని నా దోషాలను రాఘవుని తమ్ముడికి వినిపించారు.
4.32.5
अत्र तावद् यथाबुद्धिः सर्वैरेव यथाविधि।
भावस्य निश्चयस्तावद् विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥ ४.३२.५ ॥
ఇక్కడ ఇప్పటికి ప్రతి ఒక్కరూ తమ బుద్ధికి తగినట్లు, విధిప్రకారం, ఉద్దేశ్యపు నిశ్చయాన్ని నిపుణంగా, నెమ్మదిగా తెలుసుకోవాలి.
4.32.6
न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात्।
मित्रं स्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥ ४.३२.६ ॥
లక్ష్మణుని వల్ల గానీ, రాఘవుని వల్ల గానీ నాకు ఏ భయమూ లేదు. తన స్థానంలోనే కోపించిన మిత్రుడు కలవరాన్ని మాత్రమే కలిగిస్తాడు.
4.32.7
सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं प्रतिपालनम्।
अनित्यत्वात् तु चित्तानां प्रीतिरल्पेऽपि भिद्यते ॥ ४.३२.७ ॥
స్నేహం ఏర్పరచుకోవడం అన్ని విధాలుగా సులభం; కానీ దానిని నిలబెట్టుకోవడం కష్టం. మనసులు అశాశ్వతం కాబట్టి, చిన్న విషయానికే ప్రేమ చెదిరిపోతుంది.
4.32.8
अतो निमित्तं त्रस्तोऽहं रामेण तु महात्मना।
यन्ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया ॥ ४.३२.८ ॥
అందుచేత మహాత్ముడైన రాముని కారణంగా నేను భయపడుతున్నాను; ఆయన నాకు చేసిన ఉపకారానికి నేను ప్రతిఫలం ఇవ్వలేను.
4.32.9
सुग्रीवेणैवमुक्ते तु हनूमान् हरिपुंगवः।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥ ४.३२.९ ॥
సుగ్రీవుడు ఇలా అనగా, వానర మంత్రుల మధ్య హరిశ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు తన స్వంత తర్కంతో ఇలా పలికాడు.
4.32.10
सर्वथा नैतदाश्चर्यं यत् त्वं हरिगणेश्वर।
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकारं कृतं शुभम् ॥ ४.३२.१० ॥
వానరగణాధిపతీ, నీవు ఆ అత్యంత స్నేహపూర్వకమైన, శుభకరమైన ఉపకారాన్ని మరచిపోకపోవడం అన్ని విధాలుగా ఆశ్చర్యం కాదు.
4.32.11
राघवेण तु वीरेण भयमुत्सृज्य दूरतः।
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ ४.३२.११ ॥
వీరుడైన రాఘవుడు భయాన్ని విడిచి, దూరం నుండే నీ ప్రియార్థం ఇంద్రునితో సమానమైన పరాక్రమం గల వాలిని చంపాడు.
4.32.12
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः।
भ्रातरं सम्प्रहितवाँल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ४.३२.१२ ॥
రాఘవుడు ప్రేమవల్లనే కోపించాడు అనడంలో సందేహం లేదు; ఆయన తన సోదరుడైన, సంపదను పెంచే లక్ష్మణుని పంపాడు.
4.32.13
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कालविदां वर।
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छुभा ॥ ४.३२.१३ ॥
కాలాన్ని తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడా! నీవు నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నావు, కాలాన్ని గ్రహించలేదు; వికసించిన సప్తచ్ఛద వృక్షాలతో నల్లగా మారిన శుభకరమైన శరదృతువు వచ్చేసింది.
4.32.14
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रणष्टबलाहका।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वाः सरितश्च सरांसि च ॥ ४.३२.१४ ॥
ఆకాశం నిర్మలమైన గ్రహ-నక్షత్రాలతో ఉంది, మేఘాలు నశించాయి; అన్ని దిక్కులు, నదులు, సరస్సులు ప్రసన్నంగా ఉన్నాయి.
4.32.15
प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव।
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः ॥ ४.३२.१५ ॥
వానర శ్రేష్ఠుడా! కర్తవ్య సమయం వచ్చింది, అయినా నీవు గ్రహించడం లేదు; నీవు నిర్లక్ష్యంగా ఉన్నావని స్పష్టం, అందుకే ఈ లక్ష్మణుడు ఇక్కడికి వచ్చాడు.
4.32.16
आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात्।
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥ ४.३२.१६ ॥
బాధలో ఉన్నవాడు, భార్య అపహరించబడిన వాడు అయిన వ్యక్తి, ఇతరుల వద్ద నుండి వచ్చిన కఠినమైన మాటలు నీవు సహించదగినవి; అవి మహాత్ముడైన రాఘవుని మాటలు.
4.32.17
कृतापराधस्य हि ते नान्यत् पश्याम्यहं क्षमम्।
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥ ४.३२.१७ ॥
తప్పు చేసిన నీకు, లక్ష్మణుని ప్రసన్నం చేయడానికి చేతులు జోడించడం తప్ప మరొక తగిన మార్గం నాకు కనిపించడం లేదు.
4.32.18
नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो ह्यवश्यं पार्थिवो हितम्।
इत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः ॥ ४.३२.१८ ॥
నియమించబడిన మంత్రులు రాజుకు హితమైన మాటను తప్పక చెప్పాలి; అందుకే ఇక్కడినుండి భయాన్ని విడిచిపెట్టి నిశ్చయమైన మాట చెబుతున్నాను.
4.32.19
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः।
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥ ४.३२.१९ ॥
రాఘవుడు తీవ్ర కోపంతో ధనుస్సును ఎత్తితే, దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులతో కూడిన జగత్తును తన వశంలో ఉంచుకోగల సమర్థుడు ఆయన.
4.32.20
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्यः पुनर्भवेत्।
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥ ४.३२.२० ॥
పూర్వపు ఉపకారాన్ని స్మరించే, ముఖ్యంగా కృతజ్ఞుడైన ఆయన, తిరిగి ప్రసన్నం చేయగలవారిని కోపింపజేయడు.
4.32.21
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भर्तुर्भार्येव तद्वशे ॥ ४.३२.२१ ॥
రాజా! నీవు పుత్రులు, మిత్రులతో కలిసి ఆయనకు శిరసు వంచి నమస్కరించి, నీ ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం, భర్త వశంలో ఉండే భార్యలా ఆయన అధీనంలో ఉండు.
4.32.22
न रामरामानुजशासनं त्वया
कपीन्द्र युक्तं मनसाप्यपोहितुम्।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं
सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥ ४.३२.२२ ॥
కపీంద్రా! రాముని, రాముని అనుజుని ఆజ్ఞను మనసులో కూడా ఉల్లంఘించడం నీకు తగదు. దేవేంద్రుని వలె తేజస్వి అయిన ఈ రాఘవుని మానుష బలం ఎంతటిదో నీ మనసే తెలుసుకుంటుంది.