ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.32.1
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह।
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान् ॥ ४.३२.१ ॥
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ସୁଗ୍ରୀବ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆସନ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
4.32.2
स च तानब्रवीद् वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्।
मन्त्रज्ञान् मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः ॥ ४.३२.२ ॥
ମନ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଓ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ସ୍ଥିର ସେ, ଗୁରୁ-ଲଘୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.32.3
न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्।
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये ॥ ४.३२.३ ॥
ମୁଁ କୌଣସି ଦୁର୍ବାକ୍ୟ କହିନାହିଁ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାହିଁକି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏହା ମୁଁ ଭାବୁଛି।
4.32.4
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः।
मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥ ४.३२.४ ॥
ସର୍ବଦା ମୋ ଦୋଷ ଖୋଜୁଥିବା ମୋ ଶତ୍ରୁ ଓ ଅହିତକାରୀମାନେ, ଯାହା ଘଟି ନ ଥିଲା ଏପରି ମୋ ଦୋଷ ରାଘବଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଛନ୍ତି।
4.32.5
अत्र तावद् यथाबुद्धिः सर्वैरेव यथाविधि।
भावस्य निश्चयस्तावद् विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥ ४.३२.५ ॥
ଏଠାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ, ବିଧିପୂର୍ବକ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ନିଶ୍ଚୟ ସାବଧାନରେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
4.32.6
न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात्।
मित्रं स्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥ ४.३२.६ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ କିମ୍ବା ରାଘବଙ୍କଠାରୁ ମୋର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ। ନିଜ ସ୍ଥାନରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମିତ୍ର କେବଳ ଉଦ୍ବେଗ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
4.32.7
सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं प्रतिपालनम्।
अनित्यत्वात् तु चित्तानां प्रीतिरल्पेऽपि भिद्यते ॥ ४.३२.७ ॥
ବନ୍ଧୁତା ସ୍ଥାପନ ସବୁ ଦିଗରୁ ସହଜ, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା କଠିନ। ମନ ଅନିତ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ସାମାନ୍ୟ କାରଣରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
4.32.8
अतो निमित्तं त्रस्तोऽहं रामेण तु महात्मना।
यन्ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया ॥ ४.३२.८ ॥
ତେଣୁ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ଭୀତ; ସେ ମୋ ପ୍ରତି ଯାହା ଉପକାର କରିଛନ୍ତି, ତାର ପ୍ରତିଦାନ ମୁଁ ଦେଇ ପାରିବି ନାହିଁ।
4.32.9
सुग्रीवेणैवमुक्ते तु हनूमान् हरिपुंगवः।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥ ४.३२.९ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ଏପରି କହିବାରୁ, ବାନର-ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ନିଜ ତର୍କରେ ଏହା କହିଲେ।
4.32.10
सर्वथा नैतदाश्चर्यं यत् त्वं हरिगणेश्वर।
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकारं कृतं शुभम् ॥ ४.३२.१० ॥
ହେ ହରିଗଣେଶ୍ୱର, ତୁମେ ସେହି ଅତି ସ୍ନେହମୟ, ଶୁଭ ଉପକାରକୁ ଭୁଲି ନାହଁ, ଏହା ସର୍ବଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ବିଷୟ ନୁହେଁ।
4.32.11
राघवेण तु वीरेण भयमुत्सृज्य दूरतः।
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ ४.३२.११ ॥
ବୀର ରାଘବ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୂରରୁ ତୁମ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ପରାକ୍ରମୀ ବାଳିଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
4.32.12
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः।
भ्रातरं सम्प्रहितवाँल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ४.३२.१२ ॥
ରାଘବ ସ୍ନେହରୁ ହିଁ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ଶ୍ରୀ ବଢ଼ାଉଥିବା ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପଠାଇଛନ୍ତି।
4.32.13
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कालविदां वर।
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छुभा ॥ ४.३२.१३ ॥
ହେ କାଳଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ପ୍ରମତ୍ତ, କାଳ ଜାଣୁନାହଁ; ପୁଷ୍ପିତ ସପ୍ତଚ୍ଛଦ ବୃକ୍ଷରେ ଶ୍ୟାମଳ ଶୁଭ ଶରତ ଋତୁ ଆସିଛି।
4.32.14
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रणष्टबलाहका।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वाः सरितश्च सरांसि च ॥ ४.३२.१४ ॥
ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଭରା, ମେଘ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗ, ନଦୀ ଓ ସରୋବର ପ୍ରସନ୍ନ।
4.32.15
प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव।
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः ॥ ४.३२.१५ ॥
ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! କର୍ମର ସମୟ ଆସିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ; ତୁମେ ପ୍ରମତ୍ତ ଅଟ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
4.32.16
आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात्।
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥ ४.३२.१६ ॥
ପୀଡ଼ିତ ଓ ପତ୍ନୀ ହରଣ ହୋଇଥିବା ମଣିଷର, ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆସିଥିବା କଠୋର ବାକ୍ୟ ତୁମକୁ ସହିବା ଉଚିତ; ତାହା ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ବାକ୍ୟ।
4.32.17
कृतापराधस्य हि ते नान्यत् पश्याम्यहं क्षमम्।
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥ ४.३२.१७ ॥
ଅପରାଧ କରିଥିବା ତୁମ ପାଇଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧିବା ବିନା ଆଉ କୌଣସି ଉଚିତ ପଥ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
4.32.18
नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो ह्यवश्यं पार्थिवो हितम्।
इत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः ॥ ४.३२.१८ ॥
ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅବଶ୍ୟ ହିତକର କଥା କହିବା ଉଚିତ; ତେଣୁ ଏଠାରୁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଦୃଢ଼ କଥା କହୁଛି।
4.32.19
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः।
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥ ४.३२.१९ ॥
ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଧନୁ ଉଠାଇଲେ, ଦେବ, ଅସୁର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ନିଜ ବଶରେ ରଖିବାକୁ ସେ ସମର୍ଥ।
4.32.20
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्यः पुनर्भवेत्।
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥ ४.३२.२० ॥
ପୂର୍ବ ଉପକାର ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା, ବିଶେଷତଃ କୃତଜ୍ଞ ସେ, ଯାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଇପାରେ ତାହାକୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହଁନ୍ତି।
4.32.21
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भर्तुर्भार्येव तद्वशे ॥ ४.३२.२१ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ତୁମେ ପୁତ୍ର ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ସମୟ ଅନୁସାରେ, ସ୍ୱାମୀର ବଶରେ ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରି ତାଙ୍କ ବଶରେ ରୁହ।
4.32.22
न रामरामानुजशासनं त्वया
कपीन्द्र युक्तं मनसाप्यपोहितुम्।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं
सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥ ४.३२.२२ ॥
ହେ କପୀନ୍ଦ୍ର! ରାମ ଓ ରାମଙ୍କ ଅନୁଜଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ଏହି ରାଘବଙ୍କ ମାନୁଷ ବଳ କେତେ, ତୁମ ମନ ହିଁ ଜାଣିବ।