ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.32.1
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा सुग्रीवः सचिवैः सह।
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान् ॥ ४.३२.१ ॥
ਅੰਗਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਜਮੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਆਸਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
4.32.2
स च तानब्रवीद् वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम्।
मन्त्रज्ञान् मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितः ॥ ४.३२.२ ॥
ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਉਹ, ਗੁਰੂ-ਲਘੂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਮੰਤਰਜ୍ଞ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
4.32.3
न मे दुर्व्याहृतं किंचिन्नापि मे दुरनुष्ठितम्।
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये ॥ ४.३२.३ ॥
ਮੈਂ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਮੰਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਰਾਘਵ ਦਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕਿਉਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈ, ਇਹੀ ਮੈਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
4.32.4
असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः।
मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥ ४.३२.४ ॥
ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨੁਕਸ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹਿਤਕਾਰੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਹੋਏ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਐਸੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸ਼ ਰਾਘਵ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
4.32.5
अत्र तावद् यथाबुद्धिः सर्वैरेव यथाविधि।
भावस्य निश्चयस्तावद् विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥ ४.३२.५ ॥
ਇੱਥੇ ਹੁਣ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਮਨਸ਼ਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.32.6
न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात्।
मित्रं स्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥ ४.३२.६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਜਾਂ ਰਾਘਵ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਮਿੱਤਰ ਕੇਵਲ ਘਬਰਾਹਟ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4.32.7
सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं प्रतिपालनम्।
अनित्यत्वात् तु चित्तानां प्रीतिरल्पेऽपि भिद्यते ॥ ४.३२.७ ॥
ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਉਣੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਖੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਮਨਾਂ ਦੇ ਅਨਿੱਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਤੇ ਵੀ ਪਿਆਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4.32.8
अतो निमित्तं त्रस्तोऽहं रामेण तु महात्मना।
यन्ममोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया ॥ ४.३२.८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਤੇ ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਬਦਲਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾ ਸਕਦਾ।
4.32.9
सुग्रीवेणैवमुक्ते तु हनूमान् हरिपुंगवः।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥ ४.३२.९ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਵਾਨਰ-ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਇਹ ਕਿਹਾ।
4.32.10
सर्वथा नैतदाश्चर्यं यत् त्वं हरिगणेश्वर।
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकारं कृतं शुभम् ॥ ४.३२.१० ॥
ਹੇ ਹਰਿਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਤਿ ਸਨੇਹੀ, ਸ਼ੁਭ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲੇ, ਇਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।
4.32.11
राघवेण तु वीरेण भयमुत्सृज्य दूरतः।
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥ ४.३२.११ ॥
ਵੀਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
4.32.12
सर्वथा प्रणयात् क्रुद्धो राघवो नात्र संशयः।
भ्रातरं सम्प्रहितवाँल्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ ४.३२.१२ ॥
ਰਾਘਵ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
4.32.13
त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कालविदां वर।
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छुभा ॥ ४.३२.१३ ॥
ਹੇ ਕਾਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੈਂ, ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਖਿੜੇ ਸਪਤਛਦ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਆਮਲ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ ਹੈ।
4.32.14
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रणष्टबलाहका।
प्रसन्नाश्च दिशः सर्वाः सरितश्च सरांसि च ॥ ४.३२.१४ ॥
ਅਸਮਾਨ ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਹਿ-ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਖਿੰਡ ਗਏ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ।
4.32.15
प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुंगव।
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः ॥ ४.३२.१५ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਤੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੈਂ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
4.32.16
आर्तस्य हृतदारस्य परुषं पुरुषान्तरात्।
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥ ४.३२.१६ ॥
ਦੁੱਖੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਖੋਹੇ ਗਏ ਬੰਦੇ ਦੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਤੈਨੂੰ ਸਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਬਚਨ ਹਨ।
4.32.17
कृतापराधस्य हि ते नान्यत् पश्याम्यहं क्षमम्।
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥ ४.३२.१७ ॥
ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਤੈਨੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਥ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਢੁੱਕਵਾਂ ਰਾਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
4.32.18
नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो ह्यवश्यं पार्थिवो हितम्।
इत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः ॥ ४.३२.१८ ॥
ਨਿਯੁਕਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੋਂ ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਪੱਕੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
4.32.19
अभिक्रुद्धः समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः।
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥ ४.३२.१९ ॥
ਰਾਘਵ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਹ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
4.32.20
न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्यः पुनर्भवेत्।
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥ ४.३२.२० ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
4.32.21
तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रः ससुहृज्जनः।
राजंस्तिष्ठ स्वसमये भर्तुर्भार्येव तद्वशे ॥ ४.३२.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਤੀ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ।
4.32.22
न रामरामानुजशासनं त्वया
कपीन्द्र युक्तं मनसाप्यपोहितुम्।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं
सराघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥ ४.३२.२२ ॥
ਹੇ ਕਪੀਇੰਦਰ! ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਾਲਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰਾਘਵ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਬਲ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੀ ਜਾਣ ਲਵੇਗਾ।