વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.33.1
अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा।
प्रविवेश गुहां रम्यां किष्किन्धां रामशासनात् ॥ ४.३३.१ ॥
ત્યારે રામની આજ્ઞા મળતાં શત્રુવીરોનો સંહાર કરનાર લક્ષ્મણ કિષ્કિંધાની રમણીય ગુફામાં પ્રવેશ્યો.
4.33.2
द्वारस्था हरयस्तत्र महाकाया महाबलाः।
बभूवुर्लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ४.३३.२ ॥
ત્યાં દ્વાર પર ઊભેલા વિશાળ શરીરવાળા અને મહાબળવાન વાનરો લક્ષ્મણને જોઈને સૌ હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
4.33.3
निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्।
बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन् ॥ ४.३३.३ ॥
દશરથપુત્રને ક્રોધથી નિસાસા નાખતા જોઈને વાનરો ડરી ગયા; તેને ઘેરવાની હિંમત પણ તેઓ કરી શક્યા નહીં.
4.33.4
स तां रत्नमयीं दिव्यां श्रीमान् पुष्पितकाननाम्।
रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम् ॥ ४.३३.४ ॥
તે તેજસ્વી લક્ષ્મણે રત્નમય, દિવ્ય, ખીલેલાં વનોવાળી, રમણીય અને રત્નોથી ભરેલી તે વિશાળ ગુફા જોઈ.
4.33.5
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नोपशोभिताम्।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ॥ ४.३३.५ ॥
તે ગુફા ભવ્ય ભવનો અને મહેલોથી ભરેલી, અનેક રત્નોથી શોભતી અને સર્વ કામનાઓનાં ફળ આપતાં ખીલેલાં વૃક્ષોથી સુશોભિત હતી.
4.33.6
देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः।
दिव्यमाल्याम्बरधरैः शोभितां प्रियदर्शनैः ॥ ४.३३.६ ॥
તે ગુફા દેવ-ગંધર્વ પુત્રો અને ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરોથી શોભતી હતી; તેઓ દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કરેલા અને જોવામાં પ્રિય હતા.
4.33.7
चन्दनागुरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिताम्।
मैरेयाणां मधूनां च सम्मोदितमहापथाम् ॥ ४.३३.७ ॥
ચંદન, અગરુ અને કમળની સુગંધથી સુગંધિત, મૈરેય અને મધના સુવાસથી જેના મહામાર્ગો આનંદિત હતા.
4.33.8
विन्ध्यमेरुगिरिप्रख्यैः प्रासादैर्नैकभूमिभिः।
ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः ॥ ४.३३.८ ॥
વિંધ્ય અને મેરુ પર્વતો જેવા ઊંચા, અનેક માળના મહેલો અને સ્વચ્છ પર્વતીય નદીઓ રાઘવે ત્યાં જોયાં.
4.33.9
अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च।
गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च ॥ ४.३३.९ ॥
અંગદનું રમણીય ગૃહ, મૈંદ અને દ્વિવિદનું, ગવય, ગવાક્ષ, ગજ અને શરભનું પણ ગૃહ.
4.33.10
विद्युन्मालेश्च सम्पातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः।
वीरबाहोः सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः ॥ ४.३३.१० ॥
વિદ્યુન્માલી, સંપાતિ, સૂર્યાક્ષ, હનુમાન, વીરબાહુ, સુબાહુ અને મહાત્મા નળનાં ગૃહ પણ.
4.33.11
कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।
दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः ॥ ४.३३.११ ॥
કુમુદ, સુષેણ, તાર અને જાંબવાન, દધિવક્ત્ર, નીલ તથા સુપાટલ અને સુનેત્રનાં ગૃહ પણ.
4.33.12
एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।
ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः ॥ ४.३३.१२ ॥
રાજમાર્ગ પર આ મહાત્મા શ્રેષ્ઠ વાનરોનાં મુખ્ય અને મજબૂત ગૃહો લક્ષ્મણે જોયાં.
4.33.13
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि गन्धमाल्ययुतानि च।
प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च ॥ ४.३३.१३ ॥
એ ભવનો સફેદ વાદળો જેવાં ઝળહળતાં હતાં; સુગંધ અને માળાઓથી યુક્ત હતાં; ધનધાન્યથી ભરપૂર હતાં; સ્ત્રીરત્નોથી શોભિત હતાં.
4.33.14
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।
वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम् ॥ ४.३३.१४ ॥
વાનરરાજનું એ રમણીય ગૃહ સફેદ પર્વતથી ઘેરાયેલું હતું; દુર્ગમ હતું; મહેન્દ્રના ભવન સમાન હતું.
4.33.15
शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम् ॥ ४.३३.१५ ॥
એ ભવન કૈલાસ શિખરો જેવાં સફેદ પ્રાસાદ-શિખરોથી યુક્ત હતું; સર્વ કામના ફળ આપનારાં ખીલેલાં વૃક્ષોથી શોભિત હતું.
4.33.16
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः।
दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैः शीतच्छायैर्मनोरमैः ॥ ४.३३.१६ ॥
ઇન્દ્રે આપેલાં, શોભાયુક્ત, નીલ વાદળ જેવાં વૃક્ષો દિવ્ય ફૂલ-ફળ આપતાં, શીતળ છાયાવાળાં અને મનોહર હતાં.
4.33.17
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः।
दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम् ॥ ४.३३.१७ ॥
એનો દ્વાર હાથમાં શસ્ત્રધારી બળવાન વાનરોથી રક્ષિત હતો; દિવ્ય માળાઓથી ઢંકાયેલું, શુભ્ર અને તપ્ત સુવર્ણના તોરણવાળું હતું.
4.33.18
सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।
अवार्यमाणः सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः ॥ ४.३३.१८ ॥
મહાબળવાન સૌમિત્રિ સુગ્રીવના રમણીય ગૃહમાં પ્રવેશ્યા; કોઈએ રોક્યા નહીં, જેમ સૂર્ય મહામેઘમાંથી પસાર થાય.
4.33.19
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः।
ददर्श सुमहद्गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत् ॥ ४.३३.१९ ॥
ધર્માત્માએ વાહનો અને આસનોથી ભરેલા સાત કક્ષ્યા જોયા; અતિ સુરક્ષિત વિશાળ અંતઃપુર જોયું.
4.33.20
हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्र समावृतम् ॥ ४.३३.२० ॥
સોના-ચાંદીના પલંગો, અનેક ઉત્તમ આસનો અને મૂલ્યવાન પાથરણાંથી ઠેર ઠેર ભરેલું.
4.33.21
प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वनम्।
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालपदाक्षरम् ॥ ४.३३.२१ ॥
પ્રવેશતાં જ તેમણે સતત મધુર સ્વર સાંભળ્યો; તંતુવાદ્યોના ગીતોથી ભરેલો, સમતાલમાં પદ અને અક્ષરોવાળો.
4.33.22
बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः।
स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः ॥ ४.३३.२२ ॥
સુગ્રીવના ભવનમાં તે મહાબળવાને રૂપ-યૌવનના ગર્વથી ભરેલી અનેક પ્રકારની ઘણી સ્ત્રીઓ જોઈ.
4.33.23
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नास्तत्र माल्यकृतस्रजः।
वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ४.३३.२३ ॥
ત્યાં કુલીન સ્ત્રીઓ જોઈ; તેઓ માળા ગૂંથતી હતી, ઉત્તમ માળાઓ બનાવવામાં વ્યસ્ત હતી અને ઉત્તમ આભૂષણોથી શણગારેલી હતી.
4.33.24
नातृप्तान् नाति चाव्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान्।
सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः ॥ ४.३३.२४ ॥
લક્ષ્મણે સુગ્રીવના અનુચરોને ધ્યાનથી જોયા; તેઓ અતૃપ્ત નહોતા, અતિ વ્યગ્ર નહોતા, અને હલકા વેશવાળા નહોતા.
4.33.25
कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निःस्वनं तथा।
स निशम्य ततः श्रीमान् सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत् ॥ ४.३३.२५ ॥
ઝાંઝરનો રણકાર અને કાંચીનો અવાજ સાંભળીને શ્રીમાન સૌમિત્રિ લજ્જિત થયા.
4.33.26
रोषवेगप्रकुपितः श्रुत्वा चाभरणस्वनम्।
चकार ज्यास्वनं वीरो दिशः शब्देन पूरयन् ॥ ४.३३.२६ ॥
આભૂષણોનો અવાજ સાંભળીને ક્રોધના વેગથી કુપિત થયેલા તે વીરે ધનુષ્યની દોરીનો નાદ કર્યો અને તે અવાજથી દિશાઓ ભરી દીધી.
4.33.27
चारित्रेण महाबाहुरपकृष्टः स लक्ष्मणः।
तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः ॥ ४.३३.२७ ॥
આચરણથી મહાબાહુ એવા તે લક્ષ્મણ પોતાને સંયમમાં રાખી, રામના કોપથી યુક્ત થઈ એકાંતમાં એક બાજુ ઊભા રહ્યા.
4.33.28
तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः।
विज्ञायागमनं त्रस्तः स चचाल वरासनात् ॥ ४.३३.२८ ॥
તે ધનુષ્યના અવાજથી વાનરરાજ સુગ્રીવે લક્ષ્મણનું આગમન જાણ્યું અને ભયભીત થઈ પોતાના શ્રેષ્ઠ આસન પરથી કંપી ઊઠ્યો.
4.33.29
अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात् प्रतिवेदितम्।
सुव्यक्तमेष सम्प्राप्तः सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः ॥ ४.३३.२९ ॥
અંગદે અગાઉ મને જણાવ્યું હતું તેમ, ભાઈ પર સ્નેહ રાખનારા સૌમિત્રિ અહીં આવી પહોંચ્યા છે, એ સ્પષ્ટ છે.
4.33.30
अङ्गदेन समाख्यातो ज्यास्वनेन च वानरः।
बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्य व्यशुष्यत ॥ ४.३३.३० ॥
અંગદે જણાવ્યું હોવાથી અને ધનુષ્યની દોરીના અવાજથી તે વાનરે જાણ્યું કે લક્ષ્મણ આવી પહોંચ્યા છે; તેનું મોઢું સુકાઈ ગયું.
4.33.31
ततस्तारां हरिश्रेष्ठः सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्।
उवाच हितमव्यग्रस्त्राससम्भ्रान्तमानसः ॥ ४.३३.३१ ॥
ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે, ભયથી વિચલિત ન થયેલા મનથી, પ્રિયદર્શના તારાને હિતકારી વચનો કહ્યાં.
4.33.32
किं नु रुट्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः।
सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः ॥ ४.३३.३२ ॥
હે સુંદર ભ્રમરવાળી, સ્વભાવે મૃદુ મનવાળા રાઘવના અનુજ જાણે ક્રોધે ભરાઈને આવ્યા છે; આ ક્રોધનું કારણ શું?
4.33.33
किं पश्यसि कुमारस्य रोषस्थानमनिन्दिते।
न खल्वकारणे कोपमाहरेन्नरपुङ्गवः ॥ ४.३३.३३ ॥
હે નિર્દોષ સ્ત્રી, કુમારના ક્રોધનું કારણ તું જુએ છે? ખરેખર નરશ્રેષ્ઠ વિના કારણે ક્રોધ કરતા નથી.
4.33.34
यद्यस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किंचिदप्रियम्।
तद्बुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमेवाभिधीयताम् ॥ ४.३३.३४ ॥
જો અમે તેમની સાથે કંઈ અપ્રિય કર્યું હોય એવું તું જાણતી હોય, તો બુદ્ધિથી વિચારીને ઝડપથી કહે.
4.33.35
अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि।
वचनैः सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि ॥ ४.३३.३५ ॥
અથવા, હે ભામિની, તું જ તેમને જોવા યોગ્ય છે; શાંત્વનાભર્યા વચનોથી તેમને પ્રસન્ન કરવા પણ યોગ્ય છે.
4.33.36
त्वद्दर्शने विशुद्धात्मा न स्म कोपं करिष्यति।
नहि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित् कुर्वन्ति दारुणम् ॥ ४.३३.३६ ॥
તને જોઈને વિશુદ્ધાત્મા તેઓ ક્રોધ નહીં કરે. મહાત્માઓ સ્ત્રીઓ પ્રત્યે ક્યારેય કઠોર વર્તન કરતા નથી.
4.33.37
त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्।
ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिंदमम् ॥ ४.३३.३७ ॥
તારા સાંત્વનભર્યા શબ્દોથી શાંત ઇન્દ્રિય-મનવાળા, કમળપત્ર જેવી આંખોવાળા, શત્રુદમનને ત્યારે હું જોઈશ.
4.33.38
सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षी
प्रलम्बकाञ्चीगुणहेमसूत्रा।
सलक्षणा लक्ष्मणसंनिधानं
जगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः ॥ ४.३३.३८ ॥
ડગમગતી, મદથી વિહ્વળ નયનોવાળી, લાંબી સોનાની કટિમેખલા પહેરેલી, સુલક્ષણા, નમેલી દેહયષ્ટિવાળી તારા લક્ષ્મણની સમીપે ગઈ.
4.33.39
स तां समीक्ष्यैव हरीशपत्नीं
तस्थावुदासीनतया महात्मा।
अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रः
स्त्रीसंनिकर्षाद् विनिवृत्तकोपः ॥ ४.३३.३९ ॥
તે મહાત્માએ હરીશપત્નીને જોઈ ઉદાસીનતાથી ઊભા રહ્યા; મનુજેન્દ્રપુત્ર મુખ નીચું કરી ગયા; સ્ત્રીના સાંનિધ્યથી તેમનો કોપ શમી ગયો.
4.33.40
सा पानयोगाच्च निवृत्तलज्जा
दृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः।
उवाच तारा प्रणयप्रगल्भं
वाक्यं महार्थं परिसान्त्वरूपम् ॥ ४.३३.४० ॥
મદ્યપાનની અસર અને રાજકુમારની પ્રસન્ન દૃષ્ટિથી લજ્જા છોડીને તારા પ્રેમથી સાહસપૂર્વક મહાન અર્થવાળા, સાંત્વનાભર્યા વચન બોલી.
4.33.41
किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्र
कस्ते न संतिष्ठति वाङ्निदेशे।
कः शुष्कवृक्षं वनमापतन्तं
दावाग्निमासीदति निर्विशङ्कः ॥ ४.३३.४१ ॥
હે મનુજેન્દ્રપુત્ર, કોપનું મૂળ શું છે? તારા વચનના આદેશમાં કોણ ટકતું નથી? સૂકાં વૃક્ષોવાળા વન પર પડતા દાવાનળ પાસે કોણ નિર્ભયતાથી જાય?
4.33.42
स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितः।
भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.३३.४२ ॥
તેનાં વચન સાંભળીને લક્ષ્મણે નિર્ભયતાથી, પહેલાં સાંત્વના આપીને, સુગ્રીવના સ્નેહને ધ્યાનમાં રાખીને ફરી આ વાક્ય કહ્યું.
4.33.43
किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसंग्रहः।
भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुध्यसे ॥ ४.३३.४३ ॥
શું તારો પતિ કામવશ થઈને ધર્મ અને અર્થનો સંગ્રહ ગુમાવી બેઠો છે? સ્વામીના હિતમાં લાગેલો હોવો જોઈતો હતો, તેને તું ઓળખતી નથી?
4.33.44
न चिन्तयति राज्यार्थं सोऽस्मान् शोकपरायणान्।
सामात्यपरिषत् तारे काममेवोपसेवते ॥ ४.३३.४४ ॥
તે રાજ્યની ચિંતા કરતો નથી; શોકમાં ડૂબેલા અમને પણ યાદ કરતો નથી. હે તારા, મંત્રીઓ અને સભા સાથે તે કેવળ ભોગમાં જ રમે છે.
4.33.45
स मासांश्चतुरः कृत्वा प्रमाणं प्लवगेश्वरः।
व्यतीतांस्तान् मदोदग्रो विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३३.४५ ॥
તે વાનરરાજે ચાર મહિનાને માપદંડ બનાવ્યા છે; મદથી ઉન્મત્ત થઈને વિહાર કરતાં વીતી ગયેલા તે મહિનાઓને પણ તે જાણતો નથી.
4.33.46
नहि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेवं प्रशस्यते।
पानादर्थश्च कामश्च धर्मश्च परिहीयते ॥ ४.३३.४६ ॥
ધર્મ અને અર્થની સિદ્ધિ માટે આ રીતે મદ્યપાન પ્રશંસનીય નથી. મદ્યપાનથી અર્થ, કામ અને ધર્મ ત્રણેય ક્ષીણ થાય છે.
4.33.47
धर्मलोपो महांस्तावत् कृते ह्यप्रतिकुर्वतः।
अर्थलोपश्च मित्रस्य नाशे गुणवतो महान् ॥ ४.३३.४७ ॥
કરેલા ઉપકારનો બદલો ન વાળનારને ધર્મનો નાશ મોટો થાય છે; ગુણવાન મિત્રના નાશમાં અર્થનો નાશ પણ મોટો થાય છે.
4.33.48
मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्।
तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम् ॥ ४.३३.४८ ॥
અર્થ અને ગુણમાં શ્રેષ્ઠ, સત્ય-ધર્મમાં તત્પર મિત્ર — તેના તે બંને (અર્થ-ગુણ) ત્યજાયા છે; પરંતુ તે ધર્મમાં સ્થિર નથી.
4.33.49
तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्।
तत् कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे त्वमुदाहर्तुमर्हसि ॥ ४.३३.४९ ॥
આ રીતે કાર્ય રજૂ થયું હોવાથી, આપણું આગળનું કર્તવ્ય આ છે; કાર્યતત્ત્વ જાણનાર તમે તે કર્તવ્ય કહેવા યોગ્ય છો.
4.33.50
सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तं
निशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्।
तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्ये
विश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः ॥ ४.३३.५० ॥
તેના ધર્મ-અર્થથી યુક્ત, મધુર સ્વભાવનાં વચનો સાંભળીને, મનુજેન્દ્રના (સુગ્રીવના) કાર્યની સિદ્ધિ વિશે વિશ્વાસથી ભરેલી તારા તેને ફરી બોલી.
4.33.51
न कोपकालः क्षितिपालपुत्र
न चापि कोपः स्वजने विधेयः।
त्वदर्थकामस्य जनस्य तस्य
प्रमादमप्यर्हसि वीर सोढुम् ॥ ४.३३.५१ ॥
હે ક્ષિતિપાલપુત્ર, આ ક્રોધનો સમય નથી; સ્વજનો પર ક્રોધ બતાવવો પણ યોગ્ય નથી. તમારા કાર્યને ઇચ્છનાર એ માણસની ભૂલ પણ, હે વીર, તમારે સહન કરવી જોઈએ.
4.33.52
कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टः
कुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे।
कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छेत्
सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः ॥ ४.३३.५२ ॥
હે કુમાર, ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ હલકા સ્વભાવવાળા પર ક્રોધ કેવી રીતે કરે? તમારા જેવો કોણ, સત્ત્વથી નિયંત્રિત અને તપનું મૂળ, ક્રોધને વશ થાય?
4.33.53
जानामि कोपं हरिवीरबन्धो-
र्जानामि कार्यस्य च कालसङ्गम्।
जानामि कार्यं त्वयि यत्कृतं न-
स्तच्चापि जानामि यदत्र कार्यम् ॥ ४.३३.५३ ॥
હરિવીરોના બંધુ સુગ્રીવનો ક્રોધ હું જાણું છું; કાર્ય અને તેના યોગ્ય સમયનો સંગમ પણ જાણું છું. તમારા પ્રત્યે અમે કરેલું કર્તવ્ય હું જાણું છું, અને અહીં કરવાનું કર્તવ્ય પણ જાણું છું.
4.33.54
तच्चापि जानामि तथाविषह्यं
बलं नरश्रेष्ठ शरीरजस्य।
जानामि यस्मिंश्च जनेऽवबद्धं
कामेन सुग्रीवमसक्तमद्य ॥ ४.३३.५४ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, શરીરમાંથી જન્મેલા કામનું તે અસહ્ય બળ પણ હું જાણું છું; આજે કામથી કોણ બંધાયેલો છે અને આજે અસક્ત એવો સુગ્રીવ કોણ છે, તે પણ હું જાણું છું.
4.33.55
न कामतन्त्रे तव बुद्धिरस्ति
त्वं वै यथा मन्युवशं प्रपन्नः।
न देशकालौ हि यथार्थधर्मा-
ववेक्षते कामरतिर्मनुष्यः ॥ ४.३३.५५ ॥
તારી બુદ્ધિ કામને અધીન નથી; તું તો ક્રોધને વશ થઈ ગયો છે. કામમાં રમતો માણસ સાચા ધર્મ માટે યોગ્ય દેશ અને કાળનો વિચાર કરતો નથી.
4.33.56
तं कामवृत्तं मम संनिकृष्टं
कामाभियोगाच्च विमुक्तलज्जम्।
क्षमस्व तावत् परवीरहन्त-
स्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम् ॥ ४.३३.५६ ॥
હે શત્રુવીરોના સંહારક, કામવશ આચરણ કરનાર, મારી નજીક રહેલા અને કામના આક્રમણથી લજ્જા છોડી દીધેલા તેને—વાનરવંશના નાથ એવા તમારા ભાઈ સુગ્રીવને—હમણાં ક્ષમા કરો.
4.33.57
महर्षयो धर्मतपोऽभिरामाः
कामानुकामाः प्रतिबद्धमोहाः।
अयं प्रकृत्या चपलः कपिस्तु
कथं न सज्जेत सुखेषु राजा ॥ ४.३३.५७ ॥
ધર્મ અને તપમાં રમતા મહર્ષિઓ પણ કામને અનુસરીને મોહથી બંધાય છે. આ વાનર સ્વભાવથી જ ચંચળ છે; આ રાજા સુખોમાં કેમ આસક્ત ન થાય?
4.33.58
इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं
सा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्।
पुनः सखेदं मदविह्वलाक्षी
भर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ४.३३.५८ ॥
આ પ્રમાણે મહાન અર્થવાળાં વચન કહીને, મદથી વિહ્વળ નેત્રોવાળી તે વાનરી અપ્રમેય લક્ષ્મણને ફરી દુઃખસહિત પતિના હિતનાં આ વચન બોલી.
4.33.59
उद्योगस्तु चिराज्ञप्तः सुग्रीवेण नरोत्तम।
कामस्यापि विधेयेन तवार्थप्रतिसाधने ॥ ४.३३.५९ ॥
હે નરોત્તમ, તમારું કાર્ય સાધવાનો પ્રયત્ન સુગ્રીવે લાંબા સમય પહેલાં આજ્ઞાપિત કર્યો છે; ઇચ્છાને આધીન એવા તેના દ્વારા પણ તે થાય છે.
4.33.60
आगता हि महावीर्या हरयः कामरूपिणः।
कोटीः शतसहस्राणि नानानगनिवासिनः ॥ ४.३३.६० ॥
મહાપરાક્રમી, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા, વિવિધ પર્વતો પર વસતા વાનરો કરોડો અને લાખોની સંખ્યામાં આવી પહોંચ્યા છે.
4.33.61
तदागच्छ महाबाहो चारित्रं रक्षितं त्वया।
अच्छलं मित्रभावेन सतां दारावलोकनम् ॥ ४.३३.६१ ॥
તેથી, હે મહાબાહુ, આવો. તમારું ચારિત્ર્ય તમે જ સાચવ્યું છે. મિત્રભાવે, કપટ વગર, સજ્જનો પત્નીઓને જોવું યોગ્ય છે.
4.33.62
तारया चाभ्यनुज्ञातस्त्वरया वापि चोदितः।
प्रविवेश महाबाहुरभ्यन्तरमरिंदमः ॥ ४.३३.६२ ॥
તારાએ અનુમતિ આપતાં અને ઉતાવળથી પ્રેરાઈને, મહાબાહુ શત્રુદમન અંદર પ્રવેશ્યા.
4.33.63
ततः सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने।
महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसंनिभम् ॥ ४.३३.६३ ॥
ત્યારે તેમણે સોનાના શ્રેષ્ઠ આસન પર, અતિ મૂલ્યવાન પાથરણાથી સજ્જ આસન પર બેઠેલા, સૂર્ય સમાન સુગ્રીવને જોયા.
4.33.64
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्।
दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम् ॥ ४.३३.६४ ॥
દિવ્ય આભૂષણોથી વિચિત્ર રીતે શણગારેલા અંગવાળા, દિવ્ય રૂપ અને યશસ્વી; દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો ધારણ કરેલા, મહેન્દ્ર જેવા દુર્જય.
4.33.65
दिव्याभरणमाल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम्।
संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसंनिभः ॥ ४.३३.६५ ॥
દિવ્ય આભૂષણો અને માળાઓ પહેરેલી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા, ક્રોધથી અતિશય લાલ આંખોવાળા તેઓ યમ જેવા બની ગયા.
4.33.66
रुमां तु वीरः परिरभ्य गाढं
वरासनस्थो वरहेमवर्णः।
ददर्श सौमित्रिमदीनसत्त्वं
विशालनेत्रः स विशालनेत्रम् ॥ ४.३३.६६ ॥
વીર સુગ્રીવે રુમાને ગાઢ આલિંગન આપ્યું, શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસીને, શ્રેષ્ઠ સુવર્ણવર્ણા તેમણે અદીનસત્ત્વ, વિશાળનેત્ર સૌમિત્રિને જોયા.