ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.33.1
अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा।
प्रविवेश गुहां रम्यां किष्किन्धां रामशासनात् ॥ ४.३३.१ ॥
ତାପରେ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକାରୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ରମଣୀୟ ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
4.33.2
द्वारस्था हरयस्तत्र महाकाया महाबलाः।
बभूवुर्लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ४.३३.२ ॥
ସେଠାରେ ଦ୍ୱାରରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ମହାକାୟ ଓ ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହେଲେ।
4.33.3
निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्।
बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन् ॥ ४.३३.३ ॥
ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଘେରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସାହସ କଲେ ନାହିଁ।
4.33.4
स तां रत्नमयीं दिव्यां श्रीमान् पुष्पितकाननाम्।
रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम् ॥ ४.३३.४ ॥
ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରତ୍ନମୟ, ଦିବ୍ୟ, ପୁଷ୍ପିତ ବନଯୁକ୍ତ, ରମଣୀୟ ଓ ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ବିଶାଳ ଗୁମ୍ଫାକୁ ଦେଖିଲେ।
4.33.5
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नोपशोभिताम्।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ॥ ४.३३.५ ॥
ସେହି ଗୁମ୍ଫା ପ୍ରାସାଦ ଓ ଭବନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ନାନା ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳଦାୟୀ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲା।
4.33.6
देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः।
दिव्यमाल्याम्बरधरैः शोभितां प्रियदर्शनैः ॥ ४.३३.६ ॥
ସେହି ଗୁମ୍ଫା ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବପୁତ୍ର ଏବଂ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପଧାରୀ ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
4.33.7
चन्दनागुरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिताम्।
मैरेयाणां मधूनां च सम्मोदितमहापथाम् ॥ ४.३३.७ ॥
ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧରେ ସୁଗନ୍ଧିତ, ମୈରେୟ ଓ ମଧୁର ସୁବାସରେ ଯାହାର ମହାପଥ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲା।
4.33.8
विन्ध्यमेरुगिरिप्रख्यैः प्रासादैर्नैकभूमिभिः।
ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः ॥ ४.३३.८ ॥
ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ, ଅନେକ ମହଲା ପ୍ରାସାଦ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ପର୍ବତୀୟ ନଦୀ ରାଘବ ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ।
4.33.9
अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च।
गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च ॥ ४.३३.९ ॥
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ରମଣୀୟ ଗୃହ, ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ଗୃହ, ଗବୟ, ଗବାକ୍ଷ, ଗଜ ଓ ଶରଭଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ।
4.33.10
विद्युन्मालेश्च सम्पातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः।
वीरबाहोः सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः ॥ ४.३३.१० ॥
ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ସମ୍ପାତି, ସୂର୍ଯ୍ୟାକ୍ଷ, ହନୁମାନ, ବୀରବାହୁ, ସୁବାହୁ ଓ ମହାତ୍ମା ନଳଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ।
4.33.11
कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।
दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः ॥ ४.३३.११ ॥
କୁମୁଦ, ସୁଷେଣ, ତାର ଓ ଜାମ୍ବବାନ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ନୀଳ ଏବଂ ସୁପାଟଳ ଓ ସୁନେତ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ।
4.33.12
एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।
ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः ॥ ४.३३.१२ ॥
ରାଜମାର୍ଗରେ ଏହି ମହାତ୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଓ ଦୃଢ଼ ଗୃହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ।
4.33.13
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि गन्धमाल्ययुतानि च।
प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च ॥ ४.३३.१३ ॥
ସେହି ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ମେଘ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା; ସୁଗନ୍ଧ ଓ ମାଳାରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ଧନଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା; ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।
4.33.14
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।
वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम् ॥ ४.३३.१४ ॥
ବାନରରାଜଙ୍କର ସେହି ରମଣୀୟ ଗୃହ ଧଳା ପର୍ବତରେ ଘେରା ଥିଲା; ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା; ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭବନ ସଦୃଶ ଥିଲା।
4.33.15
शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम् ॥ ४.३३.१५ ॥
ସେହି ଗୃହ କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଧଳା ପ୍ରାସାଦ-ଶିଖରଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ସର୍ବକାମ ଫଳଦାୟୀ ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
4.33.16
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः।
दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैः शीतच्छायैर्मनोरमैः ॥ ४.३३.१६ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦତ୍ତ, ଶୋଭାଯୁକ୍ତ, ନୀଳ ମେଘ ସଦୃଶ ବୃକ୍ଷସବୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ ଦେଉଥିଲା; ଶୀତଳ ଛାୟା ଦେଇ ମନୋରମ ଥିଲା।
4.33.17
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः।
दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम् ॥ ४.३३.१७ ॥
ସେହି ଗୃହର ଦ୍ୱାର ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ବଳବାନ ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲା; ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଆବୃତ, ଶୁଭ୍ର, ତପ୍ତ ସୁନାର ତୋରଣ ଥିଲା।
4.33.18
सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।
अवार्यमाणः सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः ॥ ४.३३.१८ ॥
ମହାବଳ ସୌମିତ୍ରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରମଣୀୟ ଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କେହି ରୋକିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମହାମେଘ ଭେଦ କରେ।
4.33.19
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः।
ददर्श सुमहद्गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत् ॥ ४.३३.१९ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା ଯାନ ଓ ଆସନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାତଟି କକ୍ଷ୍ୟା ଦେଖିଲେ; ଅତି ସୁରକ୍ଷିତ ବିଶାଳ ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ।
4.33.20
हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्र समावृतम् ॥ ४.३३.२० ॥
ସୁନା-ରୂପା ପଲଙ୍କ, ଅନେକ ଉତ୍ତମ ଆସନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସ୍ତରଣରେ ସର୍ବତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
4.33.21
प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वनम्।
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालपदाक्षरम् ॥ ४.३३.२१ ॥
ପ୍ରବେଶ କରିବା ମାତ୍ରେ ସେ ନିରନ୍ତର ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ; ତନ୍ତ୍ରୀ ବାଦ୍ୟ ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମତାଳରେ ପଦ ଓ ଅକ୍ଷର ଥିବା।
4.33.22
बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः।
स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः ॥ ४.३३.२२ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଭବନରେ ସେ ମହାବଳ ରୂପ-ଯୌବନ ଗର୍ବରେ ଭରା ବିବିଧ ରୂପର ଅନେକ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖିଲେ।
4.33.23
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नास्तत्र माल्यकृतस्रजः।
वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ४.३३.२३ ॥
ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ କୁଳଜା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେମାନେ ମାଳା ଗୁନ୍ଥୁଥିଲେ, ଉତ୍ତମ ମାଳା ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ।
4.33.24
नातृप्तान् नाति चाव्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान्।
सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः ॥ ४.३३.२४ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ; ସେମାନେ ଅତୃପ୍ତ ନଥିଲେ, ଅତି ବ୍ୟଗ୍ର ନଥିଲେ, ନୀଚ ବେଶ ଥିବା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।
4.33.25
कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निःस्वनं तथा।
स निशम्य ततः श्रीमान् सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत् ॥ ४.३३.२५ ॥
ନୂପୁର ଓ କାଞ୍ଚୀର ଝଙ୍କାର ଶୁଣି ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୌମିତ୍ରି ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ।
4.33.26
रोषवेगप्रकुपितः श्रुत्वा चाभरणस्वनम्।
चकार ज्यास्वनं वीरो दिशः शब्देन पूरयन् ॥ ४.३३.२६ ॥
ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କ୍ରୋଧର ବେଗରେ କୁପିତ ହୋଇ ସେଇ ବୀର ଧନୁର ଜ୍ୟା ଶବ୍ଦ କଲେ ଏବଂ ସେ ଶବ୍ଦରେ ଦିଗସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
4.33.27
चारित्रेण महाबाहुरपकृष्टः स लक्ष्मणः।
तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः ॥ ४.३३.२७ ॥
ଆଚରଣରେ ମହାବାହୁ ସେହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିଜକୁ ସଂଯତ କରି, ରାମଙ୍କ କୋପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏକାନ୍ତରେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହେଲେ।
4.33.28
तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः।
विज्ञायागमनं त्रस्तः स चचाल वरासनात् ॥ ४.३३.२८ ॥
ସେହି ଧନୁ ଶବ୍ଦରେ ବାନରାଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗମନ ଜାଣି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଆସନରୁ କମ୍ପିତ ହେଲେ।
4.33.29
अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात् प्रतिवेदितम्।
सुव्यक्तमेष सम्प्राप्तः सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः ॥ ४.३३.२९ ॥
ଅଙ୍ଗଦ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ଏବେ ସ୍ପଷ୍ଟ — ଭାଇପ୍ରେମୀ ସୌମିତ୍ରି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
4.33.30
अङ्गदेन समाख्यातो ज्यास्वनेन च वानरः।
बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्य व्यशुष्यत ॥ ४.३३.३० ॥
ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ହୋଇ ଓ ଜ୍ୟା ଶବ୍ଦରେ ସେ ବାନର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆସିଥିବା ଜାଣିଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶୁଖିଗଲା।
4.33.31
ततस्तारां हरिश्रेष्ठः सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्।
उवाच हितमव्यग्रस्त्राससम्भ्रान्तमानसः ॥ ४.३३.३१ ॥
ତା'ପରେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ, ଭୟରେ ବିଚଳିତ ନ ହୋଇଥିବା ମନରେ, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା ତାରାକୁ ହିତକର କଥା କହିଲେ।
4.33.32
किं नु रुट्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः।
सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः ॥ ४.३३.३२ ॥
ହେ ସୁନ୍ଦର ଭ୍ରୂ ଥିବା, ସ୍ୱଭାବରେ କୋମଳ ମନ ଥିବା ରାଘବଙ୍କ ଅନୁଜ ରାଗରେ ଆସିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି କ୍ରୋଧର କାରଣ କ'ଣ?
4.33.33
किं पश्यसि कुमारस्य रोषस्थानमनिन्दिते।
न खल्वकारणे कोपमाहरेन्नरपुङ्गवः ॥ ४.३३.३३ ॥
ହେ ନିର୍ଦୋଷ ନାରୀ, କୁମାରଙ୍କ କ୍ରୋଧର କାରଣ ତୁମେ ଦେଖୁଛ କି? ନିଶ୍ଚୟ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିନା କାରଣରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
4.33.34
यद्यस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किंचिदप्रियम्।
तद्बुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमेवाभिधीयताम् ॥ ४.३३.३४ ॥
ଆମେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଥିବାର ଯଦି ତୁମେ ଜାଣୁଛ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କରି ଶୀଘ୍ର କୁହ।
4.33.35
अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि।
वचनैः सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि ॥ ४.३३.३५ ॥
ଅଥବା, ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମେ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ସାନ୍ତ୍ୱନାର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ।
4.33.36
त्वद्दर्शने विशुद्धात्मा न स्म कोपं करिष्यति।
नहि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित् कुर्वन्ति दारुणम् ॥ ४.३३.३६ ॥
ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ସେ କ୍ରୋଧ କରିବେ ନାହିଁ। ମହାତ୍ମାମାନେ ନାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ହେଁ ଦାରୁଣ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
4.33.37
त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्।
ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिंदमम् ॥ ४.३३.३७ ॥
ତୁମ ସାନ୍ତ୍ୱନା ବାକ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ବିଶିଷ୍ଟ, କମଳପତ୍ରନୟନ, ଶତ୍ରୁଦମନଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେଖିବି।
4.33.38
सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षी
प्रलम्बकाञ्चीगुणहेमसूत्रा।
सलक्षणा लक्ष्मणसंनिधानं
जगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः ॥ ४.३३.३८ ॥
ଟଳମଳ ହୋଇ, ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ନୟନା, ଲମ୍ବା ସୁନା କଟିସୂତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁଲକ୍ଷଣା, ନତ ଦେହଯଷ୍ଟି ତାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନକୁ ଗଲେ।
4.33.39
स तां समीक्ष्यैव हरीशपत्नीं
तस्थावुदासीनतया महात्मा।
अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रः
स्त्रीसंनिकर्षाद् विनिवृत्तकोपः ॥ ४.३३.३९ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ହରୀଶପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଦାସୀନ ଭାବେ ଠିଆ ହେଲେ; ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ମୁଖ ତଳକୁ କଲେ; ସ୍ତ୍ରୀ ନିକଟରେ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
4.33.40
सा पानयोगाच्च निवृत्तलज्जा
दृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः।
उवाच तारा प्रणयप्रगल्भं
वाक्यं महार्थं परिसान्त्वरूपम् ॥ ४.३३.४० ॥
ମଦ୍ୟପାନର ପ୍ରଭାବ ଓ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗି ତାରା ସ୍ନେହରେ ସାହସର ସହ ମହାଅର୍ଥ ଥିବା, ସାନ୍ତ୍ୱନାମୟ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.33.41
किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्र
कस्ते न संतिष्ठति वाङ्निदेशे।
कः शुष्कवृक्षं वनमापतन्तं
दावाग्निमासीदति निर्विशङ्कः ॥ ४.३३.४१ ॥
ହେ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧର ମୂଳ କ'ଣ? ତୁମ ବାକ୍ୟ-ଆଦେଶରେ କିଏ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ? ଶୁଷ୍କ ବୃକ୍ଷ ଥିବା ବନକୁ ଆସୁଥିବା ଦାବାଗ୍ନିର ନିକଟକୁ କିଏ ନିର୍ଭୟରେ ଯାଏ?
4.33.42
स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितः।
भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.३३.४२ ॥
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିର୍ଭୟରେ, ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସ୍ନେହକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପୁଣି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
4.33.43
किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसंग्रहः।
भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुध्यसे ॥ ४.३३.४३ ॥
ତୁମ ସ୍ୱାମୀ କି କାମବଶ ହୋଇ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସଞ୍ଚୟ ହରାଇଛନ୍ତି? ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହିତରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିବା ଉଚିତ ଥିଲା ଯାହାଙ୍କର, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ କି?
4.33.44
न चिन्तयति राज्यार्थं सोऽस्मान् शोकपरायणान्।
सामात्यपरिषत् तारे काममेवोपसेवते ॥ ४.३३.४४ ॥
ସେ ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ତାରେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଭା ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କେବଳ ଭୋଗରେ ଲିପ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
4.33.45
स मासांश्चतुरः कृत्वा प्रमाणं प्लवगेश्वरः।
व्यतीतांस्तान् मदोदग्रो विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३३.४५ ॥
ସେହି ବାନରରାଜ ଚାରି ମାସକୁ ମାପକାଠି କରିଛନ୍ତି; ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ବିହାର କରି, ଅତୀତ ସେହି ମାସଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ବୁଝୁନାହାନ୍ତି।
4.33.46
नहि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेवं प्रशस्यते।
पानादर्थश्च कामश्च धर्मश्च परिहीयते ॥ ४.३३.४६ ॥
ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହିପରି ମଦ୍ୟପାନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୁହେଁ। ମଦ୍ୟପାନରେ ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଧର୍ମ ସବୁ କ୍ଷୟ ପାଏ।
4.33.47
धर्मलोपो महांस्तावत् कृते ह्यप्रतिकुर्वतः।
अर्थलोपश्च मित्रस्य नाशे गुणवतो महान् ॥ ४.३३.४७ ॥
କରାଯାଇଥିବା ଉପକାରର ପ୍ରତିଦାନ ଯେ ଦିଏ ନାହିଁ, ତା'ର ଧର୍ମ-ନାଶ ମହାନ ହୁଏ; ଗୁଣବାନ ମିତ୍ରର ବିନାଶରେ ଅର୍ଥ-ନାଶ ମଧ୍ୟ ମହାନ ହୁଏ।
4.33.48
मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्।
तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम् ॥ ४.३३.४८ ॥
ଅର୍ଥ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ତତ୍ପର ମିତ୍ର — ତାଙ୍କର ସେହି ଦୁଇଟି (ଅର୍ଥ-ଗୁଣ) ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ସେ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ନାହାନ୍ତି।
4.33.49
तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्।
तत् कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे त्वमुदाहर्तुमर्हसि ॥ ४.३३.४९ ॥
ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ଆମର ପରବର୍ତ୍ତୀ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଏହି; କାର୍ଯ୍ୟତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ତୁମେ ସେହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
4.33.50
सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तं
निशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्।
तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्ये
विश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः ॥ ४.३३.५० ॥
ତାଙ୍କର ଧର୍ମାର୍ଥ ସମନ୍ୱିତ, ମଧୁର ସ୍ୱଭାବର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ମନୁଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ (ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ) କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବା ବିଷୟରେ ବିଶ୍ୱାସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତାରା ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର କହିଲେ।
4.33.51
न कोपकालः क्षितिपालपुत्र
न चापि कोपः स्वजने विधेयः।
त्वदर्थकामस्य जनस्य तस्य
प्रमादमप्यर्हसि वीर सोढुम् ॥ ४.३३.५१ ॥
ହେ କ୍ଷିତିପାଳପୁତ୍ର, ଏହା କ୍ରୋଧର ସମୟ ନୁହେଁ; ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇବାଟା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମର ହିତ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିର ଭୁଲକୁ ମଧ୍ୟ, ହେ ବୀର, ତୁମେ ସହିବା ଉଚିତ।
4.33.52
कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टः
कुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे।
कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छेत्
सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः ॥ ४.३३.५२ ॥
ହେ କୁମାର, ଗୁଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ନୀଚ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଲୋକ ଉପରେ କିପରି କ୍ରୋଧ କରିବେ? ତୁମ ପରି କିଏ, ସତ୍ତ୍ୱଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ତପସ୍ୟାର ଉତ୍ସ, କ୍ରୋଧର ବଶ ହେବ?
4.33.53
जानामि कोपं हरिवीरबन्धो-
र्जानामि कार्यस्य च कालसङ्गम्।
जानामि कार्यं त्वयि यत्कृतं न-
स्तच्चापि जानामि यदत्र कार्यम् ॥ ४.३३.५३ ॥
ହରିବୀରମାନଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କ୍ରୋଧ ମୁଁ ଜାଣେ; କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାହାର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟର ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମେ ଯାହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିଛୁ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଯାହା କରିବାକୁ ଅଛି ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।
4.33.54
तच्चापि जानामि तथाविषह्यं
बलं नरश्रेष्ठ शरीरजस्य।
जानामि यस्मिंश्च जनेऽवबद्धं
कामेन सुग्रीवमसक्तमद्य ॥ ४.३३.५४ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରୀରରୁ ଜାତ କାମର ସେହି ଅସହ୍ୟ ବଳ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେ; ଆଜି କାମବଶରେ କିଏ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଛି ଏବଂ ଆଜି ଅସକ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବ କିଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।
4.33.55
न कामतन्त्रे तव बुद्धिरस्ति
त्वं वै यथा मन्युवशं प्रपन्नः।
न देशकालौ हि यथार्थधर्मा-
ववेक्षते कामरतिर्मनुष्यः ॥ ४.३३.५५ ॥
ତୁମ ବୁଦ୍ଧି କାମର ଅଧୀନ ନୁହେଁ; ତୁମେ ତ କ୍ରୋଧର ବଶ ହୋଇ ପଡ଼ିଛ। କାମରେ ରମଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦେଶ ଓ କାଳର ବିଚାର କରେ ନାହିଁ।
4.33.56
तं कामवृत्तं मम संनिकृष्टं
कामाभियोगाच्च विमुक्तलज्जम्।
क्षमस्व तावत् परवीरहन्त-
स्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम् ॥ ४.३३.५६ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁବୀରମାନଙ୍କ ସଂହାରକ, କାମବଶରେ ଆଚରଣକାରୀ, ମୋ ନିକଟରେ ଥିବା ଏବଂ କାମର ଆକ୍ରମଣରେ ଲଜ୍ଜା ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସେହି ଜଣକୁ—ବାନରବଂଶର ନାଥ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ—ଏବେକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।
4.33.57
महर्षयो धर्मतपोऽभिरामाः
कामानुकामाः प्रतिबद्धमोहाः।
अयं प्रकृत्या चपलः कपिस्तु
कथं न सज्जेत सुखेषु राजा ॥ ४.३३.५७ ॥
ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ରମଣ କରୁଥିବା ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କାମର ପଛେ ଯାଇ ମୋହରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ନ୍ତି। ଏ ବାନର ତ ସ୍ୱଭାବରୁ ଚଞ୍ଚଳ; ଏ ରାଜା ସୁଖରେ କିପରି ଆସକ୍ତ ନ ହେବେ?
4.33.58
इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं
सा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्।
पुनः सखेदं मदविह्वलाक्षी
भर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ४.३३.५८ ॥
ଏହିପରି ମହାର୍ଥ ବଚନ କହି, ମଦରେ ବିହ୍ୱଳ ନୟନା ସେ ବାନରୀ ଅପ୍ରମେୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ସହିତ ପୁଣି ସ୍ୱାମୀର ହିତକର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
4.33.59
उद्योगस्तु चिराज्ञप्तः सुग्रीवेण नरोत्तम।
कामस्यापि विधेयेन तवार्थप्रतिसाधने ॥ ४.३३.५९ ॥
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ବହୁ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦେଶ କରିଛନ୍ତି; କାମନାର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତାହା ହେଉଅଛି।
4.33.60
आगता हि महावीर्या हरयः कामरूपिणः।
कोटीः शतसहस्राणि नानानगनिवासिनः ॥ ४.३३.६० ॥
ମହାପରାକ୍ରମୀ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତରେ ବାସ କରୁଥିବା ବାନରମାନେ କୋଟି ଓ ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆସିଛନ୍ତି।
4.33.61
तदागच्छ महाबाहो चारित्रं रक्षितं त्वया।
अच्छलं मित्रभावेन सतां दारावलोकनम् ॥ ४.३३.६१ ॥
ଅତଏବ, ହେ ମହାବାହୁ, ଆସ। ତୁମ ଆଚରଣ ତୁମେ ହିଁ ରକ୍ଷା କରିଛ। ମିତ୍ରଭାବରେ, ଛଳ ବିନା, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦର୍ଶନ ଉଚିତ।
4.33.62
तारया चाभ्यनुज्ञातस्त्वरया वापि चोदितः।
प्रविवेश महाबाहुरभ्यन्तरमरिंदमः ॥ ४.३३.६२ ॥
ତାରାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମହାବାହୁ ଶତ୍ରୁଦମନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
4.33.63
ततः सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने।
महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसंनिभम् ॥ ४.३३.६३ ॥
ତା'ପରେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଉତ୍ତମ ଆସନରେ, ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ ଆସ୍ତରଣଯୁକ୍ତ ଆସନରେ ବସିଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
4.33.64
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्।
दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम् ॥ ४.३३.६४ ॥
ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ବିଚିତ୍ର ଶରୀରଧାରୀ, ଦିବ୍ୟରୂପ ଓ ଯଶସ୍ୱୀ; ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଜୟ।
4.33.65
दिव्याभरणमाल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम्।
संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसंनिभः ॥ ४.३३.६५ ॥
ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ, କ୍ରୋଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଲ ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ସେ ଯମ ପରି ହେଲେ।
4.33.66
रुमां तु वीरः परिरभ्य गाढं
वरासनस्थो वरहेमवर्णः।
ददर्श सौमित्रिमदीनसत्त्वं
विशालनेत्रः स विशालनेत्रम् ॥ ४.३३.६६ ॥
ବୀର ସୁଗ୍ରୀବ ରୁମାଙ୍କୁ ଗାଢ଼ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସି, ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ସେ ଅଦୀନସତ୍ତ୍ୱ, ବିଶାଳନୟନ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।