వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.33
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.33.1
अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा।
प्रविवेश गुहां रम्यां किष्किन्धां रामशासनात् ॥ ४.३३.१ ॥
అప్పుడు రాముని ఆజ్ఞ పొందిన, శత్రువీరులను సంహరించే లక్ష్మణుడు కిష్కింధ యొక్క రమణీయమైన గుహలో ప్రవేశించాడు.
4.33.2
द्वारस्था हरयस्तत्र महाकाया महाबलाः।
बभूवुर्लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ॥ ४.३३.२ ॥
అక్కడ ద్వారంవద్ద నిలిచి ఉన్న మహాకాయులు, మహాబలులైన వానరులు లక్ష్మణుని చూసి అందరూ చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
4.33.3
निःश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्।
बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन् ॥ ४.३३.३ ॥
దశరథుని కుమారుడు కోపంతో నిట్టూరుస్తుండటం చూసి వానరులు భయపడ్డారు; అతన్ని చుట్టుముట్టడానికి కూడా సాహసించలేదు.
4.33.4
स तां रत्नमयीं दिव्यां श्रीमान् पुष्पितकाननाम्।
रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम् ॥ ४.३३.४ ॥
ఆ తేజోమూర్తి లక్ష్మణుడు రత్నమయమైన, దివ్యమైన, పుష్పించిన వనాలు గల, రమణీయమైన, రత్నాలతో నిండిన ఆ విశాల గుహను చూశాడు.
4.33.5
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नोपशोभिताम्।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम् ॥ ४.३३.५ ॥
ఆ గుహ భవనాలు, మహళ్లతో నిండి, నానా రత్నాలతో అలంకరించబడి, కోరికలన్నిటినీ తీర్చే ఫలాలనిచ్చే పుష్పించిన వృక్షాలతో శోభిల్లుతూ ఉండింది.
4.33.6
देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः।
दिव्यमाल्याम्बरधरैः शोभितां प्रियदर्शनैः ॥ ४.३३.६ ॥
ఆ గుహ దేవ-గంధర్వ పుత్రులతోనూ, ఇష్టమైన రూపం ధరించగల వానరులతోనూ శోభిల్లింది; వారు దివ్య మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి చూడముచ్చటగా ఉన్నారు.
4.33.7
चन्दनागुरुपद्मानां गन्धैः सुरभिगन्धिताम्।
मैरेयाणां मधूनां च सम्मोदितमहापथाम् ॥ ४.३३.७ ॥
చందనం, అగరు, పద్మాల సువాసనలతో సుగంధభరితమై, మైరేయ మధువులు మరియు తేనె మధువుల సువాసనలతో మహా మార్గాలు ఆనందంగా ఉన్నవి.
4.33.8
विन्ध्यमेरुगिरिप्रख्यैः प्रासादैर्नैकभूमिभिः।
ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः ॥ ४.३३.८ ॥
వింధ్య, మేరు పర్వతాలతో సమానమైన, అనేక అంతస్తుల భవనాలను, స్వచ్ఛమైన పర్వత నదులను అక్కడ రాఘవుడు చూశాడు.
4.33.9
अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविदस्य च।
गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च ॥ ४.३३.९ ॥
అంగదుని రమ్యమైన గృహం, మైందుని, ద్వివిదుని గృహాలు, గవయ, గవాక్ష, గజ, శరభుల గృహాలు కూడా.
4.33.10
विद्युन्मालेश्च सम्पातेः सूर्याक्षस्य हनूमतः।
वीरबाहोः सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः ॥ ४.३३.१० ॥
విద్యున్మాలి, సంపాతి, సూర్యాక్షుడు, హనుమంతుడు, వీరబాహు, సుబాహు, మహాత్ముడైన నలుని గృహాలు కూడా.
4.33.11
कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।
दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः ॥ ४.३३.११ ॥
కుముదుడు, సుషేణుడు, తారుడు, జాంబవంతుడు, దధివక్త్రుడు, నీలుడు, సుపాటలుడు, సునేత్రుల గృహాలు కూడా.
4.33.12
एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।
ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः ॥ ४.३३.१२ ॥
రాజమార్గంలో ఈ మహాత్ములైన శ్రేష్ఠ వానర నాయకుల ఉత్తమమైన, దృఢమైన గృహాలను లక్ష్మణుడు చూశాడు.
4.33.13
पाण्डुराभ्रप्रकाशानि गन्धमाल्ययुतानि च।
प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नैः शोभितानि च ॥ ४.३३.१३ ॥
ఆ గృహాలు తెల్లని మేఘాలవలె ప్రకాశించాయి; సుగంధ పరిమళాలు, పూమాలలతో కూడి ఉన్నాయి; ధనధాన్యాలు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి; స్త్రీరత్నాలతో అలంకరింపబడి ఉన్నాయి.
4.33.14
पाण्डुरेण तु शैलेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।
वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम् ॥ ४.३३.१४ ॥
వానరరాజు యొక్క ఆ రమణీయ గృహం తెల్లని పర్వతంతో చుట్టబడి ఉంది; అందుకోలేనిదిగా ఉంది; మహేంద్రుని భవనంతో సమానంగా ఉంది.
4.33.15
शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।
सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम् ॥ ४.३३.१५ ॥
ఆ గృహం కైలాస శిఖరాలవంటి తెల్లని ప్రాసాద శిఖరాలతో ఉంది; సర్వకామ ఫలాలనిచ్చే, పూలు పూసిన వృక్షాలతో శోభిస్తూ ఉంది.
4.33.16
महेन्द्रदत्तैः श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसंनिभैः।
दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैः शीतच्छायैर्मनोरमैः ॥ ४.३३.१६ ॥
ఇంద్రుడు ప్రసాదించిన, శోభాయుతమైన, నీలమేఘాల వంటి వృక్షాలు ఉన్నాయి; దివ్య పుష్పాలు, ఫలాలు కలిగి, చల్లని నీడనిచ్చి, మనోహరంగా ఉన్నాయి.
4.33.17
हरिभिः संवृतद्वारं बलिभिः शस्त्रपाणिभिः।
दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम् ॥ ४.३३.१७ ॥
దాని ద్వారం చేతుల్లో ఆయుధాలు ధరించిన బలవంతులైన వానరులచే రక్షించబడి ఉంది; దివ్య మాలలతో కప్పబడి, ప్రకాశవంతంగా, తప్త స్వర్ణ తోరణంతో ఉంది.
4.33.18
सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।
अवार्यमाणः सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः ॥ ४.३३.१८ ॥
మహాబలుడైన సౌమిత్రి సుగ్రీవుని రమణీయ గృహంలో ప్రవేశించాడు; ఎవరూ అడ్డగించలేదు; మహామేఘాన్ని సూర్యుడు దాటిపోయినట్లు.
4.33.19
स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा यानासनसमावृताः।
ददर्श सुमहद्गुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत् ॥ ४.३३.१९ ॥
ధర్మాత్ముడు వాహనాలు, ఆసనాలతో నిండిన ఏడు కక్ష్యలను చూశాడు; అత్యంత రక్షితమైన గొప్ప అంతఃపురాన్ని చూశాడు.
4.33.20
हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्र समावृतम् ॥ ४.३३.२० ॥
బంగారు, వెండి మంచాలతో, అనేక ఉత్తమ ఆసనాలతో, అమూల్యమైన పరుపులతో అక్కడక్కడ నిండి ఉంది.
4.33.21
प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वनम्।
तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समतालपदाक्षरम् ॥ ४.३३.२१ ॥
ప్రవేశించగానే నిరంతరంగా మధురమైన శబ్దాన్ని విన్నాడు; తంత్రీవాద్య గీతాలతో నిండి, సమతాళంలో పదాలు అక్షరాలు ఉన్నవి.
4.33.22
बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः।
स्त्रियः सुग्रीवभवने ददर्श स महाबलः ॥ ४.३३.२२ ॥
సుగ్రీవుని భవనంలో ఆ మహాబలుడు రూపయౌవనగర్వంతో ఉన్న వివిధాకారాల అనేక స్త్రీలను చూశాడు.
4.33.23
दृष्ट्वाभिजनसम्पन्नास्तत्र माल्यकृतस्रजः।
वरमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः ॥ ४.३३.२३ ॥
అక్కడ ఉత్తమ కులీన స్త్రీలను చూశాడు; వారు దండలు కట్టుతున్నారు, శ్రేష్ఠమైన మాలలు చేయడంలో నిమగ్నమై ఉన్నారు, ఉత్తమ ఆభరణాలతో అలంకరించుకున్నారు.
4.33.24
नातृप्तान् नाति चाव्यग्रान् नानुदात्तपरिच्छदान्।
सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः ॥ ४.३३.२४ ॥
సుగ్రీవుని అనుచరులను లక్ష్మణుడు గమనించాడు; వారు అసంతృప్తులు కారు, మిక్కిలి వ్యగ్రులు కారు, తక్కువ వేషధారులు కారు.
4.33.25
कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निःस्वनं तथा।
स निशम्य ततः श्रीमान् सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत् ॥ ४.३३.२५ ॥
అందెల సవ్వడిని, మొలనూలు ధ్వనిని విని శ్రీమంతుడైన సౌమిత్రి సిగ్గుపడ్డాడు.
4.33.26
रोषवेगप्रकुपितः श्रुत्वा चाभरणस्वनम्।
चकार ज्यास्वनं वीरो दिशः शब्देन पूरयन् ॥ ४.३३.२६ ॥
ఆభరణాల ధ్వనిని విని, కోపావేగంతో ఆగ్రహించిన ఆ వీరుడు వింటినారి ధ్వనిని చేసి, ఆ శబ్దంతో దిక్కులను నింపాడు.
4.33.27
चारित्रेण महाबाहुरपकृष्टः स लक्ष्मणः।
तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः ॥ ४.३३.२७ ॥
నడవడితో మహాబాహువైన ఆ లక్ష్మణుడు తనను తాను అదుపులో ఉంచుకొని, రాముని కోపంతో కూడినవాడై ఒక్కడుగా ఏకాంతంలో నిలిచాడు.
4.33.28
तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः।
विज्ञायागमनं त्रस्तः स चचाल वरासनात् ॥ ४.३३.२८ ॥
ఆ విల్లు ధ్వనితో వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు లక్ష్మణుని రాకను తెలుసుకుని భయపడి తన శ్రేష్ఠమైన ఆసనం నుంచి కంపించాడు.
4.33.29
अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात् प्रतिवेदितम्।
सुव्यक्तमेष सम्प्राप्तः सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः ॥ ४.३३.२९ ॥
అంగదుడు ముందే నాకు తెలిపినట్లు, సోదరప్రేమగల సౌమిత్రి ఇక్కడికి వచ్చాడని స్పష్టమవుతోంది.
4.33.30
अङ्गदेन समाख्यातो ज्यास्वनेन च वानरः।
बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्य व्यशुष्यत ॥ ४.३३.३० ॥
అంగదుని ద్వారా తెలియజేయబడి, వింటినారి ధ్వనితో ఆ వానరుడు లక్ష్మణుడు వచ్చాడని తెలుసుకున్నాడు; అతని ముఖం ఎండిపోయింది.
4.33.31
ततस्तारां हरिश्रेष्ठः सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्।
उवाच हितमव्यग्रस्त्राससम्भ्रान्तमानसः ॥ ४.३३.३१ ॥
అప్పుడు వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు, భయంతో కలత చెందని మనసుతో, ప్రియదర్శనురాలైన తారతో హితవాక్యాలు పలికాడు.
4.33.32
किं नु रुट्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः।
सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः ॥ ४.३३.३२ ॥
ఓ సుందరమైన కనుబొమ్మలు గలదానా, స్వభావంగా మృదుమనస్కుడైన రాఘవుని తమ్ముడు కోపంతో వచ్చినట్లు ఉన్నాడు; ఈ కోపానికి కారణం ఏమిటి?
4.33.33
किं पश्यसि कुमारस्य रोषस्थानमनिन्दिते।
न खल्वकारणे कोपमाहरेन्नरपुङ्गवः ॥ ४.३३.३३ ॥
ఓ నిర్దోషీ, కుమారుని కోపానికి కారణమేమైనా నీకు కనిపిస్తోందా? నిజంగా నరశ్రేష్ఠుడు కారణం లేకుండా కోపం తెచ్చుకోడు.
4.33.34
यद्यस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किंचिदप्रियम्।
तद्बुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमेवाभिधीयताम् ॥ ४.३३.३४ ॥
మేము ఆయనకు ఏదైనా అప్రియమైనది చేశామని నీకు తెలిస్తే, బుద్ధితో ఆలోచించి వెంటనే చెప్పు.
4.33.35
अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि।
वचनैः सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि ॥ ४.३३.३५ ॥
లేదా, ఓ భామినీ, నీవే ఆయనను చూడటానికి అర్హురాలవు; ఓదార్పు మాటలతో ఆయనను ప్రసన్నం చేయడానికీ అర్హురాలవు.
4.33.36
त्वद्दर्शने विशुद्धात्मा न स्म कोपं करिष्यति।
नहि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित् कुर्वन्ति दारुणम् ॥ ४.३३.३६ ॥
నిన్ను చూడగానే విశుద్ధాత్ముడైన ఆయన కోపం తెచ్చుకోడు. మహాత్ములు స్త్రీల పట్ల ఎప్పుడూ దారుణంగా ప్రవర్తించరు.
4.33.37
त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्।
ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिंदमम् ॥ ४.३३.३७ ॥
నీ సాంత్వన వాక్యాలచే ప్రశాంతమైన ఇంద్రియాలు మనస్సు కలిగిన, కమలపత్రాక్షుడు, శత్రుదమనుడిని అప్పుడు నేను చూస్తాను.
4.33.38
सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षी
प्रलम्बकाञ्चीगुणहेमसूत्रा।
सलक्षणा लक्ष्मणसंनिधानं
जगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः ॥ ४.३३.३८ ॥
తడబడుతూ, మదంతో కలతచెందిన కన్నులు కలిగిన, పొడవైన బంగారు మొలనూలు ధరించిన, సుగుణవతి, వంగిన దేహంగల తార లక్ష్మణుని సమీపానికి వెళ్ళింది.
4.33.39
स तां समीक्ष्यैव हरीशपत्नीं
तस्थावुदासीनतया महात्मा।
अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रः
स्त्रीसंनिकर्षाद् विनिवृत्तकोपः ॥ ४.३३.३९ ॥
ఆ మహాత్ముడు హరీశుని భార్యను చూసి ఉదాసీనంగా నిలిచాడు; మనుజేంద్రపుత్రుడు తలవంచుకున్నాడు; స్త్రీ సమీపంవల్ల అతని కోపం శాంతించింది.
4.33.40
सा पानयोगाच्च निवृत्तलज्जा
दृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः।
उवाच तारा प्रणयप्रगल्भं
वाक्यं महार्थं परिसान्त्वरूपम् ॥ ४.३३.४० ॥
మద్యపాన ప్రభావం, రాకుమారుని ప్రసన్న దృష్టి వలన సిగ్గు విడిచిన తార, ప్రేమతో ధైర్యంగా మహార్థమైన, సాంత్వనమయమైన మాటలు పలికింది.
4.33.41
किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्र
कस्ते न संतिष्ठति वाङ्निदेशे।
कः शुष्कवृक्षं वनमापतन्तं
दावाग्निमासीदति निर्विशङ्कः ॥ ४.३३.४१ ॥
మనుజేంద్రపుత్రా, కోపానికి మూలం ఏమిటి? నీ ఆజ్ఞాపన వాక్యంలో ఎవరు నిలబడరు? ఎండిన చెట్ల అడవిపై పడుతున్న కార్చిచ్చును ఎవరు నిర్భయంగా సమీపిస్తారు?
4.33.42
स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितः।
भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.३३.४२ ॥
ఆమె మాటలు విని లక్ష్మణుడు భయం లేకుండా, ముందుగా ఓదార్పుతో, సుగ్రీవుని స్నేహాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని మళ్ళీ ఈ మాట అన్నాడు.
4.33.43
किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसंग्रहः।
भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुध्यसे ॥ ४.३३.४३ ॥
నీ భర్త కామవశుడై ధర్మార్థాల సంపాదనను కోల్పోయాడా? స్వామి హితంలో నిలవాల్సిన ఇతనిని నీవు గ్రహించడం లేదా?
4.33.44
न चिन्तयति राज्यार्थं सोऽस्मान् शोकपरायणान्।
सामात्यपरिषत् तारे काममेवोपसेवते ॥ ४.३३.४४ ॥
అతడు రాజ్య విషయం ఆలోచించడు; శోకంలో మునిగిన మమ్మల్ని కూడా గమనించడు. తారా, మంత్రులు, సభతో కూడి అతడు కేవలం భోగంలోనే మునిగి ఉన్నాడు.
4.33.45
स मासांश्चतुरः कृत्वा प्रमाणं प्लवगेश्वरः।
व्यतीतांस्तान् मदोदग्रो विहरन् नावबुध्यते ॥ ४.३३.४५ ॥
ఆ వానర రాజు నాలుగు నెలలను కొలమానంగా చేసుకున్నాడు; మదంతో గర్వించి విహరిస్తూ, గడిచిన ఆ నెలలను కూడా అతడు గ్రహించడం లేదు.
4.33.46
नहि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेवं प्रशस्यते।
पानादर्थश्च कामश्च धर्मश्च परिहीयते ॥ ४.३३.४६ ॥
ధర్మార్థాల సిద్ధి కోసం ఈ విధంగా మద్యపానం ప్రశంసింపబడదు. మద్యపానం వల్ల అర్థం, కామం, ధర్మం కూడా క్షీణిస్తాయి.
4.33.47
धर्मलोपो महांस्तावत् कृते ह्यप्रतिकुर्वतः।
अर्थलोपश्च मित्रस्य नाशे गुणवतो महान् ॥ ४.३३.४७ ॥
చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇవ్వనివాడికి ధర్మనాశం అపారమవుతుంది; గుణవంతుడైన మిత్రుడు నశించినప్పుడు అర్థనాశం కూడా గొప్పదవుతుంది.
4.33.48
मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्।
तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम् ॥ ४.३३.४८ ॥
అర్థ-గుణాలలో శ్రేష్ఠుడైన, సత్యధర్మపరాయణుడైన మిత్రుడు — అతని ఆ రెండూ (అర్థ-గుణాలు) విడనాడబడ్డాయి; కానీ అతడు ధర్మంలో స్థిరంగా నిలువలేదు.
4.33.49
तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्।
तत् कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे त्वमुदाहर्तुमर्हसि ॥ ४.३३.४९ ॥
ఈ విధంగా కార్యం ప్రస్తావించబడినందున, మనకు తదుపరి కర్తవ్యం ఇదే; కార్యతత్త్వం తెలిసిన నీవు ఆ కర్తవ్యాన్ని తెలియజేయుటకు అర్హుడవు.
4.33.50
सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तं
निशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्।
तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्ये
विश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः ॥ ४.३३.५० ॥
అతని ధర్మార్థ సమన్వితమైన, మధురస్వభావపు మాటలను విని, మనుజేంద్రుని (సుగ్రీవుని) కార్యం సిద్ధించినదని విశ్వాసంతో తార అతనితో మళ్ళీ ఇలా పలికింది.
4.33.51
न कोपकालः क्षितिपालपुत्र
न चापि कोपः स्वजने विधेयः।
त्वदर्थकामस्य जनस्य तस्य
प्रमादमप्यर्हसि वीर सोढुम् ॥ ४.३३.५१ ॥
ఓ రాజపుత్రా, ఇది కోపించే సమయం కాదు; స్వజనులపై కోపం చూపడమూ తగదు. నీ ప్రయోజనాన్ని కోరే ఆ మనిషి చేసిన పొరపాటును కూడా, ఓ వీరా, నీవు సహించాలి.
4.33.52
कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टः
कुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे।
कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छेत्
सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः ॥ ४.३३.५२ ॥
ఓ కుమారా, గుణాలలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు నీచ స్వభావం గలవానిపై ఎలా కోపిస్తాడు? నీ వంటివాడు, సత్త్వంతో నిగ్రహింపబడి తపస్సుకు మూలమైనవాడు, కోపానికి ఎలా లోనవుతాడు?
4.33.53
जानामि कोपं हरिवीरबन्धो-
र्जानामि कार्यस्य च कालसङ्गम्।
जानामि कार्यं त्वयि यत्कृतं न-
स्तच्चापि जानामि यदत्र कार्यम् ॥ ४.३३.५३ ॥
హరివీరుల బంధువైన సుగ్రీవుని కోపాన్ని నేను ఎరుగుదును; కార్యాన్నీ దానికి తగిన కాలాన్నీ ఎరుగుదును. మేము మీ పట్ల చేసిన కర్తవ్యాన్నీ ఎరుగుదును; ఇక్కడ చేయవలసిన కర్తవ్యాన్నీ ఎరుగుదును.
4.33.54
तच्चापि जानामि तथाविषह्यं
बलं नरश्रेष्ठ शरीरजस्य।
जानामि यस्मिंश्च जनेऽवबद्धं
कामेन सुग्रीवमसक्तमद्य ॥ ४.३३.५४ ॥
నరశ్రేష్ఠా, శరీరం నుండి పుట్టిన కామం యొక్క ఆ భరించరాని బలాన్ని కూడా నేను ఎరుగుదును; ఈ రోజు కామంతో బంధింపబడిన వ్యక్తి ఎవరో, ఇప్పుడు అసక్తుడైన సుగ్రీవుడు ఎవరో నేను ఎరుగుదును.
4.33.55
न कामतन्त्रे तव बुद्धिरस्ति
त्वं वै यथा मन्युवशं प्रपन्नः।
न देशकालौ हि यथार्थधर्मा-
ववेक्षते कामरतिर्मनुष्यः ॥ ४.३३.५५ ॥
మీ బుద్ధి కామం యొక్క అధీనంలో లేదు; మీరే కోపం వశమై ఉన్నారు. కామంలో ఆనందించే మనిషి నిజమైన ధర్మానికి తగిన దేశాన్నీ కాలాన్నీ పరిశీలించడు.
4.33.56
तं कामवृत्तं मम संनिकृष्टं
कामाभियोगाच्च विमुक्तलज्जम्।
क्षमस्व तावत् परवीरहन्त-
स्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम् ॥ ४.३३.५६ ॥
పరవీరులను సంహరించువాడా, కామవశంగా ప్రవర్తించేవాడు, నాకు దగ్గరివాడు, కామ దాడితో సిగ్గు వదిలినవాడు అయిన అతడిని—వానర వంశ ప్రభువైన మీ సోదరుడు సుగ్రీవుడిని—ప్రస్తుతానికి క్షమించండి.
4.33.57
महर्षयो धर्मतपोऽभिरामाः
कामानुकामाः प्रतिबद्धमोहाः।
अयं प्रकृत्या चपलः कपिस्तु
कथं न सज्जेत सुखेषु राजा ॥ ४.३३.५७ ॥
ధర్మంలో, తపస్సులో ఆనందించే మహర్షులు కూడా కామాన్ని వెంబడించి మోహంతో బంధింపబడతారు. ఈ వానరుడు స్వభావంతోనే చపలుడు; ఈ రాజు సుఖాలలో ఎలా అంటుకోకుండా ఉంటాడు?
4.33.58
इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थं
सा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्।
पुनः सखेदं मदविह्वलाक्षी
भर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे ॥ ४.३३.५८ ॥
ఈ విధంగా గొప్ప అర్థంతో కూడిన మాటలు చెప్పి, మదంతో కలతచెందిన కన్నులున్న ఆ వానరి అప్రమేయుడైన లక్ష్మణునితో మళ్లీ దుఃఖంతో భర్తకు హితమైన ఈ మాటలు పలికింది.
4.33.59
उद्योगस्तु चिराज्ञप्तः सुग्रीवेण नरोत्तम।
कामस्यापि विधेयेन तवार्थप्रतिसाधने ॥ ४.३३.५९ ॥
నరోత్తమా, నీ కార్యసిద్ధికి చేసే ప్రయత్నాన్ని సుగ్రీవుడు చాలా కాలం క్రితమే ఆజ్ఞాపించాడు; కోరికకు లోబడి ఉన్న అతడి ద్వారానే అది జరుగుతుంది.
4.33.60
आगता हि महावीर्या हरयः कामरूपिणः।
कोटीः शतसहस्राणि नानानगनिवासिनः ॥ ४.३३.६० ॥
మహాపరాక్రమవంతులు, కోరిన రూపం ధరించగలిగే వానరులు, వివిధ పర్వతాలలో నివసించేవారు, కోట్లు మరియు లక్షలాదిగా వచ్చి చేరారు.
4.33.61
तदागच्छ महाबाहो चारित्रं रक्षितं त्वया।
अच्छलं मित्रभावेन सतां दारावलोकनम् ॥ ४.३३.६१ ॥
కాబట్టి, మహాబాహూ, రా. నీ నడవడిని నువ్వే కాపాడుకున్నావు. మిత్రభావంతో, కపటం లేకుండా, సజ్జనులు భార్యలను చూడటం సరైనదే.
4.33.62
तारया चाभ्यनुज्ञातस्त्वरया वापि चोदितः।
प्रविवेश महाबाहुरभ्यन्तरमरिंदमः ॥ ४.३३.६२ ॥
తారచే అనుమతి పొంది, త్వరగా ప్రేరేపించబడి, మహాబాహువు, శత్రువులను అణచువాడు అయిన అతడు లోపలికి ప్రవేశించాడు.
4.33.63
ततः सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने।
महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसंनिभम् ॥ ४.३३.६३ ॥
అప్పుడు అతడు బంగారు ఉత్తమ ఆసనంపై, మహా విలువైన పరుపుతో అలంకరించబడిన దానిపై కూర్చున్న, సూర్యునితో సమానమైన సుగ్రీవుడిని చూశాడు.
4.33.64
दिव्याभरणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्।
दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम् ॥ ४.३३.६४ ॥
దివ్య ఆభరణాలతో విచిత్రంగా అలంకరించబడిన దేహం కలవారు, దివ్య రూపుడు, యశస్వి; దివ్య మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, మహేంద్రునివలె జయించరానివారు.
4.33.65
दिव्याभरणमाल्याभिः प्रमदाभिः समावृतम्।
संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसंनिभः ॥ ४.३३.६५ ॥
దివ్య ఆభరణాలు, మాలలు ధరించిన స్త్రీలచే చుట్టుముట్టబడి, కోపంతో అత్యంత ఎర్రబడిన కన్నులతో ఆయన యముని వలె అయ్యారు.
4.33.66
रुमां तु वीरः परिरभ्य गाढं
वरासनस्थो वरहेमवर्णः।
ददर्श सौमित्रिमदीनसत्त्वं
विशालनेत्रः स विशालनेत्रम् ॥ ४.३३.६६ ॥
వీరుడైన సుగ్రీవుడు రుమను గాఢంగా కౌగలించుకుని, శ్రేష్ఠమైన ఆసనంపై కూర్చుని, శ్రేష్ఠమైన బంగారు వర్ణంతో, అదీనమైన సత్త్వం గల, విశాల నేత్రుడైన సౌమిత్రిని చూశాడు.