বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 4.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.35.1
तथा ब्रूवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा।
अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना ॥ ४.३५.१ ॥
এইভাবে তেজে প্রজ্বলিত যেন সৌমিত্রি কথা বলছিলেন, তখন চন্দ্রসদৃশ মুখী তারা লক্ষ্মণকে বললেন।
4.35.2
नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति।
हरीणामीश्वरः श्रोतुं तव वक्त्राद् विशेषतः ॥ ४.३५.२ ॥
লক্ষ্মণ, এমন বলা উচিত নয়। বানরাধিপতি কঠোর বাক্য শোনার যোগ্য নন, বিশেষত তোমার মুখ থেকে।
4.35.3
नैवाकृतज्ञः सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः।
नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः ॥ ४.३५.३ ॥
বীর, সুগ্রীব অকৃতজ্ঞ নন, প্রতারক নন, নিষ্ঠুরও নন; মিথ্যাভাষী নন, কুটিলও নন সেই কপীশ্বর।
4.35.4
उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः।
रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे ॥ ४.३५.४ ॥
বীর, রাম যে উপকার করেছেন তা এই কপি ভোলেনি। হে বীর, যুদ্ধে অন্যদের পক্ষে যা দুষ্কর, রামের দ্বারা সুগ্রীব তা লাভ করেছেন।
4.35.5
रामप्रसादात् कीर्तिं च कपिराज्यं च शाश्वतम्।
प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परंतप ॥ ४.३५.५ ॥
রামের অনুগ্রহে সুগ্রীব এখানে কীর্তি, চিরস্থায়ী কপিরাজ্য, রুমা ও আমাকে লাভ করেছেন, হে শত্রুতাপন।
4.35.6
सुदुःखशयितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम्।
प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः ॥ ४.३५.६ ॥
পূর্বে অতিদুঃখে শায়িত এই সুগ্রীব এখন এই উত্তম সুখ পেয়ে, মুনি বিশ্বামিত্রের মতো উপযুক্ত সময় জানছেন না।
4.35.7
घृताच्यां किल संसक्तो दश वर्षाणि लक्ष्मण।
अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ ४.३५.७ ॥
হে লক্ষ্মণ, ধর্মাত্মা মহামুনি বিশ্বামিত্র ঘৃতাচী অপ্সরার সঙ্গে দশ বছর আসক্ত ছিলেন; তবুও তিনি তা অল্প সময় বলেই মনে করেছিলেন।
4.35.8
स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः।
विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः ॥ ४.३५.८ ॥
কালজ্ঞদের মধ্যে শ্রেষ্ঠ, মহাতেজস্বী বিশ্বামিত্রও উপস্থিত সময় জানতে পারেননি; তবে সাধারণ মানুষের কথা আর কী বলা যায়?
4.35.9
देहधर्मगतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण।
अवितृप्तस्य कामेषु रामः क्षन्तुमिहार्हति ॥ ४.३५.९ ॥
হে লক্ষ্মণ, দেহসুখে নিমগ্ন, ক্লান্ত ও কামনায় অতৃপ্ত এই ব্যক্তিকে এখানে রামের ক্ষমা করা উচিত।
4.35.10
न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण।
निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा ॥ ४.३५.१० ॥
হে তাত লক্ষ্মণ, তুমি ক্রোধের বশে যেও না; সিদ্ধান্ত না জেনে সাধারণ মানুষের মতো হঠাৎ কাজ করো না।
4.35.11
सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ।
अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम् ॥ ४.३५.११ ॥
হে পুরুষর্ষভ, তোমার মতো সত্ত্বগুণসম্পন্ন মানুষ বিচার না করে হঠাৎ ক্রোধের বশ হয় না।
4.35.12
प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थं समाहिता।
महान् रोषसमुत्पन्नः संरम्भस्त्यज्यतामयम् ॥ ४.३५.१२ ॥
হে ধর্মজ্ঞ, সুগ্রীবের জন্য একাগ্রচিত্তে আমি তোমাকে প্রসন্ন করছি; ক্রোধ থেকে জাত এই মহা উত্তেজনা পরিত্যাগ কর।
4.35.13
रुमां मां चाङ्गदं राज्यं धनधान्यपशूनि च।
रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम ॥ ४.३५.१३ ॥
রুমা, আমাকে, অঙ্গদকে, রাজ্য, ধনধান্য ও পশু—রামকে সন্তুষ্ট করতে সুগ্রীব এ সবই ত্যাগ করুক, এই আমার মত।
4.35.14
समानेष्यति सुग्रीवः सीतया सह राघवम्।
शशाङ्कमिव रोहिण्या हत्वा तं राक्षसाधमम् ॥ ४.३५.१४ ॥
সেই অধম রাক্ষসকে বধ করে, রোহিণীর সঙ্গে চাঁদের মিলনের মতো, সুগ্রীব সীতার সঙ্গে রাঘবকে মিলিত করবে।
4.35.15
शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल रक्षसाम्।
अयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च ॥ ४.३५.१५ ॥
লঙ্কায় রাক্ষসদের শত কোটি ও হাজার হাজার, অযুত, ছত্রিশ হাজার ও শত আছে।
4.35.16
अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान् राक्षसान् कामरूपिणः।
न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता ॥ ४.३५.१६ ॥
সেই দুর্ধর্ষ, ইচ্ছামতো রূপ ধারণকারী রাক্ষসদের বধ না করে, মৈথিলীকে হরণকারী রাবণকে বধ করা সম্ভব নয়।
4.35.17
ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण।
रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः ॥ ४.३५.१७ ॥
হে লক্ষ্মণ! সহায়হীনভাবে যুদ্ধে তাদের বধ করা সম্ভব নয়; ক্রূরকর্মা রাবণকেও, বিশেষত সুগ্রীব ছাড়া, বধ করা যায় না।
4.35.18
एवमाख्यातवान् वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः।
आगमस्तु न मे व्यक्तः श्रवात् तस्य ब्रवीम्यहम् ॥ ४.३५.१८ ॥
বালী এভাবে বলেছিলেন; তিনি জ্ঞানী, বানরপতি। কিন্তু এর উৎস আমার কাছে স্পষ্ট নয়; তাঁর কাছ থেকে শুনেই আমি বলছি।
4.35.19
त्वत्सहायनिमित्तं हि प्रेषिता हरिपुङ्गवाः।
आनेतुं वानरान् युद्धे सुबहून् हरिपुङ्गवान् ॥ ४.३५.१९ ॥
আপনার সহায়তার জন্যই শ্রেষ্ঠ বানরদের পাঠানো হয়েছে, যুদ্ধের জন্য বহু শ্রেষ্ঠ বানরকে আনতে।
4.35.20
तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तान् सुमहाबलान्।
राघवस्यार्थसिद्ध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः ॥ ४.३५.२० ॥
সেই বিক্রান্ত, মহাবলশালী বানরদের প্রতীক্ষায় থেকে এই বানররাজ রাঘবের কার্যসিদ্ধির জন্য এখনও বের হচ্ছেন না।
4.35.21
कृता सुसंस्था सौमित्रे सुग्रीवेण पुरा यथा।
अद्य तैर्वानरैः सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः ॥ ४.३५.२१ ॥
হে সৌমিত্রি, সুগ্রীব আগে যেমন সুদৃঢ় ব্যবস্থা করেছিলেন, সেই অনুযায়ী আজ সেই মহাবলশালী বানরেরা সবাই এখানে আসবে।
4.35.22
ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च।
अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिंदम।
कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम् ॥ ४.३५.२२ ॥
হাজার হাজার কোটি ভালুক ও শত শত গোলাঙ্গূল আজ আপনার কাছে আসবে। হে শত্রুদমন, ক্রোধ ত্যাগ করুন। হে কাকুৎস্থ, দীপ্ততেজা বানরদের অনেক কোটি কোটিও আসবে।
4.35.23
तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपात्
क्षतजसमे नयने निरीक्षमाणाः।
हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं
प्रथमभयस्य हि शङ्किताः स्म सर्वाः ॥ ४.३५.२३ ॥
আপনার এই মুখ এবং ক্রোধে রক্তের মতো লাল চোখ দেখে শ্রেষ্ঠ বানরপত্নীরা শান্ত হতে পারছেন না। আমরা সবাই আগে থেকেই ভয়ে শঙ্কিত।