वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.35.1
तथा ब्रूवाणं सौमित्रिं प्रदीप्तमिव तेजसा।
अब्रवील्लक्ष्मणं तारा ताराधिपनिभानना ॥ ४.३५.१ ॥
असे तेजाने जणू प्रज्वलित होऊन बोलणाऱ्या सौमित्रीला चंद्रासारखे मुख असलेल्या ताराने लक्ष्मणाला म्हटले.
4.35.2
नैवं लक्ष्मण वक्तव्यो नायं परुषमर्हति।
हरीणामीश्वरः श्रोतुं तव वक्त्राद् विशेषतः ॥ ४.३५.२ ॥
लक्ष्मणा, असे बोलू नये. वानरांचा स्वामी कठोर शब्द ऐकण्यास योग्य नाही, विशेषतः तुझ्या तोंडून.
4.35.3
नैवाकृतज्ञः सुग्रीवो न शठो नापि दारुणः।
नैवानृतकथो वीर न जिह्मश्च कपीश्वरः ॥ ४.३५.३ ॥
वीरा, सुग्रीव कृतघ्न नाही, कपटी नाही, क्रूरही नाही; खोटे बोलणारा नाही, वाकडा नाही, तो कपींचा स्वामी.
4.35.4
उपकारं कृतं वीरो नाप्ययं विस्मृतः कपिः।
रामेण वीर सुग्रीवो यदन्यैर्दुष्करं रणे ॥ ४.३५.४ ॥
वीरा, रामाने केलेला उपकार हा वानर विसरलेला नाही. वीरा, रणात इतरांना कठीण असलेले रामामुळे सुग्रीवाने साधले.
4.35.5
रामप्रसादात् कीर्तिं च कपिराज्यं च शाश्वतम्।
प्राप्तवानिह सुग्रीवो रुमां मां च परंतप ॥ ४.३५.५ ॥
रामाच्या कृपेने सुग्रीवाने येथे कीर्ती, कपींचे शाश्वत राज्य, रुमा आणि मला प्राप्त केले आहे, हे शत्रुतापना.
4.35.6
सुदुःखशयितः पूर्वं प्राप्येदं सुखमुत्तमम्।
प्राप्तकालं न जानीते विश्वामित्रो यथा मुनिः ॥ ४.३५.६ ॥
पूर्वी अतिदुःखात पडलेला हा सुग्रीव आता हे उत्तम सुख मिळवून, विश्वामित्र मुनीप्रमाणे योग्य काळ ओळखत नाही.
4.35.7
घृताच्यां किल संसक्तो दश वर्षाणि लक्ष्मण।
अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः ॥ ४.३५.७ ॥
लक्ष्मणा, धर्मात्मा महामुनी विश्वामित्र घृताची अप्सरेसोबत दहा वर्षे आसक्त राहिले; तरीही त्यांनी ते केवळ थोडा काळ मानले.
4.35.8
स हि प्राप्तं न जानीते कालं कालविदां वरः।
विश्वामित्रो महातेजाः किं पुनर्यः पृथग्जनः ॥ ४.३५.८ ॥
कालज्ञांमध्ये श्रेष्ठ आणि महातेजस्वी विश्वामित्रांनाही प्राप्त झालेला काळ कळला नाही; मग सामान्य माणसाची काय कथा?
4.35.9
देहधर्मगतस्यास्य परिश्रान्तस्य लक्ष्मण।
अवितृप्तस्य कामेषु रामः क्षन्तुमिहार्हति ॥ ४.३५.९ ॥
लक्ष्मणा, देहसुखात रमलेल्या, थकलेल्या आणि इच्छांनी अतृप्त अशा याला येथे रामाने क्षमा करावी.
4.35.10
न च रोषवशं तात गन्तुमर्हसि लक्ष्मण।
निश्चयार्थमविज्ञाय सहसा प्राकृतो यथा ॥ ४.३५.१० ॥
लक्ष्मणा, तू रागाच्या आहारी जाऊ नयेस; निश्चय न जाणता सामान्य माणसासारखे अविचाराने वागू नयेस.
4.35.11
सत्त्वयुक्ता हि पुरुषास्त्वद्विधाः पुरुषर्षभ।
अविमृश्य न रोषस्य सहसा यान्ति वश्यताम् ॥ ४.३५.११ ॥
हे पुरुषर्षभा, तुझ्यासारखे सत्त्वगुणी पुरुष विचार न करता अचानक रागाच्या अधीन होत नाहीत.
4.35.12
प्रसादये त्वां धर्मज्ञ सुग्रीवार्थं समाहिता।
महान् रोषसमुत्पन्नः संरम्भस्त्यज्यतामयम् ॥ ४.३५.१२ ॥
हे धर्मज्ञा, सुग्रीवासाठी एकाग्र चित्ताने मी तुला प्रसन्न करते; रागातून उत्पन्न झालेला हा मोठा आवेश सोडून दे.
4.35.13
रुमां मां चाङ्गदं राज्यं धनधान्यपशूनि च।
रामप्रियार्थं सुग्रीवस्त्यजेदिति मतिर्मम ॥ ४.३५.१३ ॥
रुमा, मला, अंगदाला, राज्य, धनधान्य आणि पशू—रामाला प्रसन्न करण्यासाठी सुग्रीवाने हे सर्व त्यागावे, असे माझे मत आहे.
4.35.14
समानेष्यति सुग्रीवः सीतया सह राघवम्।
शशाङ्कमिव रोहिण्या हत्वा तं राक्षसाधमम् ॥ ४.३५.१४ ॥
त्या अधम राक्षसाला मारून, रोहिणीशी चंद्र मिळावा तसा, सुग्रीव सीतेसह राघवाची भेट घडवील.
4.35.15
शतकोटिसहस्राणि लङ्कायां किल रक्षसाम्।
अयुतानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि शतानि च ॥ ४.३५.१५ ॥
लंकेत राक्षसांची शंभर कोटी, हजारो, अयुते, छत्तीस हजार आणि शेकडो इतकी संख्या आहे.
4.35.16
अहत्वा तांश्च दुर्धर्षान् राक्षसान् कामरूपिणः।
न शक्यो रावणो हन्तुं येन सा मैथिली हृता ॥ ४.३५.१६ ॥
त्या दुर्धर्ष, इच्छेनुसार रूप बदलणाऱ्या राक्षसांना मारल्याशिवाय, मैथिलीचे हरण करणाऱ्या रावणाला मारता येणार नाही.
4.35.17
ते न शक्या रणे हन्तुमसहायेन लक्ष्मण।
रावणः क्रूरकर्मा च सुग्रीवेण विशेषतः ॥ ४.३५.१७ ॥
हे लक्ष्मणा! सहायाशिवाय युद्धात त्यांना मारणे शक्य नाही; क्रूरकर्मा रावणालाही, विशेषतः सुग्रीवाविना मारता येणार नाही.
4.35.18
एवमाख्यातवान् वाली स ह्यभिज्ञो हरीश्वरः।
आगमस्तु न मे व्यक्तः श्रवात् तस्य ब्रवीम्यहम् ॥ ४.३५.१८ ॥
वालीने असे सांगितले होते; तो ज्ञानी वानरराज आहे. पण याचा स्रोत माझ्यासाठी स्पष्ट नाही; त्याच्याकडून ऐकल्यामुळे मी सांगतो.
4.35.19
त्वत्सहायनिमित्तं हि प्रेषिता हरिपुङ्गवाः।
आनेतुं वानरान् युद्धे सुबहून् हरिपुङ्गवान् ॥ ४.३५.१९ ॥
तुमच्या साहाय्यासाठीच श्रेष्ठ वानरांना पाठवले आहे, युद्धासाठी पुष्कळ श्रेष्ठ वानरांना आणण्यासाठी.
4.35.20
तांश्च प्रतीक्षमाणोऽयं विक्रान्तान् सुमहाबलान्।
राघवस्यार्थसिद्ध्यर्थं न निर्याति हरीश्वरः ॥ ४.३५.२० ॥
त्या पराक्रमी आणि अत्यंत बलवान वानरांची वाट पाहत हा वानरराज राघवाचे कार्य सिद्ध करण्यासाठी अजून निघत नाही.
4.35.21
कृता सुसंस्था सौमित्रे सुग्रीवेण पुरा यथा।
अद्य तैर्वानरैः सर्वैरागन्तव्यं महाबलैः ॥ ४.३५.२१ ॥
हे सौमित्रे, सुग्रीवाने पूर्वी केलेल्या दृढ करारानुसार आज ते सर्व महाबलवान वानर येथे आले पाहिजेत.
4.35.22
ऋक्षकोटिसहस्राणि गोलाङ्गूलशतानि च।
अद्य त्वामुपयास्यन्ति जहि कोपमरिंदम।
कोट्योऽनेकास्तु काकुत्स्थ कपीनां दीप्ततेजसाम् ॥ ४.३५.२२ ॥
हजारो कोटी अस्वल आणि शेकडो गोलांगूल आज तुमच्याकडे येतील. हे शत्रुदमना, क्रोध सोडा. हे काकुत्स्था, तेजस्वी वानरांचे अनेक कोटीही येतील.
4.35.23
तव हि मुखमिदं निरीक्ष्य कोपात्
क्षतजसमे नयने निरीक्षमाणाः।
हरिवरवनिता न यान्ति शान्तिं
प्रथमभयस्य हि शङ्किताः स्म सर्वाः ॥ ४.३५.२३ ॥
तुमचे हे मुख आणि क्रोधाने रक्तासारखे लाल डोळे पाहून श्रेष्ठ वानरांच्या स्त्रिया शांत होत नाहीत. आम्ही सर्व आधीपासूनच भयाने शंकित आहोत.