वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.37.1
एवमुक्तस्तु सुग्रीवो लक्ष्मणेन महात्मना।
हनूमन्तं स्थितं पार्श्वे वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ४.३७.१ ॥
महात्मा लक्ष्मणाने असे सांगितल्यावर सुग्रीव जवळ उभ्या असलेल्या हनुमानाला म्हणाला.
4.37.2
महेन्द्रहिमवद्विन्ध्यकैलासशिखरेषु च।
मन्दरे पाण्डुशिखरे पञ्चशैलेषु ये स्थिताः ॥ ४.३७.२ ॥
महेंद्र, हिमवान, विंध्य, कैलास यांच्या शिखरांवर, मंदरावर, पांडुशिखरावर आणि पाच पर्वतांवर जे राहत आहेत—
4.37.3
तरुणादित्यवर्णेषु भ्राजमानेषु नित्यशः।
पर्वतेषु समुद्रान्ते पश्चिमस्यां तु ये दिशि ॥ ४.३७.३ ॥
तरुण सूर्याच्या रंगाच्या, सदैव तळपणाऱ्या पर्वतांवर, समुद्रकिनारी, पश्चिम दिशेला जे आहेत—
4.37.4
आदित्यभवने चैव गिरौ संध्याभ्रसंनिभे।
पद्माचलवनं भीमाः संश्रिता हरिपुंगवाः ॥ ४.३७.४ ॥
सूर्यभवनात, संध्याढगासारख्या गिरीवर, पद्माचलाच्या वनात आश्रय घेतलेले भयंकर श्रेष्ठ वानर—
4.37.5
अञ्जनाम्बुदसंकाशाः कुञ्जरेन्द्रमहौजसः।
अञ्जने पर्वते चैव ये वसन्ति प्लवंगमाः ॥ ४.३७.५ ॥
अंजन व मेघांसारख्या रंगाचे, गजराजासारखे महापराक्रमी, अंजन पर्वतावर राहणारे उड्या मारणारे वानर—
4.37.6
महाशैलगुहावासा वानराः कनकप्रभाः।
मेरुपार्श्वगताश्चैव ये च धूम्रगिरिं श्रिताः ॥ ४.३७.६ ॥
महापर्वतांच्या गुहांत राहणारे, सुवर्णकांतीचे वानर, मेरूच्या बाजूला असलेले आणि धूमगिरीचा आश्रय घेतलेले—
4.37.7
तरुणादित्यवर्णाश्च पर्वते ये महारुणे।
पिबन्तो मधु मैरेयं भीमवेगाः प्लवंगमाः ॥ ४.३७.७ ॥
महारुण पर्वतावर तरुण सूर्यासारख्या वर्णाचे, मधु आणि मैरेय मद्य पिणारे, भयंकर वेगाचे प्लवंगम (आहेत).
4.37.8
वनेषु च सुरम्येषु सुगन्धिषु महत्सु च।
तापसाश्रमरम्येषु वनान्तेषु समन्ततः ॥ ४.३७.८ ॥
सुरम्य, सुगंधी, विशाल वनांत आणि तापसांच्या आश्रमांनी रमणीय वनांतांमध्ये सर्वत्र (वानर आहेत).
4.37.9
तांस्तांस्त्वमानय क्षिप्रं पृथिव्यां सर्ववानरान्।
सामदानादिभिः कल्पैर्वानरैर्वेगवत्तरैः ॥ ४.३७.९ ॥
पृथ्वीवरील त्या सर्व वानरांना तू लवकर आण; साम, दान इत्यादी उपायांनी, अधिक वेगवान वानरांकडून.
4.37.10
प्रेषिताः प्रथमं ये च मयाऽऽज्ञाता महाजवाः।
त्वरणार्थं तु भूयस्त्वं सम्प्रेषय हरीश्वरान् ॥ ४.३७.१० ॥
जे पूर्वी पाठवले गेले आणि माझी आज्ञा मिळालेले महावेगवान; तरी त्वरेसाठी तू पुन्हा त्या वानरेश्वरांना पाठव.
4.37.11
ये प्रसक्ताश्च कामेषु दीर्घसूत्राश्च वानराः।
इहानयस्व तान् शीघ्रं सर्वानेव कपीश्वरान् ॥ ४.३७.११ ॥
जे वानर विषयभोगात गुंतलेले आणि दिरंगाई करणारे आहेत, त्या सर्व कपीश्वरांना तू लवकर येथे आण.
4.37.12
अहोभिर्दशभिर्ये च नागच्छन्ति ममाज्ञया।
हन्तव्यास्ते दुरात्मानो राजशासनदूषकाः ॥ ४.३७.१२ ॥
दहा दिवसांत माझ्या आज्ञेने जे येणार नाहीत, ते दुष्टात्मे, राजाज्ञा मोडणारे, वधास पात्र आहेत.
4.37.13
शतान्यथ सहस्राणि कोट्यश्च मम शासनात्।
प्रयान्तु कपिसिंहानां निदेशे मम ये स्थिताः ॥ ४.३७.१३ ॥
माझ्या आज्ञेने शेकडो, हजारो आणि कोटी, माझ्या आदेशात उभे असलेले कपिसिंह निघोत.
4.37.14
मेघपर्वतसंकाशाश्छादयन्त इवाम्बरम्।
घोररूपाः कपिश्रेष्ठा यान्तु मच्छासनादितः ॥ ४.३७.१४ ॥
मेघ आणि पर्वतांसारखे, आकाश झाकणारे, भयंकर रूपाचे कपिश्रेष्ठ माझ्या आज्ञेने येथून निघोत.
4.37.15
ते गतिज्ञा गतिं गत्वा पृथिव्यां सर्ववानराः।
आनयन्तु हरीन् सर्वांस्त्वरिताः शासनान्मम ॥ ४.३७.१५ ॥
मार्ग जाणणारे ते सर्व वानर पृथ्वीवर जाऊन, त्वरेने माझ्या आज्ञेने सर्व हरींना घेऊन येवोत.
4.37.16
तस्य वानरराजस्य श्रुत्वा वायुसुतो वचः।
दिक्षु सर्वासु विक्रान्तान् प्रेषयामास वानरान् ॥ ४.३७.१६ ॥
त्या वानरराजाचे वचन ऐकून वायुपुत्राने सर्व दिशांना पराक्रमी वानरांना पाठवले.
4.37.17
ते पदं विष्णुविक्रान्तं पतत्त्रिज्योतिरध्वगाः।
प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयस्तु क्षणेन वै ॥ ४.३७.१७ ॥
राजाने पाठवलेले ते हरी विष्णूच्या पावलासारख्या, पक्षी-ताऱ्यांच्या मार्गाने एका क्षणात निघाले.
4.37.18
ते समुद्रेषु गिरिषु वनेषु च सरस्सु च।
वानरा वानरान् सर्वान् रामहेतोरचोदयन् ॥ ४.३७.१८ ॥
ते वानर समुद्र, पर्वत, वने आणि सरोवरांमध्ये रामासाठी सर्व वानरांना प्रेरित करू लागले.
4.37.19
मृत्युकालोपमस्याज्ञां राजराजस्य वानराः।
सुग्रीवस्याययुः श्रुत्वा सुग्रीवभयशङ्किताः ॥ ४.३७.१९ ॥
मृत्युकालासारख्या राजाधिराज सुग्रीवाची आज्ञा ऐकून, सुग्रीवाच्या भीतीने शंकित झालेले वानर आले.
4.37.20
ततस्तेऽञ्जनसंकाशा गिरेस्तस्मान्महाबलाः।
तिस्रः कोट्यः प्लवंगानां निर्ययुर्यत्र राघवः ॥ ४.३७.२० ॥
नंतर अंजनासारखे ते महाबलवान वानर त्या पर्वतावरून तीन कोटी संख्येने निघाले, जिथे राघव होते.
4.37.21
अस्तं गच्छति यत्रार्कस्तस्मिन् गिरिवरे रताः।
संतप्तहेमवर्णाभास्तस्मात् कोट्यो दश च्युताः ॥ ४.३७.२१ ॥
सूर्य मावळतो त्या त्या श्रेष्ठ पर्वतावर रमलेले, तापलेल्या सोन्याच्या वर्णाचे दहा कोटी वानर तेथून निघाले.
4.37.22
कैलासशिखरेभ्यश्च सिंहकेसरवर्चसाम्।
ततः कोटिसहस्राणि वानराणां समागमन् ॥ ४.३७.२२ ॥
कैलास शिखरांवरून आणि सिंहाच्या केसरासारख्या तेजाचे वानर; नंतर हजारो कोटी वानर एकत्र आले.
4.37.23
फलमूलेन जीवन्तो हिमवन्तमुपाश्रिताः।
तेषां कोटिसहस्राणां सहस्रं समवर्तत ॥ ४.३७.२३ ॥
फळे व कंदमुळे खाऊन जगणारे, हिमालयाचा आश्रय घेतलेले ते हजारो कोटी वानर; त्यांच्यातील एक हजार (आणखी जमले).
4.37.24
अङ्गारकसमानानां भीमानां भीमकर्मणाम्।
विन्ध्याद् वानरकोटीनां सहस्राण्यपतन् द्रुतम् ॥ ४.३७.२४ ॥
निखाऱ्यांसारखे, भयंकर कर्म करणारे ते भीषण वानर-कोटी विंध्य पर्वतावरून वेगाने उतरले.
4.37.25
क्षीरोदवेलानिलयास्तमालवनवासिनः।
नारिकेलाशनाश्चैव तेषां संख्या न विद्यते ॥ ४.३७.२५ ॥
क्षीरसागराच्या किनाऱ्यावर राहणारे, तमाल वनांत वास करणारे आणि नारळ खाणारे — त्यांची संख्या ज्ञात नाही.
4.37.26
वनेभ्यो गह्वरेभ्यश्च सरिद्भ्यश्च महाबलाः।
आगच्छद् वानरी सेना पिबन्तीव दिवाकरम् ॥ ४.३७.२६ ॥
वने, गुहा व नद्यांमधून महाबलवान वानरसेना येत होती; जणू ती सूर्याला पिऊन टाकत होती.
4.37.27
ये तु त्वरयितुं याता वानराः सर्ववानरान्।
ते वीरा हिमवच्छैले ददृशुस्तं महाद्रुमम् ॥ ४.३७.२७ ॥
सर्व वानरांना त्वरेने बोलावण्यासाठी गेलेल्या त्या वीरांनी हिमालयाच्या शिखरावर त्या महावृक्षाला पाहिले.
4.37.28
तस्मिन् गिरिवरे पुण्ये यज्ञो माहेश्वरः पुरा।
सर्वदेवमनस्तोषो बभूव सुमनोरमः ॥ ४.३७.२८ ॥
त्या पवित्र श्रेष्ठ पर्वतावर पूर्वी माहेश्वर यज्ञ झाला होता; तो सर्व देवांचे मन तृप्त करणारा आणि अत्यंत सुंदर होता.
4.37.29
अन्ननिस्यन्दजातानि मूलानि च फलानि च।
अमृतस्वादुकल्पानि ददृशुस्तत्र वानराः ॥ ४.३७.२९ ॥
तेथे वानरांनी अन्नरसातून निर्माण झालेली, अमृतासारखी गोड मुळे आणि फळे पाहिली.
4.37.30
तदन्नसम्भवं दिव्यं फलमूलं मनोहरम्।
यः कश्चित् सकृदश्नाति मासं भवति तर्पितः ॥ ४.३७.३० ॥
त्या अन्नापासून उत्पन्न झालेली दिव्य व मनोहर फळे-मुळे जो कोणी एकदा खातो, तो एक महिनाभर तृप्त राहतो.
4.37.31
तानि मूलानि दिव्यानि फलानि च फलाशनाः।
औषधानि च दिव्यानि जगृहुर्हरिपुंगवाः ॥ ४.३७.३१ ॥
ते दिव्य मूळ, फळे आणि दिव्य औषधी फलाहारी श्रेष्ठ वानरांनी घेतल्या.
4.37.32
तस्माच्च यज्ञायतनात् पुष्पाणि सुरभीणि च।
आनिन्युर्वानरा गत्वा सुग्रीवप्रियकारणात् ॥ ४.३७.३२ ॥
त्या यज्ञस्थानातून वानरांनी सुग्रीवाला प्रसन्न करण्यासाठी जाऊन सुगंधी फुले आणली.
4.37.33
ते तु सर्वे हरिवराः पृथिव्यां सर्ववानरान्।
संचोदयित्वा त्वरितं यूथानां जग्मुरग्रतः ॥ ४.३७.३३ ॥
ते सर्व श्रेष्ठ वानर पृथ्वीवरील सर्व वानरांना त्वरेने प्रेरित करून यूथांच्या पुढे निघून गेले.
4.37.34
ते तु तेन मुहूर्तेन कपयः शीघ्रचारिणः।
किष्किन्धां त्वरया प्राप्ताः सुग्रीवो यत्र वानरः ॥ ४.३७.३४ ॥
त्या शीघ्रगामी वानरांनी त्याच क्षणी त्वरेने किष्किंधा गाठली, जिथे वानरराज सुग्रीव होता.
4.37.35
ते गृहीत्वौषधीः सर्वाः फलमूलं च वानराः।
तं प्रतिग्राहयामासुर्वचनं चेदमब्रुवन् ॥ ४.३७.३५ ॥
वानरांनी सर्व औषधी व फळमूळ घेऊन त्याला ते स्वीकारायला लावले आणि हे वचन म्हटले.
4.37.36
सर्वे परिसृताः शैलाः सरितश्च वनानि च।
पृथिव्यां वानराः सर्वे शासनादुपयान्ति ते ॥ ४.३७.३६ ॥
सर्व पर्वत, नद्या आणि वने शोधली गेली; पृथ्वीवरील सर्व वानर तुमच्या आज्ञेने परत येत आहेत.
4.37.37
एवं श्रुत्वा ततो हृष्टः सुग्रीवः प्लवगाधिपः।
प्रतिजग्राह च प्रीतस्तेषां सर्वमुपायनम् ॥ ४.३७.३७ ॥
हे ऐकून आनंदित झालेल्या वानराधिपती सुग्रीवाने प्रेमाने त्यांच्या सर्व भेटवस्तू स्वीकारल्या.