वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.39.1
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य प्रत्युवाच कृताञ्जलिम् ॥ ४.३९.१ ॥
दोन्ही बाहूंनी त्याला घट्ट आलिंगन देऊन, हात जोडून उभ्या असलेल्या त्याला (राम) उत्तर दिले.
4.39.2
यदिन्द्रो वर्षते वर्षं न तच्चित्रं भविष्यति।
आदित्योऽसौ सहस्रांशुः कुर्याद् वितिमिरं नभः ॥ ४.३९.२ ॥
इंद्र पाऊस पाडतो यात आश्चर्य नाही; तो सहस्रकिरण सूर्य आकाश अंधारविरहित करतो.
4.39.3
चन्द्रमा रजनीं कुर्यात् प्रभया सौम्य निर्मलाम्।
त्वद्विधो वापि मित्राणां प्रीतिं कुर्यात् परंतप ॥ ४.३९.३ ॥
चंद्र आपल्या प्रभेने रात्र निर्मल करतो, हे सौम्या; हे शत्रुतापका, तुझ्यासारखाही मित्रांना आनंद देतो.
4.39.4
एवं त्वयि न तच्चित्रं भवेद् यत् सौम्य शोभनम्।
जानाम्यहं त्वां सुग्रीव सततं प्रियवादिनम् ॥ ४.३९.४ ॥
अशाप्रकारे तुझ्यात शुभ वर्तन असणे आश्चर्य नाही, हे सौम्या; सुग्रीवा, नेहमी प्रिय बोलणारा तू आहेस हे मी जाणतो.
4.39.5
त्वत्सनाथः सखे संख्ये जेतास्मि सकलानरीन्।
त्वमेव मे सुहृन्मित्रं साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ ४.३९.५ ॥
हे मित्रा, तुझ्या साहाय्याने मी युद्धात सर्व शत्रूंना जिंकेन; तूच माझा हितचिंतक आणि मित्र आहेस, तू मला साहाय्य करावेस.
4.39.6
जहारात्मविनाशाय मैथिलीं राक्षसाधमः।
वञ्चयित्वा तु पौलोमीमनुह्लादो यथा शचीम् ॥ ४.३९.६ ॥
राक्षसांमधील अधम त्याने स्वतःच्या विनाशासाठी मैथिलीला (सीतेला) हरण केले; अनुह्राद ज्याप्रमाणे पौलोमी शचीला फसवून हरण करतो तसे.
4.39.7
नचिरात् तं वधिष्यामि रावणं निशितैः शरैः।
पौलोम्याः पितरं दृप्तं शतक्रतुरिवारिहा ॥ ४.३९.७ ॥
लवकरच तीक्ष्ण बाणांनी मी त्या गर्विष्ठ रावणाचा वध करीन, जसा शत्रुहन्ता शतक्रतु (इंद्र) पौलोमीच्या गर्विष्ठ पित्याचा वध करतो.
4.39.8
एतस्मिन्नन्तरे चैव रजः समभिवर्तत।
उष्णतीव्रां सहस्रांशोश्छादयद् गगने प्रभाम् ॥ ४.३९.८ ॥
याच दरम्यान धूळ उसळली आणि आकाशात सहस्रांशू (सूर्या)ची उष्ण, तीव्र प्रभा झाकून गेली.
4.39.9
दिशः पर्याकुलाश्चासंस्तमसा तेन दूषिताः।
चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना ॥ ४.३९.९ ॥
त्या अंधारामुळे दिशा व्याकुळ व मलिन झाल्या; पर्वत, वने व अरण्यांसह संपूर्ण पृथ्वी हादरली.
4.39.10
ततो नगेन्द्रसंकाशैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाबलैः।
कृत्स्ना संछादिता भूमिरसंख्येयैः प्लवंगमैः ॥ ४.३९.१० ॥
मग पर्वतांसारखे, तीक्ष्ण दाढा असलेले, महाबलवान असंख्य वानर संपूर्ण पृथ्वी व्यापून गेले.
4.39.11
निमेषान्तरमात्रेण ततस्तैर्हरियूथपैः।
कोटीशतपरीवारैर्वानरैर्हरियूथपैः ॥ ४.३९.११ ॥
क्षणार्धात त्या वानर-यूथपतींनी, शंभर कोटी परिवार असलेल्या वानरांनी, वानर-यूथपतींनी (पृथ्वी भरून गेली).
4.39.12
नादेयैः पार्वतेयैश्च सामुद्रैश्च महाबलैः।
हरिभिर्मेघनिर्ह्रादैरन्यैश्च वनवासिभिः ॥ ४.३९.१२ ॥
नद्यांकाठचे, पर्वतांवरचे व समुद्रकिनाऱ्याचे महाबलवान वानर, मेघगर्जनेसारखे गर्जणारे वानर आणि इतर वनवासी वानरांनी (पृथ्वी भरून गेली).
4.39.13
तरुणादित्यवर्णैश्च शशिगौरैश्च वानरैः।
पद्मकेसरवर्णैश्च श्वेतैर्हेमकृतालयैः ॥ ४.३९.१३ ॥
तरुण सूर्यासारख्या वर्णाच्या, चंद्रासारख्या गौर, कमळकेसराच्या रंगाच्या, श्वेत आणि सोन्याच्या निवासस्थानांच्या वानरांसह.
4.39.14
कोटीसहस्रैर्दशभिः श्रीमान् परिवृतस्तदा।
वीरः शतबलिर्नाम वानरः प्रत्यदृश्यत ॥ ४.३९.१४ ॥
दहा हजार कोटी वानरांनी वेढलेला तेजस्वी वीर शतबली नावाचा वानर तेव्हा दिसला.
4.39.15
ततः काञ्चनशैलाभस्ताराया वीर्यवान् पिता।
अनेकैर्बहुसाहस्रैः कोटिभिः प्रत्यदृश्यत ॥ ४.३९.१५ ॥
नंतर सोन्याच्या पर्वतासारखा तेजस्वी, ताराचा पराक्रमी पिता अनेक हजार कोटी वानरांसह दिसला.
4.39.16
तथापरेण कोटीनां सहस्रेण समन्वितः।
पिता रुमायाः सम्प्राप्तः सुग्रीवश्वशुरो विभुः ॥ ४.३९.१६ ॥
तसेच दुसऱ्या बाजूने हजार कोटी वानरांसह रुमेचे पिता, सुग्रीवाचे सासरे, समर्थ वीर येऊन पोहोचले.
4.39.17
पद्मकेसरसंकाशस्तरुणार्कनिभाननः।
बुद्धिमान् वानरश्रेष्ठः सर्ववानरसत्तमः ॥ ४.३९.१७ ॥
कमळकेसरासारखा तेजस्वी, तरुण सूर्यासारख्या मुखाचा, बुद्धिमान, वानरश्रेष्ठ, सर्व वानरांमध्ये उत्तम.
4.39.18
अनेकैर्बहुसाहस्त्रैर्वानराणां समन्वितः।
पिता हनुमतः श्रीमान् केसरी प्रत्यदृश्यत ॥ ४.३९.१८ ॥
अनेक हजार वानरांसह हनुमानाचे तेजस्वी पिता केसरी दिसले.
4.39.19
गोलाङ्गूलमहाराजो गवाक्षो भीमविक्रमः।
वृतः कोटिसहस्रेण वानराणामदृश्यत ॥ ४.३९.१९ ॥
गोलाङ्गूल वंशाचे महाराज गवाक्ष, भयंकर पराक्रमी, वानरांच्या हजार कोटींनी वेढलेले दिसले.
4.39.20
ऋक्षाणां भीमवेगानां धूम्रः शत्रुनिबर्हणः।
वृतः कोटिसहस्राभ्यां द्वाभ्यां समभिवर्तत ॥ ४.३९.२० ॥
भयंकर वेगाच्या ऋक्षांचा शत्रुनाशक धूम्र दोन हजार कोटींनी वेढलेला पुढे आला.
4.39.21
महाचलनिभैर्घोरैः पनसो नाम यूथपः।
आजगाम महावीर्यस्तिसृभिः कोटिभिर्वृतः ॥ ४.३९.२१ ॥
महापर्वतांसारखे भयंकर यूथपती पनस, महापराक्रमी, तीन कोटी वानरांनी वेढलेला आला.
4.39.22
नीलाञ्जनचयाकारो नीलो नामैष यूथपः।
अदृश्यत महाकायः कोटिभिर्दशभिर्वृतः ॥ ४.३९.२२ ॥
निळ्या अंजनाच्या राशीसारख्या आकाराचा, विशाल देहाचा यूथपती नील दहा कोटी वानरांनी वेढलेला दिसला.
4.39.23
ततः काञ्चनशैलाभो गवयो नाम यूथपः।
आजगाम महावीर्यः कोटिभिः पञ्चभिर्वृतः ॥ ४.३९.२३ ॥
मग सोन्याच्या पर्वतासारखा तेजस्वी यूथपती गवय, महापराक्रमी, पाच कोटी वानरांनी वेढलेला आला.
4.39.24
दरीमुखश्च बलवान् यूथपोऽभ्याययौ तदा।
वृतः कोटिसहस्रेण सुग्रीवं समवस्थितः ॥ ४.३९.२४ ॥
बलवान यूथपती दरीमुख तेव्हा हजार कोटी वानरांनी वेढलेला येऊन सुग्रीवाजवळ उभा राहिला.
4.39.25
मैन्दश्च द्विविदश्चोभावश्विपुत्रौ महाबलौ।
कोटिकोटिसहस्रेण वानराणामदृश्यताम् ॥ ४.३९.२५ ॥
अश्विनीकुमारांचे दोन महापराक्रमी पुत्र मैंद आणि द्विविद वानरांच्या कोट्यवधी सहस्रांसह दिसू लागले.
4.39.26
गजश्च बलवान् वीरस्तिसृभिः कोटिभिर्वृतः।
आजगाम महातेजाः सुग्रीवस्य समीपतः ॥ ४.३९.२६ ॥
बलवान वीर गज, महातेजस्वी, तीन कोट्यवधी वानरांनी वेढलेला, सुग्रीवाच्या जवळ आला.
4.39.27
ऋक्षराजो महातेजा जाम्बवान्नाम नामतः।
कोटिभिर्दशभिर्व्याप्तः सुग्रीवस्य वशे स्थितः ॥ ४.३९.२७ ॥
महातेजस्वी ऋक्षराज जांबवान दहा कोट्यवधींसह सुग्रीवाच्या अधीन उभा होता.
4.39.28
रुमणो नाम तेजस्वी विक्रान्तैर्वानरैर्वृतः।
आगतो बलवांस्तूर्णं कोटीशतसमावृतः ॥ ४.३९.२८ ॥
रुमण नावाचा तेजस्वी, बलवान, पराक्रमी वानरांनी वेढलेला, शेकडो कोट्यवधींनी व्यापलेला, वेगाने आला.
4.39.29
ततः कोटिसहस्राणां सहस्रेण शतेन च।
पृष्ठतोऽनुगतः प्राप्तो हरिभिर्गन्धमादनः ॥ ४.३९.२९ ॥
नंतर हजारो कोट्यवधी, एक हजार आणि शंभर वानरांसह मागून अनुसरत गंधमादन आला.
4.39.30
ततः पद्मसहस्रेण वृतः शङ्कुशतेन च।
युवराजोऽङ्गदः प्राप्तः पितुस्तुल्यपराक्रमः ॥ ४.३९.३० ॥
नंतर हजारो पद्म आणि शेकडो शंकूंनी वेढलेला, पित्याइतका पराक्रमी युवराज अंगद आला.
4.39.31
ततस्ताराद्युतिस्तारो हरिभिर्भीमविक्रमैः।
पञ्चभिर्हरिकोटीभिर्दूरतः पर्यदृश्यत ॥ ४.३९.३१ ॥
नंतर ताऱ्यासारख्या तेजस्वी ताराने, भयंकर पराक्रमी पाच कोटी वानरांसह दुरून दर्शन दिले.
4.39.32
इन्द्रजानुः कविर्वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत।
एकादशानां कोटीनामीश्वरस्तैश्च संवृतः ॥ ४.३९.३२ ॥
इंद्रजानू, वीर कवी नावाचा यूथपती, अकरा कोटी वानरांचा स्वामी होऊन त्यांच्यात वेढलेला दिसला.
4.39.33
ततो रम्भस्त्वनुप्राप्तस्तरुणादित्यसंनिभः।
अयुतेन वृतश्चैव सहस्रेण शतेन च ॥ ४.३९.३३ ॥
नंतर तरुण सूर्यासारखा रंभ आला; तो दहा हजार, हजार आणि शंभर वानरांनी वेढलेला होता.
4.39.34
ततो यूथपतिर्वीरो दुर्मुखो नाम वानरः।
प्रत्यदृश्यत कोटीभ्यां द्वाभ्यां परिवृतो बली ॥ ४.३९.३४ ॥
नंतर दुर्मुख नावाचा वीर यूथपती वानर, दोन कोटी वानरांनी वेढलेला बलवान दिसला.
4.39.35
कैलासशिखराकारैर्वानरैर्भीमविक्रमैः।
वृतः कोटिसहस्रेण हनुमान् प्रत्यदृश्यत ॥ ४.३९.३५ ॥
कैलास शिखरांसारख्या आकाराच्या, भयंकर पराक्रमी वानरांनी, हजार कोटी वानरांनी वेढलेला हनुमान दिसला.
4.39.36
नलश्चापि महावीर्यः संवृतो द्रुमवासिभिः।
कोटीशतेन सम्प्राप्तः सहस्रेण शतेन च ॥ ४.३९.३६ ॥
महापराक्रमी नलही वृक्षवासी वानरांनी वेढलेला आला; शंभर कोटी, हजार आणि शंभर वानर त्याच्यासोबत होते.
4.39.37
ततो दधिमुखः श्रीमान् कोटिभिर्दशभिर्वृतः।
सम्प्राप्तोऽभिनदंस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ ४.३९.३७ ॥
नंतर श्रीमान दधिमुख दहा कोटी वानरांनी वेढलेला येऊन पोहोचला आणि महात्मा सुग्रीवासमोर गर्जना करत उभा राहिला.
4.39.38
शरभः कुमुदो वह्निर्वानरो रंह एव च।
एते चान्ये च बहवो वानराः कामरूपिणः ॥ ४.३९.३८ ॥
शरभ, कुमुद, वह्नी, वानर आणि रंह हे, तसेच इच्छेनुसार रूप धारण करणारे इतर अनेक वानर आले.
4.39.39
आवृत्य पृथिवीं सर्वां पर्वतांश्च वनानि च।
यूथपाः समनुप्राप्ता येषां संख्या न विद्यते ॥ ४.३९.३९ ॥
सर्व पृथ्वी, पर्वत आणि वने व्यापून यूथपती येऊन पोहोचले; त्यांची संख्या मोजता येत नव्हती.
4.39.40
आगताश्च निविष्टाश्च पृथिव्यां सर्ववानराः।
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः।
अभ्यवर्तन्त सुग्रीवं सूर्यमभ्रगणा इव ॥ ४.३९.४० ॥
सर्व वानर येऊन पृथ्वीवर तळ ठोकून राहिले; उड्या मारत, झेप घेत, गर्जना करत ते कपी सुग्रीवाजवळ आले, जसे मेघांचे समूह सूर्याकडे जातात.
4.39.41
कुर्वाणा बहुशब्दांश्च प्रकृष्टा बाहुशालिनः।
शिरोभिर्वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन् ॥ ४.३९.४१ ॥
अनेक आवाज करत, श्रेष्ठ आणि बाहुबलशाली ते वानर मस्तक लववून वानरराज सुग्रीवाला आपले आगमन निवेदन करू लागले.
4.39.42
अपरे वानरश्रेष्ठाः संगम्य च यथोचितम्।
सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्राञ्जलयस्तदा ॥ ४.३९.४२ ॥
इतर श्रेष्ठ वानर यथोचित रीतीने जवळ जाऊन, सुग्रीवाची भेट घेऊन तेव्हा हात जोडून उभे राहिले.
4.39.43
सुग्रीवस्त्वरितो रामे सर्वांस्तान् वानरर्षभान्।
निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ ४.३९.४३ ॥
धर्मज्ञ सुग्रीवाने त्वरेने रामासमोर त्या सर्व श्रेष्ठ वानरांना सादर केले आणि हात जोडून उभे राहून म्हटले.
4.39.44
यथासुखं पर्वतनिर्झरेषु
वनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः।
निवेशयित्वा विधिवद् बलानि
बलं बलज्ञः प्रतिपत्तुमीष्टे ॥ ४.३९.४४ ॥
पर्वतांच्या झऱ्यांजवळ आणि सर्व वनांमध्ये वानरेंद्रांना सुखाने वसवून, विधिपूर्वक सैन्याची व्यवस्था करून, बल जाणणारा तोच त्या बलाला सांभाळण्यास समर्थ आहे.