વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.43.1
ततः संदिश्य सुग्रीवः श्वशुरं पश्चिमां दिशम्।
वीरं शतबलिं नाम वानरं वानरेश्वरः ॥ ४.४३.१ ॥
પછી વાનરેશ્વર સુગ્રીવે પશ્ચિમ દિશા તરફ પોતાના સસરા, વીર શતબલિ નામના વાનરને મોકલ્યો.
4.43.2
उवाच राजा सर्वज्ञः सर्ववानरसत्तमः।
वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तदा ॥ ४.४३.२ ॥
સર્વજ્ઞ રાજા, સર્વ વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે ત્યારે પોતાના અને રામના હિતના વચનો કહ્યા.
4.43.3
वृतः शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्।
वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रविष्टः सर्वमन्त्रिभिः ॥ ४.४३.३ ॥
તારા જેવા લાખો વનવાસી વાનરોથી ઘેરાયેલો, વૈવસ્વતના પુત્રો અને સર્વ મંત્રીઓ સાથે તે પ્રવેશ્યો.
4.43.4
दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसिकाम्।
सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ४.४३.४ ॥
વીર, હિમાલયના શિખરોથી શોભતી ઉત્તર દિશામાં રામની યશસ્વિની પત્નીને સર્વત્ર શોધો.
4.43.5
अस्मिन् कार्ये विनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये।
ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः ॥ ४.४३.५ ॥
આ કાર્ય પૂરું થાય અને દશરથપુત્રનું પ્રિય કાર્ય સિદ્ધ થાય ત્યારે, હે અર્થજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠો, આપણે ઋણમુક્ત થઈશું.
4.43.6
कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना।
तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत् ॥ ४.४३.६ ॥
મહાત્મા રાઘવે આપણું પ્રિય કાર્ય કર્યું છે. જો તેનો બદલો વાળી શકીએ, તો આપણું જીવન સફળ થાય.
4.43.7
अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्।
तस्य स्यात् सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः ॥ ४.४३.७ ॥
યાચકનું કાર્ય સિદ્ધ થાય તે માટે, જે પોતે કંઈ ન કરનાર માટે પણ પ્રયત્ન કરે, તેનો જન્મ સફળ થાય છે; પહેલાં કર્મ કરનારની તો વાત જ શી!
4.43.8
एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते जानकी यथा।
तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः ॥ ४.४३.८ ॥
આ બુદ્ધિને અપનાવીને જેમ જાનકી મળે, તેમ આપણા પ્રિય અને હિતના ઇચ્છુક તમારે કરવું જોઈએ.
4.43.9
अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः।
अस्मासु च गतः प्रीतिं रामः परपुरंजयः ॥ ४.४३.९ ॥
આ નરશ્રેષ્ઠ સર્વ પ્રાણીઓને માન્ય છે, અને આપણા પર પણ તેમનો પ્રેમ છે. આ રામ છે, શત્રુનગરો જીતનારા.
4.43.10
इमानि बहुदुर्गाणि नद्यः शैलान्तराणि च।
भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा ॥ ४.४३.१० ॥
આ ઘણાં દુર્ગમ સ્થાનો, નદીઓ અને પર્વતની ખીણો તમે બુદ્ધિ અને પરાક્રમની સંપત્તિ સાથે સારી રીતે શોધો.
4.43.11
तत्र म्लेच्छान् पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च।
प्रस्थलान् भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः ॥ ४.४३.११ ॥
ત્યાંના મ્લેચ્છો, પુલિંદો, શૂરસેનો, પ્રસ્થલો, ભરતો અને કુરુઓ તથા મદ્રકો સાથે પણ શોધો.
4.43.12
काम्बोजयवनांश्चैव शकानां पत्तनानि च।
अन्वीक्ष्य दरदांश्चैव हिमवन्तं विचिन्वथ ॥ ४.४३.१२ ॥
કાંબોજો અને યવનો તથા શકોનાં નગરો જોઈને, દરદોને પણ જોઈને, હિમાલયને સારી રીતે શોધો.
4.43.13
लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.१३ ॥
લોધ્ર અને પદ્મના ઝુંડોમાં તથા દેવદારુના વનોમાં, વૈદેહી સાથેના રાવણને ઠેકાણે ઠેકાણે શોધવો જોઈએ.
4.43.14
ततः सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्।
कालं नाम महासानुं पर्वतं तं गमिष्यथ ॥ ४.४३.१४ ॥
પછી દેવ-ગંધર્વોથી સેવાયેલા સોમાશ્રમમાં જઈને, મોટા શિખરોવાળા કાલ નામના તે પર્વત પર તમે જશો.
4.43.15
महत्सु तस्य शैलेषु पर्वतेषु गुहासु च।
विचिन्वत महाभागां रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥ ४.४३.१५ ॥
તેના મોટા ખડકો, પર્વતો અને ગુફાઓમાં મહાભાગ્યવતી, નિર્દોષ રામપત્નીની શોધ કરો.
4.43.16
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्।
ततः सुदर्शनं नाम पर्वतं गन्तुमर्हथ ॥ ४.४३.१६ ॥
તે શૈલરાજ, સોનાના ગર્ભવાળા મહાગિરિને વટાવીને, પછી સુદર્શન નામના પર્વત પર જવું જોઈએ.
4.43.17
ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः।
नानापक्षिसमाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः ॥ ४.४३.१७ ॥
પછી દેવસખ નામનો પર્વત, જે પક્ષીઓનું નિવાસસ્થાન છે, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલો અને વિવિધ વૃક્ષોથી શોભિત છે.
4.43.18
तस्य काननषण्डेषु निर्झरेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.१८ ॥
તેના વનઝુંડોમાં, ઝરણાંઓમાં અને ગુફાઓમાં વૈદેહી સાથેના રાવણને ઠેકાણે ઠેકાણે શોધવો જોઈએ.
4.43.19
तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतः शतयोजनम्।
अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम् ॥ ४.४३.१९ ॥
ચારે બાજુ સો યોજન ફેલાયેલું તે આકાશ ઓળંગો; ત્યાં પર્વત, નદી, વૃક્ષ નથી અને કોઈ પ્રાણી નથી.
4.43.20
तत्तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्।
कैलासं पाण्डुरं प्राप्य हृष्टा यूयं भविष्यथ ॥ ४.४३.२० ॥
એ રોમાંચકારી વનને ઝડપથી ઓળંગીને, શ્વેત કૈલાસ પર પહોંચીને તમે હર્ષિત થશો.
4.43.21
तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्।
कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४३.२१ ॥
ત્યાં સફેદ વાદળ જેવું, સોનાથી શણગારેલું, વિશ્વકર્માએ બનાવેલું રમણીય કુબેરનું ભવન છે.
4.43.22
विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला।
हंसकारण्डवाकीर्णा अप्सरोगणसेविता ॥ ४.४३.२२ ॥
ત્યાં વિશાળ કમળ સરોવર છે; તે અનેક કમળ અને કમોદ(ઉત્પલ)થી ભરેલું, હંસ અને કારંડવથી છવાયેલું, અપ્સરાઓના સમૂહથી સેવિત છે.
4.43.23
तत्र वैश्रवणो राजा सर्वलोकनमस्कृतः।
धनदो रमते श्रीमान् गुह्यकैः सह यक्षराट् ॥ ४.४३.२३ ॥
ત્યાં સર્વ લોકોથી નમસ્કૃત, ધનદાતા, શ્રીમાન રાજા વૈશ્રવણ, યક્ષોના અધિપતિ, ગુહ્યકો સાથે રમે છે.
4.43.24
तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.२४ ॥
તેના ચંદ્ર સમાન ચમકતા પર્વતો અને ગુફાઓમાં વૈદેહી સાથેના રાવણને ઇધર-ઉધર શોધવો જોઈએ.
4.43.25
क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्।
अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत् स्मृतम् ॥ ४.४३.२५ ॥
ક્રૌંચ પર્વત પર પહોંચીને તેની અત્યંત દુર્ગમ ગુફામાં સાવધાનીથી પ્રવેશ કરવો; તે પ્રવેશવા કઠિન કહેવાઈ છે.
4.43.26
वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः।
देवैरभ्यर्थिताः सम्यग् देवरूपा महर्षयः ॥ ४.४३.२६ ॥
ત્યાં સૂર્ય સમાન તેજસ્વી, દેવો દ્વારા સારી રીતે પ્રાર્થિત, દેવરૂપ મહાત્મા મહર્ષિઓ વસે છે.
4.43.27
क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्याः सानूनि शिखराणि च।
निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्यास्ततस्ततः ॥ ४.४३.२७ ॥
ક્રૌંચ પર્વતની અન્ય ગુફાઓ, શિખરો, ઢોળાવો, ખીણો અને કિનારીઓ ઠેર-ઠેર શોધવી જોઈએ.
4.43.28
अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्।
न गतिस्तत्र भूतानां देवानां न च रक्षसाम् ॥ ४.४३.२८ ॥
વૃક્ષરહિત કામશૈલ અને પક્ષીઓનું આવાસ માનસ — ત્યાં પ્રાણીઓ, દેવો કે રાક્ષસોનો પ્રવેશ નથી.
4.43.29
स च सर्वैर्विचेतव्यः ससानुप्रस्थभूधरः।
क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः ॥ ४.४३.२९ ॥
તે પર્વત, તેના ઢોળાવો અને ઉચ્ચપ્રદેશો સહિત, સૌએ શોધવો; ક્રૌંચ પર્વતને વટાવીને મૈનાક નામનો પર્વત છે.
4.43.30
मयस्य भवनं तत्र दानवस्य स्वयंकृतम्।
मैनाकस्तु विचेतव्यः ससानुप्रस्थकन्दरः ॥ ४.४३.३० ॥
ત્યાં દાનવ મયનો સ્વયં બાંધેલો મહેલ છે; મૈનાક પર્વતને તેના ઢોળાવો, ઉચ્ચપ્રદેશો અને ગુફાઓ સહિત શોધવો.
4.43.31
स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतस्तत्र तत्र तु।
तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम् ॥ ४.४३.३१ ॥
ત્યાં ત્યાં ઘોડાના મુખવાળી સ્ત્રીઓનાં નિવાસ છે. તે પ્રદેશ વટાવીને સિદ્ધો દ્વારા સેવાયેલા આશ્રમે (પહોંચો).
4.43.32
सिद्धा वैखानसा यत्र वालखिल्याश्च तापसाः।
वन्दितव्यास्ततः सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः ॥ ४.४३.३२ ॥
સિદ્ધો, વૈખાનસો, વાલખિલ્યો અને તાપસો જ્યાં છે, ત્યાં સિદ્ધોને વંદન કરવા; તેઓ તપથી નિષ્પાપ છે.
4.43.33
प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः।
हेमपुष्करसंछन्नं तत्र वैखानसं सरः ॥ ४.४३.३३ ॥
વિનયપૂર્વક ત્યાં સીતાના સમાચાર પણ પૂછવા. ત્યાં સોનાના કમળોથી ઢંકાયેલું વૈખાનસ સરોવર છે.
4.43.34
तरुणादित्यसंकाशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः।
औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः ॥ ४.४३.३४ ॥
ઉગતા સૂર્ય જેવા તેજસ્વી સુંદર હંસોથી વિચરિત તે સરોવર છે. કુબેરનો ઔપવાહ્ય (વાહન હાથી) 'સાર્વભૌમ' નામે સ્મરાય છે.
4.43.35
गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः।
तत् सरः समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्।
अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम् ॥ ४.४३.३५ ॥
તે હાથી હંમેશાં હાથણીઓ સાથે તે પ્રદેશમાં ફરે છે. તે સરોવર વટાવ્યા પછી સૂર્ય-ચંદ્ર ખોવાયેલાં, નક્ષત્રસમૂહ વિનાનું, મેઘ વિનાનું, અવાજ વિનાનું આકાશ છે.
4.43.36
गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाश्यते।
विश्राम्यद्भिस्तपःसिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः ॥ ४.४३.३६ ॥
સૂર્યનાં કિરણોની જેમ તે પ્રદેશ પ્રકાશે છે—વિશ્રામ કરતા, તપસિદ્ધ, દેવતુલ્ય, સ્વયંપ્રકાશ સિદ્ધોથી.
4.43.37
तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा।
उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥ ४.४३.३७ ॥
તે પ્રદેશ ઓળંગીને શૈલોદા નામની નદી આવે છે. તેના બંને કાંઠે કીચક નામના વાંસ છે.
4.43.38
ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान् प्रत्यानयन्ति च।
उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ ४.४३.३८ ॥
તે વાંસ સિદ્ધોને સામે કાંઠે લઈ જાય છે અને પાછા પણ લાવે છે. ત્યાં ઉત્તર કુરુઓ છે; તે પુણ્યકર્મ કરનારાઓનાં નિવાસસ્થાન છે.
4.43.39
ततः काञ्चनपद्माभिः पद्मिनीभिः कृतोदकाः।
नीलवैदूर्यपत्राढ्या नद्यस्तत्र सहस्रशः ॥ ४.४३.३९ ॥
પછી ત્યાં સોનેરી કમળવાળા સરોવરોના જળથી ભરેલી, નીલમ-વૈડૂર્યનાં પાંદડાંથી સમૃદ્ધ હજારો નદીઓ છે.
4.43.40
रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः।
तरुणादित्यसंकाशा भान्ति तत्र जलाशयाः ॥ ४.४३.४० ॥
અહીં લાલ કમળોનાં વનોથી અને સોનેરી શણગારોથી શોભતાં જળાશયો ઉગતા યુવાન સૂર્ય જેવાં ચમકે છે.
4.43.41
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः।
नीलोत्पलवनैश्चित्रैः स देशः सर्वतो वृतः ॥ ४.४३.४१ ॥
મહામૂલ્ય મણિનાં પાંદડાં, સોનેરી આભાવાળા કેસરો અને નીલાં કમળોનાં અદ્ભુત વનોથી તે પ્રદેશ ચારે બાજુ ઘેરાયેલો છે.
4.43.42
निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः।
उद्धूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः ॥ ४.४३.४२ ॥
ત્યાંની નદીઓના રેતીના કાંઠા અનુપમ મોતી, મણિ અને મહાધન સમાન સોનાથી ભરેલા છે અને મોજાંથી ઊછળે છે.
4.43.43
सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः।
जातरूपमयैश्चापि हुताशनसमप्रभैः ॥ ४.४३.४३ ॥
તે સર્વરત્નમય, વિચિત્ર, શ્રેષ્ઠ પર્વતોથી વ્યાપ્ત હતું; સુવર્ણમય અને અગ્નિ સમાન પ્રભાવાળા પર્વતોથી પણ.
4.43.44
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः।
दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वकामान् स्रवन्ति च ॥ ४.४३.४४ ॥
ત્યાંના વૃક્ષો સદા ફૂલ અને ફળથી યુક્ત, પક્ષીઓથી ભરેલા હતા; તેમની ગંધ, રસ, સ્પર્શ દિવ્ય હતા; તેઓ સર્વ ઇચ્છાઓ આપતા.
4.43.45
नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।
मुक्तावैदूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च।
स्त्रीणां यान्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च ॥ ४.४३.४५ ॥
બીજાં શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો અનેક આકારનાં વસ્ત્રો ફળે છે; મોતી અને વૈડૂર્યનાં વિચિત્ર આભૂષણો પણ તેમજ; સ્ત્રીઓ અને પુરુષોને યોગ્ય જે હોય તે પણ તેમજ.
4.43.46
सर्वर्तुसुखसेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।
महार्हमणिचित्राणि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ॥ ४.४३.४६ ॥
બીજાં શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો સર્વ ઋતુઓમાં સુખથી ભોગવવા યોગ્ય ફળ આપે છે; બીજાં શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો મહામૂલ્ય મણિઓથી વિચિત્ર ફળ આપે છે.
4.43.47
शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च।
मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः ॥ ४.४३.४७ ॥
અહીં બીજાં વૃક્ષો વિચિત્ર ઓઢણ સહિત શય્યાઓ ઉત્પન્ન કરે છે; મનને ગમતી માળાઓ પણ ફળે છે.
4.43.48
पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च।
स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः ॥ ४.४३.४८ ॥
મહામૂલ્ય પીણાં અને વિવિધ ભક્ષ્ય પદાર્થો છે; ગુણસંપન્ન, રૂપ અને યૌવનથી યુક્ત સ્ત્રીઓ પણ છે.
4.43.49
गन्धर्वाः किन्नराः सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा।
रमन्ते सततं तत्र नारीभिर्भास्वरप्रभाः ॥ ४.४३.४९ ॥
ગંધર્વો, કિન્નરો, સિદ્ધો, નાગો અને વિદ્યાધરો ત્યાં સદા તેજસ્વી પ્રભાવાળી સ્ત્રીઓ સાથે રમે છે.
4.43.50
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे रतिपरायणाः।
सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सह योषितः ॥ ४.४३.५० ॥
તેઓ સર્વ સુકૃતકર્મી છે, સર્વ રતિપરાયણ છે; સર્વ કામ અને અર્થથી યુક્ત થઈ સ્ત્રીઓ સાથે વસે છે.
4.43.51
गीतवादित्रनिर्घोषः सोत्कृष्टहसितस्वनः।
श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोरमः ॥ ४.४३.५१ ॥
ત્યાં ગીત અને વાદ્યોનો ઘોષ તથા ઊંચા હાસ્યનો અવાજ સદા સંભળાય છે; તે સર્વ પ્રાણીઓના મનને રમાડનારો છે.
4.43.52
तत्र नामुदितः कश्चिन्नात्र कश्चिदसत्प्रियः।
अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः ॥ ४.४३.५२ ॥
ત્યાં કોઈ અપ્રસન્ન નથી; અહીં કોઈ અસત્પ્રિય નથી; ત્યાં દિનપ્રતિદિન મનોહર ગુણો વધે છે.
4.43.53
समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः।
तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान् ॥ ४.४३.५३ ॥
તે પ્રદેશ વટાવીને, સમુદ્રની ઉત્તરે, સોમગિરિ નામનો સુવર્ણમય મહાન પર્વત છે.
4.43.54
इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये।
देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः ॥ ४.४३.५४ ॥
ઇન્દ્રલોક અને બ્રહ્મલોક ગયેલા જે દેવતાઓ છે, તેઓ સ્વર્ગમાં પહોંચીને તે ગિરિરાજને નિહાળે છે.
4.43.55
स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते।
सूर्यलक्ष्म्याभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता ॥ ४.४३.५५ ॥
તે પ્રદેશ સૂર્ય વિના પણ તેના પ્રકાશથી ઝળહળે છે; તપતા વિવસ્વાન (સૂર્ય)ની શોભાથી ઓળખાય તેવો.
4.43.56
भगवांस्तत्र विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः।
ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः ॥ ४.४३.५६ ॥
ત્યાં વિશ્વાત્મા, અગિયાર રૂપ ધરાવતા ભગવાન શંભુ રહે છે; દેવોના સ્વામી બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિઓથી ઘેરાયેલા રહે છે.
4.43.57
न कथंचन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः।
अन्येषामपि भूतानां नानुक्रामति वै गतिः ॥ ४.४३.५७ ॥
તમે કોઈ પણ રીતે કુરુઓના ઉત્તર તરફ ન જવું; અન્ય પ્રાણીઓની ગતિ પણ ત્યાં પહોંચતી નથી.
4.43.58
स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः।
तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ ॥ ४.४३.५८ ॥
તે સોમગિરિ નામનો પર્વત દેવોને પણ દુર્ગમ છે; તેને જોઈને તમારે તરત પાછા ફરવું જોઈએ.
4.43.59
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुंगवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४३.५९ ॥
હે વાનર શ્રેષ્ઠો, વાનરો માટે આટલું જ જવું શક્ય છે; આનાથી આગળ, સૂર્ય વિનાનો અને સીમા વિનાનો પ્રદેશ અમે જાણતા નથી.
4.43.60
सर्वमेतद् विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्।
यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः ॥ ४.४३.६० ॥
મેં જે કહ્યું છે તે બધું સારી રીતે વિચારવું; અને જે મેં કહ્યું નથી તેમાં પણ તમારી બુદ્ધિ વાપરો.
4.43.61
ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं
महत्प्रियं चापि ततो मम प्रियम्।
कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा
विदेहजादर्शनजेन कर्मणा ॥ ४.४३.६१ ॥
ત્યારે દશરથના પુત્રનું મોટું પ્રિય કાર્ય થયું, અને પછી મારું પણ મોટું પ્રિય થયું. વાયુ અને અગ્નિ જેવું આ કાર્ય વિદેહકન્યાના દર્શનથી સિદ્ધ થયું.
4.43.62
ततः कृतार्थाः सहिताः सबान्धवा
मयार्चिताः सर्वगुणैर्मनोरमैः।
चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रवः
सहप्रिया भूतधराः प्लवंगमाः ॥ ४.४३.६२ ॥
ત્યારે તમારું કાર્ય સિદ્ધ થઈને, બંધુઓ સાથે, મારા દ્વારા મનોહર સર્વ ગુણોથી સન્માનિત થઈને, શત્રુઓ શાંત થઈને, પ્રિયજનો સાથે, હે પૃથ્વી ધારણ કરનારા વાનરો, તમે પૃથ્વી પર વિચરશો.