ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.43.1
ततः संदिश्य सुग्रीवः श्वशुरं पश्चिमां दिशम्।
वीरं शतबलिं नाम वानरं वानरेश्वरः ॥ ४.४३.१ ॥
ਫਿਰ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ, ਵੀਰ ਸ਼ਤਬਲੀ ਨਾਮ ਦੇ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।
4.43.2
उवाच राजा सर्वज्ञः सर्ववानरसत्तमः।
वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तदा ॥ ४.४३.२ ॥
ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਰਾਜੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਉਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.43.3
वृतः शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्।
वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रविष्टः सर्वमन्त्रिभिः ॥ ४.४३.३ ॥
ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲੱਖਾਂ ਜੰਗਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
4.43.4
दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसिकाम्।
सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ४.४३.४ ॥
ਵੀਰਤਾ ਭਰੀ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲੱਭੋ।
4.43.5
अस्मिन् कार्ये विनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये।
ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः ॥ ४.४३.५ ॥
ਇਹ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਰਥ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਅਸੀਂ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵਾਂਗੇ।
4.43.6
कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना।
तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत् ॥ ४.४३.६ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸਦਾ ਬਦਲਾ ਚੁਕਾ ਸਕੀਏ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ।
4.43.7
अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्।
तस्य स्यात् सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः ॥ ४.४३.७ ॥
ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਲਈ ਜੋ ਖੁਦ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੀ ਯਤਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
4.43.8
एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते जानकी यथा।
तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः ॥ ४.४३.८ ॥
ਇਸ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.9
अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः।
अस्मासु च गतः प्रीतिं रामः परपुरंजयः ॥ ४.४३.९ ॥
ਇਹ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮ ਹਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ।
4.43.10
इमानि बहुदुर्गाणि नद्यः शैलान्तराणि च।
भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा ॥ ४.४३.१० ॥
ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਰਗਮ ਥਾਂਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜੋ।
4.43.11
तत्र म्लेच्छान् पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च।
प्रस्थलान् भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः ॥ ४.४३.११ ॥
ਉੱਥੇ ਮਲੇਛਾਂ, ਪੁਲਿੰਦਾਂ, ਸ਼ੂਰਸੇਨਾਂ, ਪ੍ਰਸਥਲਾਂ, ਭਰਤਾਂ, ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਮਦਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਖੋਜੋ।
4.43.12
काम्बोजयवनांश्चैव शकानां पत्तनानि च।
अन्वीक्ष्य दरदांश्चैव हिमवन्तं विचिन्वथ ॥ ४.४३.१२ ॥
ਕੰਬੋਜਾਂ, ਯਵਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਜੋ।
4.43.13
लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.१३ ॥
ਲੋਧ ਅਤੇ ਪਦਮ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਬਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.14
ततः सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्।
कालं नाम महासानुं पर्वतं तं गमिष्यथ ॥ ४.४३.१४ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੇ ਗਏ ਸੋਮਾਸ਼੍ਰਮ ਜਾ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਾਲ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓਗੇ।
4.43.15
महत्सु तस्य शैलेषु पर्वतेषु गुहासु च।
विचिन्वत महाभागां रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥ ४.४३.१५ ॥
ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮਪਤਨੀ ਨੂੰ ਲੱਭੋ।
4.43.16
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्।
ततः सुदर्शनं नाम पर्वतं गन्तुमर्हथ ॥ ४.४३.१६ ॥
ਉਸ ਸ਼ੈਲਰਾਜ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰਭ ਵਾਲੇ ਮਹਾਗਿਰੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦੇ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.17
ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः।
नानापक्षिसमाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः ॥ ४.४३.१७ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਸਖ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਬਤ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵਸੇਰਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
4.43.18
तस्य काननषण्डेषु निर्झरेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.१८ ॥
ਉਸਦੇ ਜੰਗਲੀ ਝੁੰਡਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.19
तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतः शतयोजनम्।
अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम् ॥ ४.४३.१९ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਫੈਲੇ ਉਸ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੋ; ਉੱਥੇ ਪਰਬਤ, ਨਦੀਆਂ, ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
4.43.20
तत्तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्।
कैलासं पाण्डुरं प्राप्य हृष्टा यूयं भविष्यथ ॥ ४.४३.२० ॥
ਉਸ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋਗੇ।
4.43.21
तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्।
कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४३.२१ ॥
ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਸੁੰਦਰ ਕੁਬੇਰ ਭਵਨ ਹੈ।
4.43.22
विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला।
हंसकारण्डवाकीर्णा अप्सरोगणसेविता ॥ ४.४३.२२ ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਤਾਲ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਮਲਾਂ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਕਾਰੰਡਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।
4.43.23
तत्र वैश्रवणो राजा सर्वलोकनमस्कृतः।
धनदो रमते श्रीमान् गुह्यकैः सह यक्षराट् ॥ ४.४३.२३ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਗੁਹਯਕਾਂ ਨਾਲ ਰਮਦਾ ਹੈ।
4.43.24
तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.२४ ॥
ਉਸਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.25
क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्।
अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत् स्मृतम् ॥ ४.४३.२५ ॥
ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
4.43.26
वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः।
देवैरभ्यर्थिताः सम्यग् देवरूपा महर्षयः ॥ ४.४३.२६ ॥
ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਦੇਵ-ਰੂਪ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹਾਰਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
4.43.27
क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्याः सानूनि शिखराणि च।
निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्यास्ततस्ततः ॥ ४.४३.२७ ॥
ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਸਿਖਰਾਂ, ਢਲਾਨਾਂ, ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.28
अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्।
न गतिस्तत्र भूतानां देवानां न च रक्षसाम् ॥ ४.४३.२८ ॥
ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਾਮਸ਼ੈਲ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸ ਮਾਨਸ — ਉੱਥੇ ਜੀਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
4.43.29
स च सर्वैर्विचेतव्यः ससानुप्रस्थभूधरः।
क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः ॥ ४.४३.२९ ॥
ਉਹ ਪਰਬਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਠਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨਾਕ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਬਤ ਹੈ।
4.43.30
मयस्य भवनं तत्र दानवस्य स्वयंकृतम्।
मैनाकस्तु विचेतव्यः ससानुप्रस्थकन्दरः ॥ ४.४३.३० ॥
ਉੱਥੇ ਦਾਨਵ ਮਯ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਣਾਇਆ ਮਹਿਲ ਹੈ; ਮੈਨਾਕ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ, ਪਠਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.31
स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतस्तत्र तत्र तु।
तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम् ॥ ४.४३.३१ ॥
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਆਸ਼ਰਮ (ਪਹੁੰਚੋ)।
4.43.32
सिद्धा वैखानसा यत्र वालखिल्याश्च तापसाः।
वन्दितव्यास्ततः सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः ॥ ४.४३.३२ ॥
ਸਿੱਧ, ਵੈਖਾਨਸ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਜਿੱਥੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਪਾਪਰਹਿਤ ਹਨ।
4.43.33
प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः।
हेमपुष्करसंछन्नं तत्र वैखानसं सरः ॥ ४.४३.३३ ॥
ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਪੁੱਛਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਵੈਖਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਹੈ।
4.43.34
तरुणादित्यसंकाशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः।
औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः ॥ ४.४३.३४ ॥
ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸੁੰਦਰ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਕੁਬੇਰ ਦਾ ਔਪਵਾਹ੍ਯ (ਵਾਹਨ ਹਾਥੀ) 'ਸਾਰਵਭੌਮ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4.43.35
गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः।
तत् सरः समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्।
अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम् ॥ ४.४३.३५ ॥
ਉਹ ਹਾਥੀ ਸਦਾ ਹਥਣੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ-ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਾਰਾ-ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧੁਨੀ-ਰਹਿਤ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
4.43.36
गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाश्यते।
विश्राम्यद्भिस्तपःसिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः ॥ ४.४३.३६ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ, ਤਪ-ਸਿੱਧ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ।
4.43.37
तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा।
उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥ ४.४३.३७ ॥
ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੈਲੋਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਚਕ ਨਾਮ ਦੇ ਬਾਂਸ ਹਨ।
4.43.38
ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान् प्रत्यानयन्ति च।
उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ ४.४३.३८ ॥
ਉਹ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉੱਤਰ ਕੁਰੂ ਹਨ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ।
4.43.39
ततः काञ्चनपद्माभिः पद्मिनीभिः कृतोदकाः।
नीलवैदूर्यपत्राढ्या नद्यस्तत्र सहस्रशः ॥ ४.४३.३९ ॥
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਨੀਲੇ ਵੈਦੂਰਯ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
4.43.40
रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः।
तरुणादित्यसंकाशा भान्ति तत्र जलाशयाः ॥ ४.४३.४० ॥
ਇੱਥੇ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਬਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਉਗਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
4.43.41
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः।
नीलोत्पलवनैश्चित्रैः स देशः सर्वतो वृतः ॥ ४.४३.४१ ॥
ਕੀਮਤੀ ਮਣੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਕੇਸਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਬਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਖੇਤਰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਿਰਿਆ ਹੈ।
4.43.42
निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः।
उद्धूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः ॥ ४.४३.४२ ॥
ਉੱਥੇ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੋਤੀਆਂ, ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨ ਵਰਗੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਛਲਦੇ ਹਨ।
4.43.43
सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः।
जातरूपमयैश्चापि हुताशनसमप्रभैः ॥ ४.४३.४३ ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।
4.43.44
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः।
दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वकामान् स्रवन्ति च ॥ ४.४३.४४ ॥
ਉੱਥੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ, ਰਸ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਦਿਵਯ ਸਨ; ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
4.43.45
नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।
मुक्तावैदूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च।
स्त्रीणां यान्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च ॥ ४.४३.४५ ॥
ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੁੱਖ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤਰ ਫਲਦੇ ਹਨ; ਮੋਤੀ ਤੇ ਵੈਦੂਰਯ ਦੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਜੋ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
4.43.46
सर्वर्तुसुखसेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।
महार्हमणिचित्राणि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ॥ ४.४३.४६ ॥
ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਮਾਣਨ ਯੋਗ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੁੱਖ ਮਹਾਂਮੁੱਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
4.43.47
शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च।
मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः ॥ ४.४३.४७ ॥
ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਚਾਦਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਵੀ ਫਲਦੇ ਹਨ।
4.43.48
पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च।
स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः ॥ ४.४३.४८ ॥
ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਪੇਅ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਹਨ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੂਪ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।
4.43.49
गन्धर्वाः किन्नराः सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा।
रमन्ते सततं तत्र नारीभिर्भास्वरप्रभाः ॥ ४.४३.४९ ॥
ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਸਿੱਧ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਚਮਕਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਦੇ ਹਨ।
4.43.50
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे रतिपरायणाः।
सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सह योषितः ॥ ४.४३.५० ॥
ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ-ਕਰਮੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਰਤੀ-ਪਰਾਇਣ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਕਾਮ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
4.43.51
गीतवादित्रनिर्घोषः सोत्कृष्टहसितस्वनः।
श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोरमः ॥ ४.४३.५१ ॥
ਉੱਥੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਹਾਸਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਦਾ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
4.43.52
तत्र नामुदितः कश्चिन्नात्र कश्चिदसत्प्रियः।
अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः ॥ ४.४३.५२ ॥
ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਵਧਦੇ ਹਨ।
4.43.53
समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः।
तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान् ॥ ४.४३.५३ ॥
ਉਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੋਮਗਿਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਵੱਡਾ ਪਰਬਤ ਹੈ।
4.43.54
इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये।
देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः ॥ ४.४३.५४ ॥
ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰਲੋਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਗਿਰੀਰਾਜ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
4.43.55
स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते।
सूर्यलक्ष्म्याभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता ॥ ४.४३.५५ ॥
ਉਹ ਖੇਤਰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਤਪਦੇ ਵਿਵਸਵਾਨ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ।
4.43.56
भगवांस्तत्र विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः।
ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः ॥ ४.४३.५६ ॥
ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।
4.43.57
न कथंचन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः।
अन्येषामपि भूतानां नानुक्रामति वै गतिः ॥ ४.४३.५७ ॥
ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ; ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ।
4.43.58
स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः।
तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ ॥ ४.४३.५८ ॥
ਉਹ ਸੋਮਗਿਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਬਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਮੁੜ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.43.59
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुंगवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४३.५९ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਵਾਨਰਾਂ ਲਈ ਇਤਨਾ ਹੀ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਸੂਰਜ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
4.43.60
सर्वमेतद् विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्।
यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः ॥ ४.४३.६० ॥
ਮੈਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਸਭ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਵਰਤੋ।
4.43.61
ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं
महत्प्रियं चापि ततो मम प्रियम्।
कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा
विदेहजादर्शनजेन कर्मणा ॥ ४.४३.६१ ॥
ਤਦ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰਾ ਕਾਰਜ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰਾ ਕਾਰਜ ਹੋਇਆ। ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
4.43.62
ततः कृतार्थाः सहिताः सबान्धवा
मयार्चिताः सर्वगुणैर्मनोरमैः।
चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रवः
सहप्रिया भूतधराः प्लवंगमाः ॥ ४.४३.६२ ॥
ਤਦ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ, ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਮਨੋਹਰ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਰਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰੋਗੇ।