वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.43.1
ततः संदिश्य सुग्रीवः श्वशुरं पश्चिमां दिशम्।
वीरं शतबलिं नाम वानरं वानरेश्वरः ॥ ४.४३.१ ॥
नंतर वानरेश्वर सुग्रीवाने पश्चिम दिशेला आपले सासरे, वीर शतबली नावाच्या वानराला पाठवले.
4.43.2
उवाच राजा सर्वज्ञः सर्ववानरसत्तमः।
वाक्यमात्महितं चैव रामस्य च हितं तदा ॥ ४.४३.२ ॥
सर्वज्ञ राजा, सर्व वानरांत श्रेष्ठ सुग्रीव तेव्हा स्वतःच्या आणि रामाच्या हिताचे शब्द बोलला.
4.43.3
वृतः शतसहस्रेण त्वद्विधानां वनौकसाम्।
वैवस्वतसुतैः सार्धं प्रविष्टः सर्वमन्त्रिभिः ॥ ४.४३.३ ॥
तुझ्यासारख्या लाखो वनवासी वानरांनी वेढलेला, वैवस्वताच्या पुत्रांसह व सर्व मंत्र्यांसह तो प्रविष्ट झाला.
4.43.4
दिशं ह्युदीचीं विक्रान्तां हिमशैलावतंसिकाम्।
सर्वतः परिमार्गध्वं रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ ४.४३.४ ॥
पराक्रमी, हिमालयाच्या शिखरांनी शोभणाऱ्या उत्तर दिशेत रामाच्या यशस्विनी पत्नीचा सर्वत्र शोध घ्या.
4.43.5
अस्मिन् कार्ये विनिर्वृत्ते कृते दाशरथेः प्रिये।
ऋणान्मुक्ता भविष्यामः कृतार्थार्थविदां वराः ॥ ४.४३.५ ॥
हे कार्य पूर्ण झाले आणि दशरथपुत्राचे प्रिय कार्य सिद्ध झाले, तर हे अर्थज्ञांत श्रेष्ठांनो, आम्ही ऋणमुक्त होऊ.
4.43.6
कृतं हि प्रियमस्माकं राघवेण महात्मना।
तस्य चेत्प्रतिकारोऽस्ति सफलं जीवितं भवेत् ॥ ४.४३.६ ॥
महात्मा राघवाने आमचे प्रिय कार्य केले आहे. त्याची परतफेड करता आली तर आमचे जीवन सफल होईल.
4.43.7
अर्थिनः कार्यनिर्वृत्तिमकर्तुरपि यश्चरेत्।
तस्य स्यात् सफलं जन्म किं पुनः पूर्वकारिणः ॥ ४.४३.७ ॥
याचकाचे कार्य सिद्ध व्हावे म्हणून जो स्वतः काही न करणाऱ्यासाठीही प्रयत्न करतो, त्याचा जन्म सफल होतो; मग पूर्वी कर्म करणाऱ्याबद्दल काय सांगावे!
4.43.8
एतां बुद्धिं समास्थाय दृश्यते जानकी यथा।
तथा भवद्भिः कर्तव्यमस्मत्प्रियहितैषिभिः ॥ ४.४३.८ ॥
ही बुद्धी स्वीकारून जसे जानकी सापडेल तसे, आमचे प्रिय व हित इच्छिणाऱ्या तुम्ही केले पाहिजे.
4.43.9
अयं हि सर्वभूतानां मान्यस्तु नरसत्तमः।
अस्मासु च गतः प्रीतिं रामः परपुरंजयः ॥ ४.४३.९ ॥
हा नरश्रेष्ठ सर्व प्राण्यांना मान्य आहे, आणि आमच्यावरही त्याचे प्रेम आहे. हा राम आहे, शत्रुनगरे जिंकणारा.
4.43.10
इमानि बहुदुर्गाणि नद्यः शैलान्तराणि च।
भवन्तः परिमार्गन्तु बुद्धिविक्रमसम्पदा ॥ ४.४३.१० ॥
ही अनेक दुर्गम स्थाने, नद्या आणि पर्वतांच्या दऱ्या तुम्ही बुद्धी व पराक्रमाच्या संपत्तीने नीट शोधा.
4.43.11
तत्र म्लेच्छान् पुलिन्दांश्च शूरसेनांस्तथैव च।
प्रस्थलान् भरतांश्चैव कुरूंश्च सह मद्रकैः ॥ ४.४३.११ ॥
तेथील म्लेच्छ, पुलिंद, शूरसेन, प्रस्थल, भरत आणि कुरू तसेच मद्रकांसह तुम्ही शोधा.
4.43.12
काम्बोजयवनांश्चैव शकानां पत्तनानि च।
अन्वीक्ष्य दरदांश्चैव हिमवन्तं विचिन्वथ ॥ ४.४३.१२ ॥
कांबोज व यवन यांचा आणि शकांची नगरे पाहून, दरदांनाही पाहून, हिमालयाचा नीट शोध घ्या.
4.43.13
लोध्रपद्मकषण्डेषु देवदारुवनेषु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.१३ ॥
लोध्र आणि पद्म यांच्या झुडपांमध्ये आणि देवदारुच्या वनांमध्ये, वैदेहीसह असलेल्या रावणाचा सर्वत्र शोध घ्यावा.
4.43.14
ततः सोमाश्रमं गत्वा देवगन्धर्वसेवितम्।
कालं नाम महासानुं पर्वतं तं गमिष्यथ ॥ ४.४३.१४ ॥
नंतर देव-गंधर्वांनी सेविलेल्या सोमाश्रमात जाऊन, महान शिखरांचा 'काल' नावाच्या त्या पर्वताकडे तुम्ही जाल.
4.43.15
महत्सु तस्य शैलेषु पर्वतेषु गुहासु च।
विचिन्वत महाभागां रामपत्नीमनिन्दिताम् ॥ ४.४३.१५ ॥
त्याच्या महान शिलांमध्ये, पर्वतांमध्ये आणि गुहांमध्ये महाभाग्यवती, निर्दोष रामपत्नीचा शोध घ्या.
4.43.16
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं हेमगर्भं महागिरिम्।
ततः सुदर्शनं नाम पर्वतं गन्तुमर्हथ ॥ ४.४३.१६ ॥
त्या शैलराजाला, सुवर्णगर्भ महागिरीला ओलांडून, नंतर 'सुदर्शन' नावाच्या पर्वताकडे जाणे योग्य आहे.
4.43.17
ततो देवसखो नाम पर्वतः पतगालयः।
नानापक्षिसमाकीर्णो विविधद्रुमभूषितः ॥ ४.४३.१७ ॥
नंतर 'देवसख' नावाचा पर्वत, जो पक्ष्यांचे वसतिस्थान आहे, नाना प्रकारच्या पक्ष्यांनी भरलेला आणि विविध वृक्षांनी सुशोभित आहे.
4.43.18
तस्य काननषण्डेषु निर्झरेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.१८ ॥
त्याच्या वनझुडपांमध्ये, धबधब्यांमध्ये आणि गुहांमध्ये वैदेहीसह असलेल्या रावणाचा सर्वत्र शोध घ्यावा.
4.43.19
तमतिक्रम्य चाकाशं सर्वतः शतयोजनम्।
अपर्वतनदीवृक्षं सर्वसत्त्वविवर्जितम् ॥ ४.४३.१९ ॥
चारही बाजूंनी शंभर योजने पसरलेले ते आकाश ओलांडा; तेथे पर्वत, नदी, वृक्ष नाहीत आणि कोणताही प्राणी नाही.
4.43.20
तत्तु शीघ्रमतिक्रम्य कान्तारं रोमहर्षणम्।
कैलासं पाण्डुरं प्राप्य हृष्टा यूयं भविष्यथ ॥ ४.४३.२० ॥
ती रोमांचकारी अरण्ये लवकर ओलांडून, पांढऱ्या कैलासावर पोहोचून तुम्ही आनंदित व्हाल.
4.43.21
तत्र पाण्डुरमेघाभं जाम्बूनदपरिष्कृतम्।
कुबेरभवनं रम्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ४.४३.२१ ॥
तेथे पांढऱ्या मेघासारखे, सोन्याने सजवलेले, विश्वकर्म्याने बांधलेले रमणीय कुबेराचे भवन आहे.
4.43.22
विशाला नलिनी यत्र प्रभूतकमलोत्पला।
हंसकारण्डवाकीर्णा अप्सरोगणसेविता ॥ ४.४३.२२ ॥
तेथे विशाल कमळसरोवर आहे; ते अनेक कमळे व उत्पलांनी भरलेले, हंस व कारंडवांनी व्यापलेले, अप्सरांच्या समूहांनी सेवित आहे.
4.43.23
तत्र वैश्रवणो राजा सर्वलोकनमस्कृतः।
धनदो रमते श्रीमान् गुह्यकैः सह यक्षराट् ॥ ४.४३.२३ ॥
तेथे सर्व लोकांनी नमस्कारलेला, धनदाता, श्रीमान राजा वैश्रवण, यक्षांचा अधिपती, गुह्यकांसह रमतो.
4.43.24
तस्य चन्द्रनिकाशेषु पर्वतेषु गुहासु च।
रावणः सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥ ४.४३.२४ ॥
त्याच्या चंद्रासारख्या तेजस्वी पर्वतांत व गुहांत, वैदेहीसह असलेल्या रावणाचा इकडे-तिकडे शोध घ्यावा.
4.43.25
क्रौञ्चं तु गिरिमासाद्य बिलं तस्य सुदुर्गमम्।
अप्रमत्तैः प्रवेष्टव्यं दुष्प्रवेशं हि तत् स्मृतम् ॥ ४.४३.२५ ॥
क्रौञ्च पर्वतावर पोहोचून त्याच्या अत्यंत दुर्गम गुहेत सावधपणे प्रवेश करावा; ती प्रवेश करण्यास कठीण असल्याचे सांगितले आहे.
4.43.26
वसन्ति हि महात्मानस्तत्र सूर्यसमप्रभाः।
देवैरभ्यर्थिताः सम्यग् देवरूपा महर्षयः ॥ ४.४३.२६ ॥
तेथे सूर्यासारखे तेजस्वी, देवांनी व्यवस्थित प्रार्थिलेले, देवरूप महात्मे महर्षी राहतात.
4.43.27
क्रौञ्चस्य तु गुहाश्चान्याः सानूनि शिखराणि च।
निर्दराश्च नितम्बाश्च विचेतव्यास्ततस्ततः ॥ ४.४३.२७ ॥
क्रौञ्च पर्वताच्या इतर गुहा, शिखरे, उतार, दऱ्या आणि कडे इथे-तिथे शोधले पाहिजेत.
4.43.28
अवृक्षं कामशैलं च मानसं विहगालयम्।
न गतिस्तत्र भूतानां देवानां न च रक्षसाम् ॥ ४.४३.२८ ॥
वृक्षरहित कामशैल आणि पक्ष्यांचे वसतिस्थान मानस; तेथे प्राणी, देव किंवा राक्षस यांना गती नाही.
4.43.29
स च सर्वैर्विचेतव्यः ससानुप्रस्थभूधरः।
क्रौञ्चं गिरिमतिक्रम्य मैनाको नाम पर्वतः ॥ ४.४३.२९ ॥
तो पर्वत, त्याच्या उतार व पठारांसह, सर्वांनी शोधावा; क्रौञ्च पर्वत ओलांडल्यावर मैनाक नावाचा पर्वत आहे.
4.43.30
मयस्य भवनं तत्र दानवस्य स्वयंकृतम्।
मैनाकस्तु विचेतव्यः ससानुप्रस्थकन्दरः ॥ ४.४३.३० ॥
तेथे दानव मयाचा स्वतः बांधलेला महाल आहे; मैनाक पर्वत त्याचे उतार, पठार व गुहांसह शोधावा.
4.43.31
स्त्रीणामश्वमुखीनां तु निकेतस्तत्र तत्र तु।
तं देशं समतिक्रम्य आश्रमं सिद्धसेवितम् ॥ ४.४३.३१ ॥
तिथे तिथे घोड्याच्या मुखाच्या स्त्रियांचे निवासस्थान आहे. तो प्रदेश ओलांडून सिद्धांनी सेवलेल्या आश्रमात (जा).
4.43.32
सिद्धा वैखानसा यत्र वालखिल्याश्च तापसाः।
वन्दितव्यास्ततः सिद्धास्तपसा वीतकल्मषाः ॥ ४.४३.३२ ॥
सिद्ध, वैखानस, वालखिल्य आणि तापस जिथे आहेत, तिथे सिद्धांना वंदन करावे; ते तपाने निष्पाप आहेत.
4.43.33
प्रष्टव्या चापि सीतायाः प्रवृत्तिर्विनयान्वितैः।
हेमपुष्करसंछन्नं तत्र वैखानसं सरः ॥ ४.४३.३३ ॥
विनयाने तेथे सीतेचीही वार्ता विचारावी. तेथे सोन्याच्या कमळांनी आच्छादलेले वैखानस सरोवर आहे.
4.43.34
तरुणादित्यसंकाशैर्हंसैर्विचरितं शुभैः।
औपवाह्यः कुबेरस्य सार्वभौम इति स्मृतः ॥ ४.४३.३४ ॥
तरुण सूर्यासारख्या तेजस्वी सुंदर हंसांनी ते विहरलेले आहे. कुबेराचा औपवाह्य (वाहन हत्ती) 'सार्वभौम' नावाने स्मरला जातो.
4.43.35
गजः पर्येति तं देशं सदा सह करेणुभिः।
तत् सरः समतिक्रम्य नष्टचन्द्रदिवाकरम्।
अनक्षत्रगणं व्योम निष्पयोदमनादितम् ॥ ४.४३.३५ ॥
तो हत्ती नेहमी हत्तिणींसह त्या प्रदेशात फिरतो. ते सरोवर ओलांडल्यावर सूर्य-चंद्र हरवलेले, नक्षत्रगणविरहित, मेघरहित, ध्वनिरहित आकाश आहे.
4.43.36
गभस्तिभिरिवार्कस्य स तु देशः प्रकाश्यते।
विश्राम्यद्भिस्तपःसिद्धैर्देवकल्पैः स्वयंप्रभैः ॥ ४.४३.३६ ॥
सूर्याच्या किरणांप्रमाणे तो प्रदेश प्रकाशतो—विश्रांती घेणारे, तपसिद्ध, देवतुल्य, स्वयंप्रकाश सिद्ध यांच्यामुळे.
4.43.37
तं तु देशमतिक्रम्य शैलोदा नाम निम्नगा।
उभयोस्तीरयोस्तस्याः कीचका नाम वेणवः ॥ ४.४३.३७ ॥
तो प्रदेश ओलांडल्यावर शैलोदा नावाची नदी आहे. तिच्या दोन्ही तीरांवर कीचक नावाचे बांबू आहेत.
4.43.38
ते नयन्ति परं तीरं सिद्धान् प्रत्यानयन्ति च।
उत्तराः कुरवस्तत्र कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ ४.४३.३८ ॥
ते बांबू सिद्धांना पलीकडील तीरावर नेतात आणि परतही आणतात. तेथे उत्तर कुरू आहेत; ती पुण्यकर्म करणाऱ्यांची निवासस्थाने आहेत.
4.43.39
ततः काञ्चनपद्माभिः पद्मिनीभिः कृतोदकाः।
नीलवैदूर्यपत्राढ्या नद्यस्तत्र सहस्रशः ॥ ४.४३.३९ ॥
नंतर तेथे सोन्याच्या कमळांच्या तळ्यांनी भरलेल्या, निळ्या वैदूर्याच्या पानांनी समृद्ध अशा हजारो नद्या आहेत.
4.43.40
रक्तोत्पलवनैश्चात्र मण्डिताश्च हिरण्मयैः।
तरुणादित्यसंकाशा भान्ति तत्र जलाशयाः ॥ ४.४३.४० ॥
येथे लाल कमळांच्या वनांनी आणि सोनेरी अलंकारांनी शोभिवंत असलेले जलाशय उगवत्या तरुण सूर्यासारखे चमकतात.
4.43.41
महार्हमणिपत्रैश्च काञ्चनप्रभकेसरैः।
नीलोत्पलवनैश्चित्रैः स देशः सर्वतो वृतः ॥ ४.४३.४१ ॥
महामौल्य रत्नांच्या पाकळ्या, सोनेरी प्रभेची केसरे आणि निळ्या कमळांची विचित्र वने यांनी तो प्रदेश सर्व बाजूंनी वेढलेला आहे.
4.43.42
निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिर्मणिभिश्च महाधनैः।
उद्धूतपुलिनास्तत्र जातरूपैश्च निम्नगाः ॥ ४.४३.४२ ॥
तेथील नद्यांचे वाळूचे किनारे अतुलनीय मोती, रत्ने आणि महाधन सोन्याने भरलेले असून लाटांनी ढवळले जातात.
4.43.43
सर्वरत्नमयैश्चित्रैरवगाढा नगोत्तमैः।
जातरूपमयैश्चापि हुताशनसमप्रभैः ॥ ४.४३.४३ ॥
ते सर्व रत्नमय, विचित्र, श्रेष्ठ पर्वतांनी व्याप्त होते; सुवर्णमय आणि अग्नीसारख्या तेजस्वी पर्वतांनीही.
4.43.44
नित्यपुष्पफलास्तत्र नगाः पत्ररथाकुलाः।
दिव्यगन्धरसस्पर्शाः सर्वकामान् स्रवन्ति च ॥ ४.४३.४४ ॥
तेथील वृक्ष सदा फुले व फळांनी भरलेले, पक्ष्यांनी गजबजलेले होते; त्यांचा गंध, रस, स्पर्श दिव्य होता; ते सर्व इच्छा पूर्ण करीत.
4.43.45
नानाकाराणि वासांसि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।
मुक्तावैदूर्यचित्राणि भूषणानि तथैव च।
स्त्रीणां यान्यनुरूपाणि पुरुषाणां तथैव च ॥ ४.४३.४५ ॥
इतर श्रेष्ठ वृक्ष नाना आकारांची वस्त्रे फळतात; मोती व वैदूर्याची विचित्र भूषणेही तशीच; स्त्रिया व पुरुषांना योग्य असलेली तशीच.
4.43.46
सर्वर्तुसुखसेव्यानि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः।
महार्हमणिचित्राणि फलन्त्यन्ये नगोत्तमाः ॥ ४.४३.४६ ॥
इतर श्रेष्ठ वृक्ष सर्व ऋतूंमध्ये सुखाने उपभोगण्यायोग्य फळते; इतर श्रेष्ठ वृक्ष बहुमोल मण्यांनी विचित्र फळते.
4.43.47
शयनानि प्रसूयन्ते चित्रास्तरणवन्ति च।
मनःकान्तानि माल्यानि फलन्त्यत्रापरे द्रुमाः ॥ ४.४३.४७ ॥
येथे इतर वृक्ष विचित्र आच्छादनांसह शय्या उत्पन्न करतात; मनाला आवडणारी माळाही फळतात.
4.43.48
पानानि च महार्हाणि भक्ष्याणि विविधानि च।
स्त्रियश्च गुणसम्पन्ना रूपयौवनलक्षिताः ॥ ४.४३.४८ ॥
बहुमोल पेये आणि विविध भक्ष्य पदार्थ आहेत; गुणसंपन्न, रूप व यौवनाने युक्त स्त्रियाही आहेत.
4.43.49
गन्धर्वाः किन्नराः सिद्धा नागा विद्याधरास्तथा।
रमन्ते सततं तत्र नारीभिर्भास्वरप्रभाः ॥ ४.४३.४९ ॥
गंधर्व, किन्नर, सिद्ध, नाग आणि विद्याधर तेथे सतत तेजस्वी कांतीच्या स्त्रियांसह रमतात.
4.43.50
सर्वे सुकृतकर्माणः सर्वे रतिपरायणाः।
सर्वे कामार्थसहिता वसन्ति सह योषितः ॥ ४.४३.५० ॥
ते सर्व सत्कर्मी आहेत, सर्व रतिपरायण आहेत; सर्व काम व धनसंपन्न होऊन स्त्रियांसह वास करतात.
4.43.51
गीतवादित्रनिर्घोषः सोत्कृष्टहसितस्वनः।
श्रूयते सततं तत्र सर्वभूतमनोरमः ॥ ४.४३.५१ ॥
तेथे गीत व वाद्यांचा घोष आणि उच्च हास्याचा ध्वनी सतत ऐकू येतो; तो सर्व प्राण्यांच्या मनाला रमवणारा आहे.
4.43.52
तत्र नामुदितः कश्चिन्नात्र कश्चिदसत्प्रियः।
अहन्यहनि वर्धन्ते गुणास्तत्र मनोरमाः ॥ ४.४३.५२ ॥
तेथे कोणीही आनंदरहित नाही; येथे कोणीही दुष्टप्रिय नाही; तेथे दिवसेंदिवस मनोहर गुण वाढतात.
4.43.53
समतिक्रम्य तं देशमुत्तरः पयसां निधिः।
तत्र सोमगिरिर्नाम मध्ये हेममयो महान् ॥ ४.४३.५३ ॥
तो प्रदेश ओलांडून, जलनिधीच्या उत्तरेस सोमगिरी नावाचा सुवर्णमय महान पर्वत आहे.
4.43.54
इन्द्रलोकगता ये च ब्रह्मलोकगताश्च ये।
देवास्तं समवेक्षन्ते गिरिराजं दिवं गताः ॥ ४.४३.५४ ॥
इंद्रलोकाला व ब्रह्मलोकाला गेलेले जे देव आहेत, ते स्वर्गात जाऊन त्या गिरिराजाकडे पाहतात.
4.43.55
स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते।
सूर्यलक्ष्म्याभिविज्ञेयस्तपतेव विवस्वता ॥ ४.४३.५५ ॥
तो प्रदेश सूर्य नसतानाही त्याच्या प्रकाशाने झळकतो; तळपत्या विवस्वानाच्या (सूर्याच्या) शोभेने ओळखता येण्याजोगा.
4.43.56
भगवांस्तत्र विश्वात्मा शम्भुरेकादशात्मकः।
ब्रह्मा वसति देवेशो ब्रह्मर्षिपरिवारितः ॥ ४.४३.५६ ॥
तेथे विश्वात्मा, एकादश रूपे धारण करणारे भगवान शंभू वास करतात; देवांचा स्वामी ब्रह्मदेव ब्रह्मर्षींनी वेढलेला राहतो.
4.43.57
न कथंचन गन्तव्यं कुरूणामुत्तरेण वः।
अन्येषामपि भूतानां नानुक्रामति वै गतिः ॥ ४.४३.५७ ॥
तुम्ही कोणत्याही प्रकारे कुरूंच्या उत्तरेकडे जाऊ नका; इतर प्राण्यांची गतीही तेथे पोहोचत नाही.
4.43.58
स हि सोमगिरिर्नाम देवानामपि दुर्गमः।
तमालोक्य ततः क्षिप्रमुपावर्तितुमर्हथ ॥ ४.४३.५८ ॥
तो सोमगिरी नावाचा पर्वत देवांनाही दुर्गम आहे; तो पाहिल्यावर तुम्ही त्वरित परत फिरावे.
4.43.59
एतावद् वानरैः शक्यं गन्तुं वानरपुंगवाः।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥ ४.४३.५९ ॥
हे वानरश्रेष्ठांनो, वानरांना इतकेच जाणे शक्य आहे; याच्या पलीकडे, सूर्यरहित आणि अमर्याद प्रदेश आम्हाला ठाऊक नाही.
4.43.60
सर्वमेतद् विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम्।
यदन्यदपि नोक्तं च तत्रापि क्रियतां मतिः ॥ ४.४३.६० ॥
मी सांगितलेले सर्व नीट विचारात घ्यावे; आणि जे मी सांगितले नाही त्यातही आपली बुद्धी वापरावी.
4.43.61
ततः कृतं दाशरथेर्महत्प्रियं
महत्प्रियं चापि ततो मम प्रियम्।
कृतं भविष्यत्यनिलानलोपमा
विदेहजादर्शनजेन कर्मणा ॥ ४.४३.६१ ॥
तेव्हा दशरथपुत्राचे मोठे प्रिय कार्य झाले, आणि त्यानंतर माझेही मोठे प्रिय झाले. वायू आणि अग्नीसारखे हे कार्य विदेहकन्येच्या दर्शनामुळे साधले गेले.
4.43.62
ततः कृतार्थाः सहिताः सबान्धवा
मयार्चिताः सर्वगुणैर्मनोरमैः।
चरिष्यथोर्वीं प्रति शान्तशत्रवः
सहप्रिया भूतधराः प्लवंगमाः ॥ ४.४३.६२ ॥
तेव्हा तुमचे कार्य सिद्ध होऊन, बांधवांसह, माझ्याकडून मनोहर सर्व गुणांनी सन्मानित होऊन, शत्रू शांत होऊन, प्रियजनांसह, हे पृथ्वीधारक वानरांनो, तुम्ही पृथ्वीवर संचार कराल.