ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.47

4.47.1

दर्शनार्थं तु वैदेह्याः सर्वतः कपिकुञ्जराः।
व्यादिष्टाः कपिराजेन यथोक्तं जग्मुरञ्जसा ॥ ४.४७.१ ॥

ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସବୁ ଦିଗକୁ ପଠାଗଲେ। କପିରାଜଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଯାତ୍ରା କଲେ।

ते सरांसि सरित्कक्षानाकाशं नगराणि च।
नदीदुर्गांस्तथा देशान् विचिन्वन्ति समन्ततः ॥ ४.४७.२ ॥

ସେମାନେ ହ୍ରଦ, ନଦୀକୂଳର ବନ, ମୁକ୍ତ ଆକାଶତଳ ପ୍ରଦେଶ, ନଗର, ନଦୀର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶସମୂହ ସର୍ବତ୍ର ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

सुग्रीवेण समाख्याताः सर्वे वानरयूथपाः।
तत्र देशान् विचिन्वन्ति सशैलवनकाननान् ॥ ४.४७.३ ॥

ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ସମସ୍ତ ବାନରଯୂଥପତି ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଅରଣ୍ୟ ସହିତ ସେହି ଦେଶସମୂହରେ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

विचित्य दिवसं सर्वे सीताधिगमने धृताः।
समायान्ति स्म मेदिन्यां निशाकालेषु वानराः ॥ ४.४७.४ ॥

ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ବାନର ଦିନସାରା ଖୋଜି ରାତିରେ ପୃଥିବୀରେ ଏକତ୍ର ହେଉଥିଲେ।

सर्वर्तुकांश्च देशेषु वानराः सफलद्रुमान्।
आसाद्य रजनीं शय्यां चक्रुः सर्वेष्वहःसु ते ॥ ४.४७.५ ॥

ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫଳବନ୍ତ ବୃକ୍ଷ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ବାନରମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ରାତି ପାଇଁ ସେଠାରେ ଶଯ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ।

तदहः प्रथमं कृत्वा मासे प्रस्रवणं गताः।
कपिराजेन संगम्य निराशाः कपिकुञ्जराः ॥ ४.४७.६ ॥

ସେଦିନକୁ ପ୍ରଥମ ଗଣି, ଏକ ମାସ ଭିତରେ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। କପିରାଜଙ୍କୁ ଭେଟି ନିରାଶ ହୋଇ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଫେରିଲେ।

विचित्य तु दिशं पूर्वां यथोक्तां सचिवैः सह।
अदृष्ट्वा विनतः सीतामाजगाम महाबलः ॥ ४.४७.७ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଖୋଜି, ସୀତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି ବିନୀତ ହୋଇ ସେ ମହାବଳ ଫେରି ଆସିଲା।

दिशमप्युत्तरां सर्वां विविच्य स महाकपिः।
आगतः सह सैन्येन भीतः शतबलिस्तदा ॥ ४.४७.८ ॥

ଉତ୍ତର ଦିଗର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଖୋଜି, ସେ ମହାକପି ଶତବଳି ସେତେବେଳେ ସେନା ସହିତ ଭୀତ ହୋଇ ଫେରି ଆସିଲା।

सुषेणः पश्चिमामाशां विविच्य सह वानरैः।
समेत्य मासे पूर्णे तु सुग्रीवमुपचक्रमे ॥ ४.४७.९ ॥

ସୁଷେଣ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଖୋଜି ବାନରମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ହୋଇ, ମାସ ପୂରଣ ହେବାରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା।

तं प्रस्रवणपृष्ठस्थं समासाद्याभिवाद्य च।
आसीनं सह रामेण सुग्रीवमिदमब्रुवन् ॥ ४.४७.१० ॥

ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତର ପିଠିରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମଙ୍କ ସହିତ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସେମାନେ ଏହା କହିଲେ।

विचिताः पर्वताः सर्वे वनानि गहनानि च।
निम्नगाः सागरान्ताश्च सर्वे जनपदाश्च ये ॥ ४.४७.११ ॥

ସବୁ ପର୍ବତ, ଘନ ବନ, ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁଥିବା ନଦୀ ଏବଂ ଯେଉଁ ଜନପଦ ଅଛନ୍ତି, ସବୁ ଖୋଜା ହୋଇସାରିଛି।

गुहाश्च विचिताः सर्वा याश्च ते परिकीर्तिताः।
विचिताश्च महागुल्मा लताविततसंतताः ॥ ४.४७.१२ ॥

ଆପଣ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଗୁମ୍ଫା ଖୋଜା ହୋଇସାରିଛି; ଲତାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଗୁଚ୍ଛିତ ବଡ଼ ଝୋପମାନ ମଧ୍ୟ ଖୋଜା ହୋଇଛି।

गहनेषु च देशेषु दुर्गेषु विषमेषु च।
सत्त्वान्यतिप्रमाणानि विचितानि हतानि च।
ये चैव गहना देशा विचितास्ते पुनः पुनः ॥ ४.४७.१३ ॥

ଘନ ଅଞ୍ଚଳ, ଦୁର୍ଗମ ଓ ବିଷମ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଖୋଜିଲେ; ଅତିବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ବଧ କରାଗଲା। ଯେଉଁ ଘନ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା, ସେସବୁ ବାରମ୍ବାର ଖୋଜାଗଲା।

उदारसत्त्वाभिजनो हनूमान्
स मैथिलीं ज्ञास्यति वानरेन्द्र।
दिशं तु यामेव गता तु सीता
तामास्थितो वायुसुतो हनूमान् ॥ ४.४७.१४ ॥

ଉଦାର ସ୍ୱଭାବ ଓ ବଂଶର ସେହି ହନୁମାନ, ହେ ବାନରେନ୍ଦ୍ର, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଖୋଜିବେ; ସୀତା ଯେଉଁ ଦିଗରେ ଗଲେ, ସେହି ଦିଗକୁ ଧରି ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ (ଆଗକୁ ଯିବେ)।