વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.52.1
अथ तानब्रवीत् सर्वान् विश्रान्तान् हरियूथपान्।
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ ४.५२.१ ॥
ત્યારે ધર્મનું આચરણ કરતી તે તાપસીએ એકાગ્ર ચિત્તે વિશ્રામ કરતા સર્વ વાનર યૂથપતિઓને આ વચન કહ્યું.
4.52.2
वानरा यदि वः खेदः प्रणष्टः फलभक्षणात्।
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि तां कथाम् ॥ ४.५२.२ ॥
હે વાનરો, ફળ ખાવાથી જો તમારો થાક ઊતરી ગયો હોય, અને જો આ મારા સાંભળવા યોગ્ય હોય, તો એ કથા સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે.
4.52.3
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ४.५२.३ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને વાયુપુત્ર હનુમાન સરળતાથી, જેમ બન્યું હતું તેમ જ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
4.52.4
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः।
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ ४.५२.४ ॥
સર્વ લોકના રાજા, મહેન્દ્ર અને વરુણ સમાન, દશરથપુત્ર શ્રીમાન રામ દંડકારણ્યમાં પ્રવેશ્યા.
4.52.5
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या सह भार्यया।
तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात् ॥ ४.५२.५ ॥
ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે અને પત્ની વૈદેહી સાથે હતા ત્યારે, તેમની પત્નીનું જનસ્થાનથી રાવણે બળપૂર્વક હરણ કર્યું.
4.52.6
वीरस्तस्य सखा राज्ञः सुग्रीवो नाम वानरः।
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ ४.५२.६ ॥
તે રાજાનો વીર મિત્ર સુગ્રીવ નામનો વાનર, વાનરશ્રેષ્ઠોનો રાજા છે; તેણે જ અમને મોકલ્યા છે.
4.52.7
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम्।
सहैभिर्वानरैर्मुख्यैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ ४.५२.७ ॥
અગસ્ત્યે વિચરેલી, યમે રક્ષેલી તે દક્ષિણ દિશામાં, અંગદ જેમાં પ્રમુખ છે તેવા શ્રેષ્ઠ વાનરો સાથે અમે (ગયા).
4.52.8
रावणं सहिताः सर्वे राक्षसं कामरूपिणम्।
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ ४.५२.८ ॥
કામરૂપી રાક્ષસ રાવણ અને વૈદેહી સીતાની (શોધ કરો) એમ પ્રેરાયેલા અમે સૌ (ગયા).
4.52.9
विचित्य तु वनं सर्वं समुद्रं दक्षिणां दिशम्।
वयं बुभुक्षिताः सर्वे वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ४.५२.९ ॥
આખું વન, સમુદ્ર અને દક્ષિણ દિશા શોધીને અમે સૌ ભૂખ્યા થઈને એક વૃક્ષના મૂળ પાસે બેઠા.
4.52.10
विवर्णवदनाः सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः।
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ ४.५२.१० ॥
સૌના ચહેરા ફિક્કા હતા; સૌ ધ્યાનમાં ડૂબેલા હતા. ચિંતાના મહાસાગરમાં ડૂબેલા અમે પાર પામતા ન હતા.
4.52.11
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो महद् बिलम्।
लतापादपसंछन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ ४.५२.११ ॥
ફરતાં ફરતાં અમે એક મોટી ગુફા જોઈ; તે વેલાઓ અને વૃક્ષોથી ઢંકાયેલી અને અંધકારથી ઘેરાયેલી હતી.
4.52.12
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैः सलिलरेणुभिः।
कुरराः सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्त्रिणः ॥ ४.५२.१२ ॥
આમાંથી પાણીથી ભીંજાયેલી પાંખોવાળા હંસો, કુરર અને સારસ — પક્ષીઓ — ઊડીને બહાર આવી રહ્યા હતા.
4.52.13
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः।
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ ४.५२.१३ ॥
"સારું, અહીં પ્રવેશીએ" એમ મેં કહ્યું; તે સર્વ વાનરોએ પણ તેમાં સંમતિ આપી.
4.52.14
अस्मिन् निपतिताः सर्वेऽप्यथ कार्यत्वरान्विताः।
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तैः परस्परम् ॥ ४.५२.१४ ॥
કાર્યની ઉતાવળથી ભરેલા તે સૌ તેમાં કૂદી પડ્યા; પછી હાથ વડે એકબીજાને મજબૂત પકડીને આગળ વધ્યા.
4.52.15
इदं प्रविष्टाः सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्।
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ ४.५२.१५ ॥
અંધકારથી ઘેરાયેલી આ ગુફામાં અમે અચાનક પ્રવેશ્યા; આ જ અમારું કાર્ય છે, આ જ હેતુથી અમે આવ્યા છીએ.
4.52.16
त्वां चैवोपगताः सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः।
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ ४.५२.१६ ॥
અમે સૌ થાકેલા અને ભૂખ્યા તમારી પાસે આવ્યા; આતિથ્યધર્મ પ્રમાણે તમે અમને મૂળ અને ફળ આપ્યાં.
4.52.17
अस्माभिरुपयुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः।
यत् त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ ४.५२.१७ ॥
ભૂખથી પીડાયેલા અમે તેમને ખાધાં; ભૂખથી મરણપથ પર રહેલા અમે સૌનું તમે રક્ષણ કર્યું.
4.52.18
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः।
एवमुक्ता तु सर्वज्ञा वानरैस्तैः स्वयंप्रभा ॥ ४.५२.१८ ॥
"બદલામાં વાનરો તમારા માટે શું કરે, કહો" એમ વાનરોએ કહ્યું ત્યારે સર્વજ્ઞા સ્વયંપ્રભા...
4.52.19
प्रत्युवाच ततः सर्वानिदं वानरयूथपान्।
सर्वेषां परितुष्टास्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ ४.५२.१९ ॥
ત્યારે સ્વયંપ્રભા એ બધા વાનર-યૂથપતિઓને કહ્યું — "વેગવાન અને બળવાન એવા આ સર્વ વાનરોથી હું સંતુષ્ટ છું."
4.52.20
चरन्त्या मम धर्मेण न कार्यमिह केनचित्।
एवमुक्तः शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम् ॥ ४.५२.२० ॥
"હું અહીં ધર્મપૂર્વક તપ કરીને જીવું છું; અહીં કોઈ પાસેથી મને કંઈ કામ નથી." આ રીતે તે તપસ્વિની ધર્મયુક્ત શુભ વચનો બોલી.
4.52.21
उवाच हनुमान् वाक्यं तामनिन्दितलोचनाम्।
शरणं त्वां प्रपन्नाः स्मः सर्वे वै धर्मचारिणीम् ॥ ४.५२.२१ ॥
હનુમાન એ નિર્દોષ નેત્રોવાળી સ્ત્રીને કહ્યું — "હે ધર્માચારિણી! અમે સૌ તમારું શરણ લીધું છે."
4.52.22
यः कृतः समयोऽस्मासु सुग्रीवेण महात्मना।
स तु कालो व्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम् ॥ ४.५२.२२ ॥
મહાત્મા સુગ્રીવે અમારા માટે નક્કી કરેલી મુદત વીતી ગઈ છે; અમે આ ગુફામાં ભટકી રહ્યા છીએ.
4.52.23
सा त्वमस्माद् बिलादस्मानुत्तारयितुमर्हसि।
तस्मात् सुग्रीववचनादतिक्रान्तान् गतायुषः ॥ ४.५२.२३ ॥
તમારે અમને આ ગુફામાંથી બહાર કાઢવા જોઈએ; સુગ્રીવની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરવાથી અમે જાણે આયુષ્ય ગુમાવેલા થઈ ગયા છીએ.
4.52.24
त्रातुमर्हसि नः सर्वान् सुग्रीवभयशङ्कितान्।
महच्च कार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि ॥ ४.५२.२४ ॥
સુગ્રીવના ભયથી શંકિત એવા અમ સૌનું તમારે રક્ષણ કરવું જોઈએ. હે ધર્માચારિણી, અમારે એક મહાન કાર્ય પણ કરવાનું છે.
4.52.25
तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः।
एवमुक्ता हनुमता तापसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५२.२५ ॥
અહીં રહેતા અમે તે કાર્ય પણ હજુ કર્યું નથી. હનુમાનજીએ એમ કહ્યું ત્યારે તે તાપસી આ વચન બોલી.
4.52.26
जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम्।
तपसः सुप्रभावेण नियमोपार्जितेन च ॥ ४.५२.२६ ॥
તેમાં પ્રવેશેલા જીવિત જીવને પાછા ફરવું દુષ્કર છે એમ હું માનું છું. તપના મહાન પ્રભાવ અને નિયમોથી પ્રાપ્ત શક્તિથી જ આ શક્ય બન્યું.
4.52.27
सर्वानेव बिलादस्मात् तारयिष्यामि वानरान्।
निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुङ्गवाः ॥ ४.५२.२७ ॥
આ ગુફામાંથી હું બધા વાનરોને અવશ્ય પાર ઉતારીશ. હે શ્રેષ્ઠ વાનરો, સૌ આંખો બંધ કરો.
4.52.28
नहि निष्क्रमितुं शक्यमनिमीलितलोचनैः।
ततो निमीलिताः सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः ॥ ४.५२.२८ ॥
જેમની આંખો બંધ નથી તેઓ બહાર નીકળી શકે નહીં. ત્યારે સૌએ કોમળ આંગળીવાળા હાથથી આંખો બંધ કરી.
4.52.29
सहसा पिदधुर्दृष्टिं हृष्टा गमनकांक्षया।
वानरास्तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास्तदा ॥ ४.५२.२९ ॥
જવાની ઇચ્છાથી હર્ષિત થઈને તેમણે તરત જ દૃષ્ટિ ઢાંકી દીધી. ત્યારે મહાત્મા વાનરોએ હાથ વડે મુખ પણ ઢાંક્યું.
4.52.30
निमेषान्तरमात्रेण बिलादुत्तारितास्तया।
उवाच सर्वांस्तांस्तत्र तापसी धर्मचारिणी ॥ ४.५२.३० ॥
એક પલકારા જેટલા સમયમાં તેણીએ તેમને ગુફામાંથી બહાર કાઢ્યા. ત્યારે ધર્મનું આચરણ કરનારી તે તાપસી ત્યાં સૌને બોલી.
4.52.31
निःसृतान् विषमात् तस्मात् समाश्वास्येदमब्रवीत्।
एष विन्ध्यो गिरिः श्रीमान् नानाद्रुमलतायुतः ॥ ४.५२.३१ ॥
તે વિષમ બિલમાંથી બહાર આવેલા સૌને આશ્વાસન આપીને તેણે કહ્યું—આ શ્રીમાન વિંધ્ય પર્વત છે, જે અનેક પ્રકારનાં વૃક્ષો અને વેલોથી યુક્ત છે.
4.52.32
एष प्रस्रवणः शैलः सागरोऽयं महोदधिः।
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः।
इत्युक्त्वा तद् बिलं श्रीमत् प्रविवेश स्वयंप्रभा ॥ ४.५२.३२ ॥
આ પ્રસ્રવણ પર્વત છે, અને આ મહાસાગર છે. હે વાનરશ્રેષ્ઠો, તમારું કલ્યાણ થાઓ; હું મારા નિવાસે જાઉં છું. એમ કહીને સ્વયંપ્રભા તે શ્રીમાન બિલમાં પ્રવેશી.