ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.52.1
अथ तानब्रवीत् सर्वान् विश्रान्तान् हरियूथपान्।
इदं वचनमेकाग्रा तापसी धर्मचारिणी ॥ ४.५२.१ ॥
ਤਦ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
4.52.2
वानरा यदि वः खेदः प्रणष्टः फलभक्षणात्।
यदि चैतन्मया श्राव्यं श्रोतुमिच्छामि तां कथाम् ॥ ४.५२.२ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰੋ, ਜੇ ਫਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।
4.52.3
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः।
आर्जवेन यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ ४.५२.३ ॥
ਉਸਦੇ ਉਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਸਿੱਧੇ-ਸਾਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਵੇਂ ਹੀ, ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
4.52.4
राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः।
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ॥ ४.५२.४ ॥
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਹੇਂਦਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗਾ, ਦਸਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਮ ਦੰਡਕ ਵਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ।
4.52.5
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या सह भार्यया।
तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात् ॥ ४.५२.५ ॥
ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
4.52.6
वीरस्तस्य सखा राज्ञः सुग्रीवो नाम वानरः।
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम् ॥ ४.५२.६ ॥
ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਹਾਦਰ ਮਿੱਤਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਮ ਦਾ ਵਾਨਰ, ਵਾਨਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ।
4.52.7
अगस्त्यचरितामाशां दक्षिणां यमरक्षिताम्।
सहैभिर्वानरैर्मुख्यैरङ्गदप्रमुखैर्वयम् ॥ ४.५२.७ ॥
ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਰੇ ਗਏ, ਯਮ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ ਉਸ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਅੰਗਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ (ਗਏ)।
4.52.8
रावणं सहिताः सर्वे राक्षसं कामरूपिणम्।
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वमिति चोदिताः ॥ ४.५२.८ ॥
ਕਾਮਰੂਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ (ਲੱਭੋ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਸਭ (ਗਏ)।
4.52.9
विचित्य तु वनं सर्वं समुद्रं दक्षिणां दिशम्।
वयं बुभुक्षिताः सर्वे वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ४.५२.९ ॥
ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਲੱਭਣ ਮਗਰੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਏ।
4.52.10
विवर्णवदनाः सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः।
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश्चिन्तामहार्णवे ॥ ४.५२.१० ॥
ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਫਿੱਕੇ ਸਨ; ਸਭ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਅਸੀਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸੀ।
4.52.11
चारयन्तस्ततश्चक्षुर्दृष्टवन्तो महद् बिलम्।
लतापादपसंछन्नं तिमिरेण समावृतम् ॥ ४.५२.११ ॥
ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫ਼ਾ ਦਿਖੀ; ਉਹ ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
4.52.12
अस्माद्धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैः सलिलरेणुभिः।
कुरराः सारसाश्चैव निष्पतन्ति पतत्त्रिणः ॥ ४.५२.१२ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ, ਕੁਰਰ ਅਤੇ ਸਾਰਸ — ਪੰਛੀ — ਉੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ।
4.52.13
साध्वत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवङ्गमाः।
तेषामपि हि सर्वेषामनुमानमुपागतम् ॥ ४.५२.१३ ॥
"ਚੰਗਾ, ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀਏ" ਇਹ ਮੈਂ ਆਖਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ।
4.52.14
अस्मिन् निपतिताः सर्वेऽप्यथ कार्यत्वरान्विताः।
ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तैः परस्परम् ॥ ४.५२.१४ ॥
ਕੰਮ ਦੀ ਕਾਹਲ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਏ; ਫਿਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਸ ਕੇ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
4.52.15
इदं प्रविष्टाः सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्।
एतन्नः कार्यमेतेन कृत्येन वयमागताः ॥ ४.५२.१५ ॥
ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਇਸ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਆਏ ਹਾਂ।
4.52.16
त्वां चैवोपगताः सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः।
आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च ॥ ४.५२.१६ ॥
ਅਸੀਂ ਸਭ ਥੱਕੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ; ਮਹਿਮਾਨ-ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਸਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ।
4.52.17
अस्माभिरुपयुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः।
यत् त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया ॥ ४.५२.१७ ॥
ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਧਾ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।
4.52.18
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः।
एवमुक्ता तु सर्वज्ञा वानरैस्तैः स्वयंप्रभा ॥ ४.५२.१८ ॥
"ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨ, ਦੱਸੋ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਤਦ ਸਰਵਜ੍ਞਾ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ...
4.52.19
प्रत्युवाच ततः सर्वानिदं वानरयूथपान्।
सर्वेषां परितुष्टास्मि वानराणां तरस्विनाम् ॥ ४.५२.१९ ॥
ਫਿਰ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਵੇਗਵਾਨ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।"
4.52.20
चरन्त्या मम धर्मेण न कार्यमिह केनचित्।
एवमुक्तः शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम् ॥ ४.५२.२० ॥
"ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹਾਂ; ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤਪਸਵਣੀ ਨੇ ਧਰਮ ਭਰੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.52.21
उवाच हनुमान् वाक्यं तामनिन्दितलोचनाम्।
शरणं त्वां प्रपन्नाः स्मः सर्वे वै धर्मचारिणीम् ॥ ४.५२.२१ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਹੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹੈ।"
4.52.22
यः कृतः समयोऽस्मासु सुग्रीवेण महात्मना।
स तु कालो व्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम् ॥ ४.५२.२२ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਠਹਿਰਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਬੀਤ ਗਈ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ।
4.52.23
सा त्वमस्माद् बिलादस्मानुत्तारयितुमर्हसि।
तस्मात् सुग्रीववचनादतिक्रान्तान् गतायुषः ॥ ४.५२.२३ ॥
ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਆਯੂ ਗਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
4.52.24
त्रातुमर्हसि नः सर्वान् सुग्रीवभयशङ्कितान्।
महच्च कार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि ॥ ४.५२.२४ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।
4.52.25
तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः।
एवमुक्ता हनुमता तापसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५२.२५ ॥
ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਉਹ ਕੰਮ ਵੀ ਅਜੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਤਾਪਸੀ ਨੇ ਇਹ ਵਚਨ ਕਹੇ।
4.52.26
जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम्।
तपसः सुप्रभावेण नियमोपार्जितेन च ॥ ४.५२.२६ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਜੀਵਤ ਲਈ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ। ਤਪ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ।
4.52.27
सर्वानेव बिलादस्मात् तारयिष्यामि वानरान्।
निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुङ्गवाः ॥ ४.५२.२७ ॥
ਇਸ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿਆਂਗੀ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰੋ, ਸਾਰੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਓ।
4.52.28
नहि निष्क्रमितुं शक्यमनिमीलितलोचनैः।
ततो निमीलिताः सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः ॥ ४.५२.२८ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ। ਤਦ ਸਭ ਨੇ ਕੋਮਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ।
4.52.29
सहसा पिदधुर्दृष्टिं हृष्टा गमनकांक्षया।
वानरास्तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास्तदा ॥ ४.५२.२९ ॥
ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਢਕ ਲਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵੀ ਢਕ ਲਿਆ।
4.52.30
निमेषान्तरमात्रेण बिलादुत्तारितास्तया।
उवाच सर्वांस्तांस्तत्र तापसी धर्मचारिणी ॥ ४.५२.३० ॥
ਇੱਕ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਫ਼ਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਤਾਪਸੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
4.52.31
निःसृतान् विषमात् तस्मात् समाश्वास्येदमब्रवीत्।
एष विन्ध्यो गिरिः श्रीमान् नानाद्रुमलतायुतः ॥ ४.५२.३१ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
4.52.32
एष प्रस्रवणः शैलः सागरोऽयं महोदधिः।
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः।
इत्युक्त्वा तद् बिलं श्रीमत् प्रविवेश स्वयंप्रभा ॥ ४.५२.३२ ॥
ਇਹ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਾਸਾਗਰ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ।