वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.53.1
ततस्ते ददृशुर्घोरं सागरं वरुणालयम्।
अपारमभिगर्जन्तं घोरैरूर्मिभिराकुलम् ॥ ४.५३.१ ॥
नंतर त्यांनी भयंकर, वरुणाचे निवासस्थान असलेला, अपार समुद्र पाहिला; तो गर्जत होता आणि भयानक लाटांनी खवळलेला होता.
4.53.2
मयस्य मायाविहितं गिरिदुर्गं विचिन्वताम्।
तेषां मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः ॥ ४.५३.२ ॥
मयाच्या मायेने निर्मिलेला पर्वतदुर्ग शोधत असताना, राजाने ठरवलेली ती एक महिन्याची मुदत संपली.
4.53.3
विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे सम्प्रपुष्पितपादपे।
उपविश्य महात्मानश्चिन्तामापेदिरे तदा ॥ ४.५३.३ ॥
तेव्हा विंध्य पर्वताच्या पायथ्याशी, जिथे वृक्ष पूर्ण फुललेले होते, तिथे बसून ते महात्मे चिंतेत पडले.
4.53.4
ततः पुष्पातिभाराग्राँल्लताशतसमावृतान्।
द्रुमान् वासन्तिकान् दृष्ट्वा बभूवुर्भयशङ्किताः ॥ ४.५३.४ ॥
नंतर शेकडो वेलींनी वेढलेले, फुलांच्या भाराने टोके वाकलेले वसंतकालीन वृक्ष पाहून ते भयशंकित झाले.
4.53.5
ते वसन्तमनुप्राप्तं प्रतिवेद्य परस्परम्।
नष्टसंदेशकालार्था निपेतुर्धरणीतले ॥ ४.५३.५ ॥
वसंत आल्याचे एकमेकांना सांगून, संदेश, काळ आणि उद्देश गमावून ते जमिनीवर कोसळले.
4.53.6
ततस्तान् कपिवृद्धांश्च शिष्टांश्चैव वनौकसः।
वाचा मधुरयाऽऽभाष्य यथावदनुमान्य च ॥ ४.५३.६ ॥
नंतर त्या वनवासींनी त्या वृद्ध वानरांना आणि सज्जनांना गोड वाणीने यथोचित संबोधून, त्यांचा सन्मान केला.
4.53.7
स तु सिंहवृषस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः।
युवराजो महाप्राज्ञ अङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५३.७ ॥
सिंह आणि वृषभासारखे खांदे, जाड व लांब बाहू असलेला तो वानर, युवराज, महाप्राज्ञ अङ्गद हे वचन बोलला.
4.53.8
शासनात् कपिराजस्य वयं सर्वे विनिर्गताः।
मासः पूर्णो बिलस्थानां हरयः किं न बुध्यत ॥ ४.५३.८ ॥
वानरराजाच्या आज्ञेने आपण सर्व निघालो. हे वानरांनो, बिळात राहणाऱ्यांचा महिना पूर्ण झाला आहे; तुम्हाला कळत नाही का?
4.53.9
वयमाश्वयुजे मासि कालसंख्याव्यवस्थिताः।
प्रस्थिताः सोऽपि चातीतः किमतः कार्यमुत्तरम् ॥ ४.५३.९ ॥
आपण आश्विन महिन्यात, कालगणनेनुसार ठरवलेले असे निघालो; तो महिनाही संपला आहे. यापुढे काय करायचे?
4.53.10
भवन्तः प्रत्ययं प्राप्ता नीतिमार्गविशारदाः।
हितेष्वभिरता भर्तुर्निसृष्टाः सर्वकर्मसु ॥ ४.५३.१० ॥
आपण सर्व नीतिमार्गात निपुण, विश्वासार्ह आहात; स्वामीच्या हितात रमलेले, सर्व कामांसाठी पाठवलेले आहात.
4.53.11
कर्मस्वप्रतिमाः सर्वे दिक्षु विश्रुतपौरुषाः।
मां पुरस्कृत्य निर्याताः पिङ्गाक्षप्रतिचोदिताः ॥ ४.५३.११ ॥
कर्मात अतुलनीय, सर्व दिशांत पराक्रमाने प्रसिद्ध असे आपण सर्व मला पुढे करून पिङ्गाक्षाने (सुग्रीवाने) प्रेरित होऊन निघालात.
4.53.12
इदानीमकृतार्थानां मर्तव्यं नात्र संशयः।
हरिराजस्य संदेशमकृत्वा कः सुखी भवेत् ॥ ४.५३.१२ ॥
आता जे कार्य पूर्ण करू शकले नाहीत त्यांचे मरण निश्चित आहे; यात संशय नाही. वानरराजाचा संदेश पूर्ण केल्याशिवाय कोण सुखी होऊ शकेल?
4.53.13
अस्मिन्नतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम्।
प्रायोपवेशनं युक्तं सर्वेषां च वनौकसाम् ॥ ४.५३.१३ ॥
हा काळ संपल्यावर सुग्रीवाने स्वतःच करविलेले, सर्व वनवासींसाठी प्रायोपवेशन योग्य आहे.
4.53.14
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः स्वामिभावे व्यवस्थितः।
न क्षमिष्यति नः सर्वानपराधकृतो गतान् ॥ ४.५३.१४ ॥
स्वभावाने कठोर असलेला सुग्रीव, स्वामीपदावर स्थित होऊन, अपराधी ठरून गेलेल्या आपणा सर्वांना क्षमा करणार नाही.
4.53.15
अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापमेव करिष्यति।
तस्मात् क्षममिहाद्यैव गन्तुं प्रायोपवेशनम् ॥ ४.५३.१५ ॥
सीतेची वार्ता न मिळाल्याने तो निश्चितच पाप करील. म्हणून येथेच आजच प्रायोपवेशनासाठी जाणे योग्य आहे.
4.53.16
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च धनानि च गृहाणि च।
ध्रुवं नो हिंसते राजा सर्वान् प्रतिगतानितः ॥ ४.५३.१६ ॥
पुत्र, पत्नी, धन आणि घरे सोडली तरी, येथून परत गेलेल्या आपणा सर्वांना राजा निश्चितच हानी करील.
4.53.17
वधेनाप्रतिरूपेण श्रेयान् मृत्युरिहैव नः।
न चाहं यौवराज्येन सुग्रीवेणाभिषेचितः ॥ ४.५३.१७ ॥
अयोग्य वधापेक्षा येथेच मरण आपल्यासाठी श्रेष्ठ आहे. आणि मला सुग्रीवाने युवराजपदावर अभिषेक केलेला नाही.
4.53.18
नरेन्द्रेणाभिषिक्तोऽस्मि रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
स पूर्वं बद्धवैरो मां राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम् ॥ ४.५३.१८ ॥
मी अक्लिष्टकर्मा नरेंद्र रामाने अभिषिक्त झालो आहे. पूर्वी माझ्याशी वैर असलेला तो राजा, माझे उल्लंघन पाहून—.
4.53.19
घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृतनिश्चयः।
किं मे सुहृद्भिर्व्यसनं पश्यद्भिर्जीवितान्तरे।
इहैव प्रायमासिष्ये पुण्ये सागररोधसि ॥ ४.५३.१९ ॥
तो कठोर दंडाने मला मारण्याचा निश्चय करून बसला आहे. जीवनाच्या मध्यंतरी मित्रांसमोर हे संकट पाहण्यात माझा काय लाभ? इथेच, या पवित्र सागरतीरावर, मी प्रायोपवेशन करीन.
4.53.20
एतच्छ्रुत्वा कुमारेण युवराजेन भाषितम्।
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः करुणं वाक्यमब्रुवन् ॥ ४.५३.२० ॥
युवराज कुमाराचे हे बोलणे ऐकून ते सर्व श्रेष्ठ वानर करुण वचने बोलले.
4.53.21
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियारक्तश्च राघवः।
समीक्ष्याकृतकार्यांस्तु तस्मिंश्च समये गते ॥ ४.५३.२१ ॥
सुग्रीव स्वभावाने कठोर आहे; राघव प्रियानुरागी आहे. अपूर्ण कार्ये पाहून, ती मुदत संपल्यावर.
4.53.22
अदृष्टायां च वैदेह्यां दृष्ट्वा चैव समागतान्।
राघवप्रियकामाय घातयिष्यत्यसंशयम् ॥ ४.५३.२२ ॥
वैदेहीला न पाहता, आणि आम्ही सर्व एकत्र जमलेले पाहून, राघवाला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने तो निःसंशय आपल्याला मारवील.
4.53.23
न क्षमं चापराद्धानां गमनं स्वामिपार्श्वतः।
प्रधानभूताश्च वयं सुग्रीवस्य समागताः ॥ ४.५३.२३ ॥
अपराध केलेल्यांनी स्वामीकडे जाणे योग्य नाही. आम्ही सुग्रीवाचे प्रमुख सेवक म्हणून एकत्र आलो आहोत.
4.53.24
इहैव सीतामन्वीक्ष्य प्रवृत्तिमुपलभ्य वा।
नो चेद् गच्छाम तं वीरं गमिष्यामो यमक्षयम् ॥ ४.५३.२४ ॥
इथेच सीतेचा शोध घेऊन, किंवा तिची वार्ता मिळवून; नाहीतर आपण त्या वीराकडे जाऊ, यमलोकाला.
4.53.25
प्लवङ्गमानां तु भयार्दितानां
श्रुत्वा वचस्तार इदं बभाषे।
अलं विषादेन बिलं प्रविश्य
वसाम सर्वे यदि रोचते वः ॥ ४.५३.२५ ॥
भयाने पीडित झालेल्या वानरांचे बोलणे ऐकून तार म्हणाला: विषाद पुरे; तुम्हांला पसंत असेल तर आपण सर्वजण या गुहेत शिरून राहू.
4.53.26
इदं हि मायाविहितं सुदुर्गमं
प्रभूतपुष्पोदकभोज्यपेयम्।
इहास्ति नो नैव भयं पुरंदरा-
न्न राघवाद् वानरराजतोऽपि वा ॥ ४.५३.२६ ॥
ही गुहा मायेने निर्माण केलेली आहे, तिच्यात प्रवेश करणे अत्यंत कठीण आहे; येथे भरपूर फुले, पाणी, अन्न व पेये आहेत. येथे इंद्रापासून, राघवापासून किंवा वानरराजापासूनही आपल्याला भय नाही.
4.53.27
श्रुत्वाङ्गदस्यापि वचोऽनुकूल-
मूचुश्च सर्वे हरयः प्रतीताः।
यथा न हन्येम तथा विधान-
मसक्तमद्यैव विधीयतां नः ॥ ४.५३.२७ ॥
अंगदाचे बोलणेही अनुकूल आहे हे ऐकून सर्व वानर संतुष्ट होऊन म्हणाले: आम्ही मारले जाऊ नये अशी व्यवस्था करा; आजच विलंब न करता आमच्यासाठी तशी योजना करावी.