વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.55.1
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम्।
स्वामिसत्कारसंयुक्तमङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५५.१ ॥
હનુમાનના વિનમ્ર, ધર્મયુક્ત અને સ્વામી પ્રત્યેના સન્માનથી ભરેલા વચન સાંભળીને અંગદે આ કહ્યું.
4.55.2
स्थैर्यमात्ममनःशौचमानृशंस्यमथार्जवम्।
विक्रमश्चैव धैर्यं च सुग्रीवे नोपपद्यते ॥ ४.५५.२ ॥
સ્થિરતા, આત્મા અને મનની શુદ્ધિ, નિર્દયતાનો અભાવ, સરળતા, પરાક્રમ અને ધૈર્ય — આ ગુણો સુગ્રીવમાં જોવા મળતા નથી.
4.55.3
भ्रातुर्ज्येष्ठस्य यो भार्यां जीवतो महिषीं प्रियाम्।
धर्मेण मातरं यस्तु स्वीकरोति जुगुप्सितः ॥ ४.५५.३ ॥
જીવિત મોટાભાઈની પ્રિય પટ્ટરાણીને ધર્મના નામે માતા ગણીને જે સ્વીકારે છે, તે નિંદનીય છે.
4.55.4
कथं स धर्मं जानीते येन भ्रात्रा दुरात्मना।
युद्धायाभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ ४.५५.४ ॥
યુદ્ધ માટે મોકલાયેલા છતાં ગુફાનું મુખ બંધ કરનાર તે દુરાત્મા ભાઈ ધર્મને કેવી રીતે જાણે છે?
4.55.5
सत्यात् पाणिगृहीतश्च कृतकर्मा महायशाः।
विस्मृतो राघवो येन स कस्य सुकृतं स्मरेत् ॥ ४.५५.५ ॥
સત્યના બળે જેનો હાથ ઝાલ્યો હતો, જે મહાયશસ્વી અને કર્મસાધક રાઘવ છે, તેમને ભૂલી ગયેલો કોનો ઉપકાર યાદ રાખશે?
4.55.6
लक्ष्मणस्य भयेनेह नाधर्मभयभीरुणा।
आदिष्टा मार्गितुं सीता धर्मस्तस्मिन् कथं भवेत् ॥ ४.५५.६ ॥
લક્ષ્મણના ભયથી, અધર્મના ભયથી ડરનારો આ અહીં સીતાને શોધવાનો આદેશ આપતો નથી. તો તેનામાં ધર્મ કેવી રીતે હોય?
4.55.7
तस्मिन् पापे कृतघ्ने तु स्मृतिभिन्ने चलात्मनि।
आर्यः को विश्वसेज्जातु तत्कुलीनो विशेषतः ॥ ४.५५.७ ॥
તે પાપી, કૃતઘ્ન, સ્મૃતિમર્યાદા તોડનાર, ચંચળ મનના માણસના કુળમાં જન્મેલા પર કોઈ આર્ય, ખાસ કરીને, ક્યારેય કેવી રીતે વિશ્વાસ કરશે?
4.55.8
राज्ये पुत्रः प्रतिष्ठाप्यः सगुणो निर्गुणोऽपि वा।
कथं शत्रुकुलीनं मां सुग्रीवो जीवयिष्यति ॥ ४.५५.८ ॥
રાજ્યમાં પુત્રની જ સ્થાપના કરવી જોઈએ, તે ગુણવાન હોય કે ગુણહીન. શત્રુકુળમાં જન્મેલા મને સુગ્રીવ કેવી રીતે જીવતો રહેવા દેશે?
4.55.9
भिन्नमन्त्रोऽपराद्धश्च भिन्नशक्तिः कथं ह्यहम्।
किष्किन्धां प्राप्य जीवेयमनाथ इव दुर्बलः ॥ ४.५५.९ ॥
મંત્રણા ભંગ પામેલો, અપરાધી અને શક્તિ તૂટેલો હું કિષ્કિંધા પહોંચીને અનાથની જેમ દુર્બળ થઈ કેવી રીતે જીવીશ?
4.55.10
उपांशुदण्डेन हि मां बन्धनेनोपपादयेत्।
शठः क्रूरो नृशंसश्च सुग्रीवो राज्यकारणात् ॥ ४.५५.१० ॥
ગુપ્ત દંડથી અને બંધનથી સુગ્રીવ મને નષ્ટ કરશે. કપટી, ક્રૂર અને નિર્દય સુગ્રીવ રાજ્ય માટે એવું કરશે.
4.55.11
बन्धनाच्चावसादान्मे श्रेयः प्रायोपवेशनम्।
अनुजानन्तु मां सर्वे गृहं गच्छन्तु वानराः ॥ ४.५५.११ ॥
બંધન અને ખેદ કરતાં મારા માટે પ્રાયોપવેશન (ઉપવાસથી મૃત્યુ) શ્રેષ્ઠ છે. બધા વાનરો મને અનુમતિ આપીને ઘરે જાય.
4.55.12
अहं वः प्रतिजानामि न गमिष्याम्यहं पुरीम्।
इहैव प्रायमासिष्ये श्रेयो मरणमेव मे ॥ ४.५५.१२ ॥
હું તમને પ્રતિજ્ઞા કરું છું: હું નગરીમાં નહીં જાઉં. અહીં જ પ્રાયોપવેશનમાં બેસીશ; મારા માટે મરણ જ શ્રેષ્ઠ છે.
4.55.13
अभिवादनपूर्वं तु राजा कुशलमेव च।
अभिवादनपूर्वं तु राघवौ बलशालिनौ ॥ ४.५५.१३ ॥
પહેલાં રાજાને અભિવાદન કરીને તેમના કુશળ-ક્ષેમ પૂછજો. અને બળવાન એવા તે બે રાઘવોને પણ પહેલાં અભિવાદન કરજો.
4.55.14
वाच्यस्तातो यवीयान् मे सुग्रीवो वानरेश्वरः।
आरोग्यपूर्वं कुशलं वाच्या माता रुमा च मे ॥ ४.५५.१४ ॥
મારા પિતાના નાના ભાઈ, વાનરેશ્વર સુગ્રીવને પહેલાં આરોગ્ય અને કુશળ પૂછીને કહેજો. મારી માતા રુમાને પણ કુશળ કહેજો.
4.55.15
मातरं चैव मे तारामाश्वासयितुमर्हथ।
प्रकृत्या प्रियपुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी ॥ ४.५५.१५ ॥
મારી માતા તારાને પણ આશ્વાસન આપવું જોઈએ. તે સ્વભાવે જ પુત્રપ્રિય, કરુણામયી અને તપસ્વિની છે.
4.55.16
विनष्टमिह मां श्रुत्वा व्यक्तं हास्यति जीवितम्।
एतावदुक्त्वा वचनं वृद्धांस्तानभिवाद्य च ॥ ४.५५.१६ ॥
અહીં હું નષ્ટ થયો એ સાંભળીને તે ચોક્કસ જીવન ત્યજી દેશે.
4.55.17
विवेश चाङ्गदो भूमौ रुदन् दर्भेषु दुर्मनाः।
तस्य संविशतस्तत्र रुदन्तो वानरर्षभाः ॥ ४.५५.१७ ॥
અંગદ દુઃખી મનથી રડતાં દર્ભના ઘાસ પર ભૂમિ પર બેસી ગયો. તે ત્યાં બેઠો ત્યારે શ્રેષ્ઠ વાનરો પણ રડવા લાગ્યા.
4.55.18
नयनेभ्यः प्रमुमुचुरुष्णं वै वारि दुःखिताः।
सुग्रीवं चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तश्च वालिनम् ॥ ४.५५.१८ ॥
દુઃખી થઈને તેમણે આંખોમાંથી ગરમ આંસુ વહાવ્યાં. તેઓ સુગ્રીવની નિંદા કરતા અને વાલીની પ્રશંસા કરતા હતા.
4.55.19
परिवार्याङ्गदं सर्वे व्यवसन् प्रायमासितुम्।
तद् वाक्यं वालिपुत्रस्य विज्ञाय प्लवगर्षभाः ॥ ४.५५.१९ ॥
વાલિના પુત્રનાં તે વચન સમજીને શ્રેષ્ઠ વાનરોએ અંગદને ઘેરી પ્રાયોપવેશન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
4.55.20
उपस्पृश्योदकं सर्वे प्राङ्मुखाः समुपाविशन्।
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु उदक्तीरं समाश्रिताः ॥ ४.५५.२० ॥
સૌએ પાણીથી આચમન કરી પૂર્વ તરફ મુખ રાખી બેઠા; ઉત્તર કિનારે દક્ષિણાગ્ર દર્ભ પર આશ્રય લીધો.
4.55.21
मुमूर्षवो हरिश्रेष्ठा एतत् क्षममिति स्म ह।
रामस्य वनवासं च क्षयं दशरथस्य च ॥ ४.५५.२१ ॥
મરવાની ઇચ્છાવાળા શ્રેષ્ઠ વાનરોએ "આ જ યોગ્ય છે" કહ્યું; રામનો વનવાસ અને દશરથનો નાશ,
4.55.22
जनस्थानवधं चैव वधं चैव जटायुषः।
हरणं चैव वैदेह्या वालिनश्च वधं तथा।
रामकोपं च वदतां हरीणां भयमागतम् ॥ ४.५५.२२ ॥
જનસ્થાનનો સંહાર, જટાયુનો વધ, વૈદેહીનું હરણ, વાલીનો વધ અને રામનો કોપ વિશે બોલતા વાનરોમાં ભય આવ્યો.
4.55.23
स संविशद्भिर्बहुभिर्महीधरो
महाद्रिकूटप्रतिमैः प्लवंगमैः।
बभूव संनादितनिर्दरान्तरो
भृशं नदद्भिर्जलदैरिवाम्बरम् ॥ ४.५५.२३ ॥
મોટા પર્વત-શિખરો જેવા અનેક વાનરો એ પર્વતમાં પ્રવેશ્યા ત્યારે ગુફાઓ અને તિરાડો ગૂંજી ઊઠી; ગર્જતા મેઘોથી આકાશ ગાજે તેમ તે પર્વત ગાજી ઊઠ્યો.