ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.55
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.55.1
श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं प्रश्रितं धर्मसंहितम्।
स्वामिसत्कारसंयुक्तमङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ ४.५५.१ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਨਿਮਰ, ਧਰਮ-ਭਰੇ ਅਤੇ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
4.55.2
स्थैर्यमात्ममनःशौचमानृशंस्यमथार्जवम्।
विक्रमश्चैव धैर्यं च सुग्रीवे नोपपद्यते ॥ ४.५५.२ ॥
ਸਥਿਰਤਾ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਨਿਰਦਈ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਸਰਲਤਾ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ — ਇਹ ਗੁਣ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।
4.55.3
भ्रातुर्ज्येष्ठस्य यो भार्यां जीवतो महिषीं प्रियाम्।
धर्मेण मातरं यस्तु स्वीकरोति जुगुप्सितः ॥ ४.५५.३ ॥
ਜੀਉਂਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਟਰਾਣੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕਹਿ ਕੇ ਜੋ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
4.55.4
कथं स धर्मं जानीते येन भ्रात्रा दुरात्मना।
युद्धायाभिनियुक्तेन बिलस्य पिहितं मुखम् ॥ ४.५५.४ ॥
ਯੁੱਧ ਲਈ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਤੇ ਗੁਫਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੁਰਾਤਮਾ ਭਰਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ?
4.55.5
सत्यात् पाणिगृहीतश्च कृतकर्मा महायशाः।
विस्मृतो राघवो येन स कस्य सुकृतं स्मरेत् ॥ ४.५५.५ ॥
ਸੱਚ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਂਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਸਾਧਕ ਰਾਘਵ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਯਾਦ ਰੱਖੇਗਾ?
4.55.6
लक्ष्मणस्य भयेनेह नाधर्मभयभीरुणा।
आदिष्टा मार्गितुं सीता धर्मस्तस्मिन् कथं भवेत् ॥ ४.५५.६ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਡਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
4.55.7
तस्मिन् पापे कृतघ्ने तु स्मृतिभिन्ने चलात्मनि।
आर्यः को विश्वसेज्जातु तत्कुलीनो विशेषतः ॥ ४.५५.७ ॥
ਉਸ ਪਾਪੀ, ਕ੍ਰਿਤਘਣ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਮਰਯਾਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਆਰਯ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇਗਾ?
4.55.8
राज्ये पुत्रः प्रतिष्ठाप्यः सगुणो निर्गुणोऽपि वा।
कथं शत्रुकुलीनं मां सुग्रीवो जीवयिष्यति ॥ ४.५५.८ ॥
ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੁਣਹੀਣ। ਸ਼ਤਰੂ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਦੇਵੇਗਾ?
4.55.9
भिन्नमन्त्रोऽपराद्धश्च भिन्नशक्तिः कथं ह्यहम्।
किष्किन्धां प्राप्य जीवेयमनाथ इव दुर्बलः ॥ ४.५५.९ ॥
ਮੰਤਰ ਭੰਗ ਹੋਇਆ, ਅਪਰਾਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂਗਾ?
4.55.10
उपांशुदण्डेन हि मां बन्धनेनोपपादयेत्।
शठः क्रूरो नृशंसश्च सुग्रीवो राज्यकारणात् ॥ ४.५५.१० ॥
ਗੁਪਤ ਦੰਡ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੈਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਛਲੀ, ਕਰੂਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਰਾਜ ਲਈ ਇਹ ਕਰੇਗਾ।
4.55.11
बन्धनाच्चावसादान्मे श्रेयः प्रायोपवेशनम्।
अनुजानन्तु मां सर्वे गृहं गच्छन्तु वानराः ॥ ४.५५.११ ॥
ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ (ਵਰਤ ਨਾਲ ਮੌਤ) ਚੰਗਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਅਤੇ ਘਰ ਚਲੇ ਜਾਣ।
4.55.12
अहं वः प्रतिजानामि न गमिष्याम्यहं पुरीम्।
इहैव प्रायमासिष्ये श्रेयो मरणमेव मे ॥ ४.५५.१२ ॥
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ।
4.55.13
अभिवादनपूर्वं तु राजा कुशलमेव च।
अभिवादनपूर्वं तु राघवौ बलशालिनौ ॥ ४.५५.१३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛੋ। ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਰਾਘਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੋ।
4.55.14
वाच्यस्तातो यवीयान् मे सुग्रीवो वानरेश्वरः।
आरोग्यपूर्वं कुशलं वाच्या माता रुमा च मे ॥ ४.५५.१४ ॥
ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲ ਪੁੱਛ ਕੇ ਦੱਸਣਾ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਸ਼ਲ ਦੱਸਣਾ।
4.55.15
मातरं चैव मे तारामाश्वासयितुमर्हथ।
प्रकृत्या प्रियपुत्रा सा सानुक्रोशा तपस्विनी ॥ ४.५५.१५ ॥
ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ-ਪਿਆਰੀ, ਕਰੁਣਾਮਈ ਅਤੇ ਤਪਸਵਣੀ ਹੈ।
4.55.16
विनष्टमिह मां श्रुत्वा व्यक्तं हास्यति जीवितम्।
एतावदुक्त्वा वचनं वृद्धांस्तानभिवाद्य च ॥ ४.५५.१६ ॥
ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗੀ।
4.55.17
विवेश चाङ्गदो भूमौ रुदन् दर्भेषु दुर्मनाः।
तस्य संविशतस्तत्र रुदन्तो वानरर्षभाः ॥ ४.५५.१७ ॥
ਅੰਗਦ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਦਰਭ ਦੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠਿਆ ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰ ਵੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।
4.55.18
नयनेभ्यः प्रमुमुचुरुष्णं वै वारि दुःखिताः।
सुग्रीवं चैव निन्दन्तः प्रशंसन्तश्च वालिनम् ॥ ४.५५.१८ ॥
ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਰਮ ਹੰਝੂ ਵਹਾਏ। ਉਹ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
4.55.19
परिवार्याङ्गदं सर्वे व्यवसन् प्रायमासितुम्।
तद् वाक्यं वालिपुत्रस्य विज्ञाय प्लवगर्षभाः ॥ ४.५५.१९ ॥
ਵਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
4.55.20
उपस्पृश्योदकं सर्वे प्राङ्मुखाः समुपाविशन्।
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु उदक्तीरं समाश्रिताः ॥ ४.५५.२० ॥
ਸਭ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਏ; ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਿਰੇ ਵਾਲੀ ਦਰਭਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ।
4.55.21
मुमूर्षवो हरिश्रेष्ठा एतत् क्षममिति स्म ह।
रामस्य वनवासं च क्षयं दशरथस्य च ॥ ४.५५.२१ ॥
ਮਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹੀ ਠੀਕ ਹੈ"; ਰਾਮ ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਨਾਸ਼,
4.55.22
जनस्थानवधं चैव वधं चैव जटायुषः।
हरणं चैव वैदेह्या वालिनश्च वधं तथा।
रामकोपं च वदतां हरीणां भयमागतम् ॥ ४.५५.२२ ॥
ਜਨਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼, ਜਟਾਯੂ ਦਾ ਵਧ, ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਹਰਨ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਵਧ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਆ ਗਿਆ।
4.55.23
स संविशद्भिर्बहुभिर्महीधरो
महाद्रिकूटप्रतिमैः प्लवंगमैः।
बभूव संनादितनिर्दरान्तरो
भृशं नदद्भिर्जलदैरिवाम्बरम् ॥ ४.५५.२३ ॥
ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਸ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਵੜੇ ਤਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਾੜਾਂ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀਆਂ; ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।