વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.59.1
ततस्तदमृतास्वादं गृध्रराजेन भाषितम्।
निशम्य वदता हृष्टास्ते वचः प्लवगर्षभाः ॥ ४.५९.१ ॥
ત્યારે ગૃધ્રરાજે કહેલાં અમૃત જેવાં એ વચન સાંભળીને તે વાનરશ્રેષ્ઠો હર્ષિત થયા.
4.59.2
जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः सह सर्वैः प्लवङ्गमैः।
भूतलात् सहसोत्थाय गृध्रराजानमब्रवीत् ॥ ४.५९.२ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠ જાંબવાન બધા વાનરો સાથે અચાનક ભૂમિ પરથી ઊભા થઈ ગૃધ્રરાજને બોલ્યા.
4.59.3
क्व सीता केन वा दृष्टा को वा हरति मैथिलीम्।
तदाख्यातु भवान् सर्वं गतिर्भव वनौकसाम् ॥ ४.५९.३ ॥
સીતા ક્યાં છે? તેને કોણે જોઈ? અથવા મૈથિલીને કોણ હરી ગયું? તમે બધું કહો, વનવાસી અમારા આધાર બનો.
4.59.4
को दाशरथिबाणानां वज्रवेगनिपातिनाम्।
स्वयं लक्ष्मणमुक्तानां न चिन्तयति विक्रमम् ॥ ४.५९.४ ॥
વજ્ર જેવા વેગથી પડતા, લક્ષ્મણે પોતે છોડેલા દાશરથિના બાણોના પરાક્રમનો કોણ વિચાર નહીં કરે?
4.59.5
स हरीन् प्रतिसम्मुक्तान् सीताश्रुतिसमाहितान्।
पुनराश्वासयन् प्रीत इदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.५९.५ ॥
સીતાના સમાચાર પર ધ્યાન આપતા એ વાનરોને ફરી આશ્વાસન આપતાં, પ્રસન્ન થઈ તેણે આ વચન કહ્યું.
4.59.6
श्रूयतामिह वैदेह्या यथा मे हरणं श्रुतम्।
येन चापि ममाख्यातं यत्र चायतलोचना ॥ ४.५९.६ ॥
અહીં સાંભળો: વૈદેહીનું હરણ મેં કેવી રીતે સાંભળ્યું, કોણે મને કહ્યું, અને તે વિશાળનયના ક્યાં છે.
4.59.7
अहमस्मिन् गिरौ दुर्गे बहुयोजनमायते।
चिरान्निपतितो वृद्धः क्षीणप्राणपराक्रमः ॥ ४.५९.७ ॥
હું આ દુર્ગમ પર્વત પર, જે ઘણા યોજન સુધી ફેલાયેલો છે, લાંબા સમયથી પડ્યો છું; હું વૃદ્ધ થયો છું અને મારા પ્રાણ તથા પરાક્રમ ક્ષીણ થયાં છે.
4.59.8
तं मामेवंगतं पुत्रः सुपार्श्वो नाम नामतः।
आहारेण यथाकालं बिभर्ति पततां वरः ॥ ४.५९.८ ॥
આ દશામાં પડેલા મને, પક્ષીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવો મારો પુત્ર સુપાર્શ્વ નામે, સમયસર આહાર લાવીને પોષે છે.
4.59.9
तीक्ष्णकामास्तु गन्धर्वास्तीक्ष्णकोपा भुजङ्गमाः।
मृगाणां तु भयं तीक्ष्णं ततस्तीक्ष्णक्षुधा वयम् ॥ ४.५९.९ ॥
ગંધર્વો તીવ્ર કામનાવાળા છે, સર્પો તીવ્ર ક્રોધવાળા છે, અને મૃગોને તીવ્ર ભય છે; તેથી અમે તીવ્ર ભૂખવાળા છીએ.
4.59.10
स कदाचित् क्षुधार्तस्य ममाहाराभिकांक्षिणः।
गतसूर्येऽहनि प्राप्तो मम पुत्रो ह्यनामिषः ॥ ४.५९.१० ॥
એક વાર સૂર્ય આથમ્યા પછી, ભૂખથી પીડાતા અને આહારની ઇચ્છા કરતા મારી પાસે મારો પુત્ર માંસ વિના આવ્યો.
4.59.11
स मयाऽऽहारसंरोधात् पीडितः प्रीतिवर्धनः।
अनुमान्य यथातत्त्वमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.५९.११ ॥
મારા દ્વારા આહાર રોકાવાથી પીડાયેલો, મારો આનંદ વધારનારો તે પુત્ર યથાર્થ રીતે મને સંબોધીને આ વચન બોલ્યો.
4.59.12
अहं तात यथाकालमामिषार्थी खमाप्लुतः।
महेन्द्रस्य गिरेर्द्वारमावृत्य सुसमाश्रितः ॥ ४.५९.१२ ॥
હે તાત! હું સમયસર માંસની શોધમાં આકાશમાં ઊડ્યો; મહેન્દ્ર પર્વતનું દ્વાર ઢાંકીને સારી રીતે આશ્રય લીધો.
4.59.13
तत्र सत्त्वसहस्राणां सागरान्तरचारिणाम्।
पन्थानमेकोऽध्यवसं संनिरोद्धुमवाङ्मुखः ॥ ४.५९.१३ ॥
ત્યાં સમુદ્રની અંદર વિચરતાં હજારો પ્રાણીઓનો માર્ગ રોકવા મેં એકલાએ, મોં નીચું રાખીને નિશ્ચય કર્યો.
4.59.14
तत्र कश्चिन्मया दृष्टः सूर्योदयसमप्रभाम्।
स्त्रियमादाय गच्छन् वै भिन्नाञ्जनचयोपमः ॥ ४.५९.१४ ॥
ત્યાં ઉદય પામતા સૂર્ય જેવી પ્રભાવાળી એક સ્ત્રીને મેં જોઈ; તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવા કોઈકને તે લઈ જઈ રહી હતી.
4.59.15
सोऽहमभ्यवहारार्थं तौ दृष्ट्वा कृतनिश्चयः।
तेन साम्ना विनीतेन पन्थानमनुयाचितः ॥ ४.५९.१५ ॥
તે બંનેને જોઈને, ભોજન માટે નિશ્ચય કરીને, તે વિનમ્ર સામવચનોથી મને માર્ગ માટે વિનંતી કરાઈ.
4.59.16
नहि सामोपपन्नानां प्रहर्ता विद्यते भुवि।
नीचेष्वपि जनः कश्चित् किमङ्ग बत मद्विधः ॥ ४.५९.१६ ॥
પૃથ્વી પર સામવચનોથી યુક્ત લોકો પર પ્રહાર કરનાર કોઈ નથી; નીચ લોકોમાં પણ કોઈ એવું કરતું નથી, મારા જેવાની તો વાત જ શી!
4.59.17
स यातस्तेजसा व्योम संक्षिपन्निव वेगितः।
अथाहं खेचरैर्भूतैरभिगम्य सभाजितः ॥ ४.५९.१७ ॥
તે વેગથી તેજથી આકાશને જાણે સંકોચતો ચાલ્યો ગયો. પછી આકાશચારી પ્રાણીઓએ મારી પાસે આવીને મારું સન્માન કર્યું.
4.59.18
दिष्ट्या जीवति सीतेति ह्यब्रुवन् मां महर्षयः।
कथंचित् सकलत्रोऽसौ गतस्ते स्वस्त्यसंशयम् ॥ ४.५९.१८ ॥
"સદ્ભાગ્યે સીતા જીવે છે" એમ મહર્ષિઓએ મને કહ્યું. "તે પત્ની સહિત કોઈ રીતે ચાલ્યો ગયો છે; તારું કલ્યાણ થશે, એમાં સંદેહ નથી."
4.59.19
एवमुक्तस्ततोऽहं तैः सिद्धैः परमशोभनैः।
स च मे रावणो राजा रक्षसां प्रतिवेदितः ॥ ४.५९.१९ ॥
તે પરમ શોભન સિદ્ધો આમ કહેતા, રાક્ષસોના રાજા રાવણ વિશે મને જણાવવામાં આવ્યું.
4.59.20
पश्यन् दाशरथेर्भार्यां रामस्य जनकात्मजाम्।
भ्रष्टाभरणकौशेयां शोकवेगपराजिताम् ॥ ४.५९.२० ॥
દશરથપુત્ર રામની પત્ની, જનકની પુત્રીને મેં જોઈ — આભૂષણો અને રેશમી વસ્ત્ર ખસી પડેલાં, શોકના વેગથી પરાજિત.
4.59.21
रामलक्ष्मणयोर्नाम क्रोशन्तीं मुक्तमूर्धजाम्।
एष कालात्ययस्तात इति वाक्यविदां वरः ॥ ४.५९.२१ ॥
રામ અને લક્ષ્મણનાં નામ પોકારતી, ખુલ્લા વાળવાળી — "હે તાત, સમય વીતી રહ્યો છે" એમ કહેનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ…
4.59.22
एतदर्थं समग्रं मे सुपार्श्वः प्रत्यवेदयत् ।
तच्छ्रुत्वापि हि मे बुद्धिर्नासीत् काचित् पराक्रमे ॥ ४.५९.२२ ॥
આ જ હેતુથી સુપાર્શ્વે મને આખી વાત જણાવી. તે સાંભળીને પણ મારી બુદ્ધિમાં પરાક્રમ વિશે કોઈ વિચાર ન આવ્યો.
4.59.23
अपक्षो हि कथं पक्षी कर्म किंचित् समारभेत्।
यत् तु शक्यं मया कर्तुं वाग्बुद्धिगुणवर्तिना ॥ ४.५९.२३ ॥
પાંખ વગરનું પંખી કઈ રીતે કોઈ કાર્ય આરંભી શકે? પણ વાણી અને બુદ્ધિના ગુણોમાં સ્થિત હું જે કરવું શક્ય છે તે કરીશ.
4.59.24
श्रूयतां तत्र वक्ष्यामि भवतां पौरुषाश्रयम्।
वाङ्मतिभ्यां हि सर्वेषां करिष्यामि प्रियं हि वः ॥ ४.५९.२४ ॥
ત્યાં તમારા સૌના પૌરુષ પર આધારિત જે છે તે હું કહીશ — સાંભળો. વાણી અને મનથી હું તમારા સૌનું પ્રિય અવશ્ય કરીશ.
4.59.25
यद्धि दाशरथेः कार्यं मम तन्नात्र संशयः।
तद् भवन्तो मतिश्रेष्ठा बलवन्तो मनस्विनः ॥ ४.५९.२५ ॥
દશરથપુત્ર રામનું જે કાર્ય છે તે મારું જ છે, તેમાં સંશય નથી. તેથી બુદ્ધિમાં શ્રેષ્ઠ, બળવાન અને મનસ્વી એવા આપ—
4.59.26
प्रहिताः कपिराजेन देवैरपि दुरासदाः।
रामलक्ष्मणबाणाश्च विहिताः कङ्कपत्रिणः ॥ ४.५९.२६ ॥
કપિરાજે પ્રયોજેલા, દેવોને પણ દુર્ધર્ષ, કંક પક્ષીનાં પીછાંથી યુક્ત રામ-લક્ષ્મણના બાણો—
4.59.27
त्रयाणामपि लोकानां पर्याप्तास्त्राणनिग्रहे।
कामं खलु दशग्रीवस्तेजोबलसमन्वितः।
भवतां तु समर्थानां न किंचिदपि दुष्करम् ॥ ४.५९.२७ ॥
ત્રણેય લોકોની રક્ષા અને નિગ્રહમાં સમર્થ; દશગ્રીવ ખરેખર તેજ અને બળથી યુક્ત છે; તોપણ આપ જેવા સમર્થોને કંઈ પણ દુષ્કર નથી.
4.59.28
तदलं कालसङ्गेन क्रियतां बुद्धिनिश्चयः।
नहि कर्मसु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः ॥ ४.५९.२८ ॥
તેથી સમય બગાડવો બસ છે; બુદ્ધિનો નિશ્ચય કરો. આપના જેવા બુદ્ધિમાન લોકો કર્મમાં અટકતા નથી.