বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 4.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.64.1
आख्याता गृध्रराजेन समुत्प्लुत्य प्लवङ्गमाः।
संगताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुः सिंहविक्रमाः ॥ ४.६४.१ ॥
গৃধ্रराজ বললে বানরেরা লাফিয়ে উঠে একত্র হলো; আনন্দে পূর্ণ হয়ে সিংহবিক্রম সেই বানরেরা গর্জন করে উঠল।
4.64.2
सम्पातेर्वचनं श्रुत्वा हरयो रावणक्षयम्।
हृष्टाः सागरमाजग्मुः सीतादर्शनकांक्षिणः ॥ ४.६४.२ ॥
সম্পাতির কথা শুনে, রাবণের বিনাশের সংবাদে হৃষ্ট বানরেরা সীতাদর্শনের আকাঙ্ক্ষায় সাগরের তীরে এল।
4.64.3
अभिगम्य तु तं देशं ददृशुर्भीमविक्रमाः।
कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बमवस्थितम् ॥ ४.६४.३ ॥
সেই স্থানে পৌঁছে ভীমবিক্রম বানরেরা মহান জগতের সমস্ত প্রতিবিম্বের মতো সেখানে অবস্থিত সমুদ্রকে দেখল।
4.64.4
दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम्।
संनिवेशं ततश्चक्रुर्हरिवीरा महाबलाः ॥ ४.६४.४ ॥
দক্ষিণ সাগরের উত্তর দিকে পৌঁছে সেই মহাবল হরিবীরেরা সেখানে শিবির স্থাপন করল।
4.64.5
प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः।
क्वचित् पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम् ॥ ४.६४.५ ॥
কোথাও তা যেন ঘুমিয়ে আছে, কোথাও যেন খেলছে; কোথাও আবার পর্বতপ্রমাণ জলরাশিতে ঘেরা।
4.64.6
संकुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः।
रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदुः कपिकुञ्जराः ॥ ४.६४.६ ॥
পাতালতলবাসী দানবেন্দ্রে পরিপূর্ণ সেই রোমহর্ষক দৃশ্য দেখে কপিশ্রেষ্ঠেরা বিষণ্ণ হলো।
4.64.7
आकाशमिव दुष्पारं सागरं प्रेक्ष्य वानराः।
विषेदुः सहिताः सर्वे कथं कार्यमिति ब्रुवन् ॥ ४.६४.७ ॥
আকাশের মতো দুস্তর সাগর দেখে সমস্ত বানর একসঙ্গে বিষণ্ণ হয়ে বলল, "কাজ কীভাবে হবে?"
4.64.8
विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात्।
आश्वासयामास हरीन् भयार्तान् हरिसत्तमः ॥ ४.६४.८ ॥
সাগর দেখে বিষণ্ণ বানরবাহিনীকে দেখে, ভয়ে কাতর বানরদের হরিশ্রেষ্ঠ আশ্বস্ত করলেন।
4.64.9
न विषादे मनः कार्यं विषादो दोषवत्तरः।
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥ ४.६४.९ ॥
বিষাদে মন দেওয়া উচিত নয়; বিষাদ অতি দোষপূর্ণ। ক্রুদ্ধ সাপ যেমন শিশুকে হত্যা করে, তেমনি বিষাদ মানুষকে ধ্বংস করে।
4.64.10
यो विषादं प्रसहते विक्रमे समुपस्थिते।
तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिद्ध्यति ॥ ४.६४.१० ॥
পরাক্রমের সময় উপস্থিত হলে যে বিষাদ সহ্য করে, তেজহীন সেই ব্যক্তির পুরুষার্থ সিদ্ধ হয় না।
4.64.11
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामङ्गदो वानरैः सह।
हरिवृद्धैः समागम्य पुनर्मन्त्रममन्त्रयत् ॥ ४.६४.११ ॥
সেই রাত অতিবাহিত হলে, অঙ্গদ বানরদের ও প্রবীণ বানরদের সঙ্গে মিলিত হয়ে পুনরায় মন্ত্রণা করলেন।
4.64.12
सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ।
वासवं परिवार्येव मरुतां वाहिनी स्थिता ॥ ४.६४.१२ ॥
বানরদের সেই বাহিনী অঙ্গদকে ঘিরে এমনভাবে শোভা পেল, যেমন মরুদ্গণের বাহিনী ইন্দ্রকে ঘিরে দাঁড়ায়।
4.64.13
कोऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्तः स्तम्भयितुं भवेत् ।
अन्यत्र वालितनयादन्यत्र च हनूमतः ॥ ४.६४.१३ ॥
বালিপুত্র আর হনুমান ছাড়া সেই বানরসেনাকে আর কে থামাতে পারে?
4.64.14
ततस्तान् हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिंदमः।
अनुमान्याङ्गदः श्रीमान् वाक्यमर्थवदब्रवीत् ॥ ४.६४.१४ ॥
তখন শত্রুদমনকারী শ্রীমান অঙ্গদ সেই প্রবীণ বানরনেতাদের ও সেনাদলকে সম্মানে সম্বোধন করে অর্থপূর্ণ বাক্য বললেন।
4.64.15
क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम्।
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसंधमरिंदमम् ॥ ४.६४.१५ ॥
এখন মহাতেজস্বী কে সমুদ্র লঙ্ঘন করবে? সত্যপ্রতিজ্ঞ শত্রুদমন সুগ্রীবের কাজ কে সম্পন্ন করবে?
4.64.16
को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवङ्गमः।
इमांश्च यूथपान् सर्वान् मोचयेत् को महाभयात् ॥ ४.६४.१६ ॥
শত যোজন লঙ্ঘন করতে পারে এমন বীর বানর কে? এই যূথপতিদের সবাইকে এই মহাভয় থেকে কে মুক্ত করবে?
4.64.17
कस्य प्रसादाद् दारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च।
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थाः सुखिनो वयम् ॥ ४.६४.१७ ॥
কার অনুগ্রহে আমরা স্ত্রী, পুত্র ও গৃহ আবার দেখতে পাব? এখান থেকে ফিরে, কার্যসিদ্ধ হয়ে, সুখী হয়ে?
4.64.18
कस्य प्रसादाद् रामं च लक्ष्मणं च महाबलम्।
अभिगच्छेम संहृष्टाः सुग्रीवं च वनौकसम् ॥ ४.६४.१८ ॥
কার অনুগ্রহে আমরা আনন্দে মহাবল রাম ও লক্ষ্মণের কাছে, এবং বনচারী সুগ্রীবের কাছে যেতে পারব?
4.64.19
यदि कश्चित् समर्थो वः सागरप्लवने हरिः।
स ददात्विह नः शीघ्रं पुण्यामभयदक्षिणाम् ॥ ४.६४.१९ ॥
সমুদ্র লঙ্ঘনে যদি তোমাদের মধ্যে কোনো হরি সমর্থ হও, তবে সে এখানে শীঘ্রই আমাদের পুণ্য অভয়দক্ষিণা দিক।
4.64.20
अङ्गदस्य वचः श्रुत्वा न कश्चित् किंचिदब्रवीत्।
स्तिमितेवाभवत् सर्वा सा तत्र हरिवाहिनी ॥ ४.६४.२० ॥
অঙ্গদের বাক্য শুনে কেউ কিছুই বলল না; সেই সমগ্র হরিবাহিনী যেন স্তব্ধ হয়ে গেল।
4.64.21
पुनरेवाङ्गदः प्राह तान् हरीन् हरिसत्तमः।
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः।
व्यपदेशकुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः ॥ ४.६४.२१ ॥
তখন হরিশ্রেষ্ঠ অঙ্গদ সেই হরিদের আবার বললেন — তোমরা সবাই বলবানদের শ্রেষ্ঠ, দৃঢ় বিক্রমশালী, বিখ্যাত কুলে জন্মেছ এবং বারংবার সম্মানিত হয়েছ।
4.64.22
नहि वो गमने भङ्गः कदाचित् कस्यचिद् भवेत्।
ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिः प्लवने प्लवगर्षभाः ॥ ४.६४.२२ ॥
তোমাদের কারও যাত্রায় কখনও বিঘ্ন হবে না। হে হরিশ্রেষ্ঠগণ, যার যতটুকু শক্তি আছে তা বলো।