Vālmīki Rāmāyaṇa · Sarga 4.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.65.1
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः।
स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम् ॥ ४.६५.१ ॥
Having heard Aṅgada's words, all those bull-like chiefs of the vānaras, each eager about his own power of going, spoke there in turn.
4.65.2
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा ॥ ४.६५.२ ॥
Gaja, Gavākṣa, Gavaya, Śarabha, Gandhamādana, Maindа, Dvivida, Suṣeṇa and Jāmbavān (spoke).
4.65.3
आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्।
गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥ ४.६५.३ ॥
There Gaja spoke: "I can leap ten yojanas."
4.65.4
शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः ॥ ४.६५.४ ॥
There the monkey Śarabha said to those monkeys: "O leapers, I shall go thirty yojanas."
4.65.5
ऋषभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
चत्वारिंशद् गमिष्यामि योजनानां न संशयः ॥ ४.६५.५ ॥
There the monkey Ṛṣabha said to those monkeys: "I shall go forty yojanas, without doubt."
4.65.6
वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद् गन्धमादनः।
योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः ॥ ४.६५.६ ॥
Gandhamādana, of great radiance, spoke to the monkeys: "I shall go fifty yojanas, without doubt."
4.65.7
मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे ॥ ४.६५.७ ॥
There the monkey Maindа spoke to those monkeys: "I am able to leap more than sixty yojanas."
4.65.8
ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।
गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्यहम् ॥ ४.६५.८ ॥
Then the greatly splendid Dvivida replied: "I will go, there is no doubt; I will go seventy yojanas."
4.65.9
सुषेणस्तु महातेजाः सत्त्ववान् कपिसत्तमः।
अशीतिं प्रतिजानेऽहं योजनानां पराक्रमे ॥ ४.६५.९ ॥
Suṣeṇa, greatly splendid, full of courage, best of monkeys, said: "I pledge that by my valor I will cross eighty yojanas."
4.65.10
तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च।
ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान् प्रत्यभाषत ॥ ४.६५.१० ॥
While they all were speaking there, and having assented to all of them, then Jāmbavān, the most aged among them, replied.
4.65.11
पूर्वमस्माकमप्यासीत् कश्चिद् गतिपराक्रमः।
ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥ ४.६५.११ ॥
Formerly some of us too had swiftness and valor; but now we have reached the far side of our years.
4.65.12
किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्।
यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ ॥ ४.६५.१२ ॥
But when matters stand thus, this task cannot be neglected, for the sake of which both the king of monkeys and Rāma have firmly resolved.
4.65.13
साम्प्रतं कालमस्माकं या गतिस्तां निबोधत।
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥ ४.६५.१३ ॥
Now hear the course that lies before us: without doubt I shall go ninety yojanas.
4.65.14
तांश्च सर्वान् हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवानिदमब्रवीत्।
न खल्वेतावदेवासीद् गमने मे पराक्रमः ॥ ४.६५.१४ ॥
To all those best of monkeys Jāmbavān then said: My prowess in going was not indeed merely this much.
4.65.15
मया वैरोचने यज्ञे प्रभविष्णुः सनातनः।
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमम् ॥ ४.६५.१५ ॥
Long ago, at Vairocana's sacrifice, I circled that eternal, mighty lord as he strode in his three-step form.
4.65.16
स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः।
यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परम् ॥ ४.६५.१६ ॥
Now I am old and slow in valor for leaping; but in my youth then my strength was incomparable and supreme.
4.65.17
सम्प्रत्येतावदेवाद्य शक्यं मे गमने स्वतः।
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥ ४.६५.१७ ॥
For now, today, my going on my own power is possible only this far; and by this much the success of this task will not be achieved.
4.65.18
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा।
अनुमान्य तदा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिः ॥ ४.६५.१८ ॥
Then Aṅgada, noble in purpose, spoke in reply; then the wise great monkey Aṅgada, having respectfully addressed Jāmbavān, said this.
4.65.19
अहमेतद् गमिष्यामि योजनानां शतं महत्।
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम् ॥ ४.६५.१९ ॥
I will go this great distance of a hundred yojanas, but whether I will have the strength to return is not certain.
4.65.20
तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान् वाक्यकोविदः।
ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम ॥ ४.६५.२० ॥
Jāmbavān, skilled in speech, said to that best of monkeys: "Best of monkeys and bears, your strength to go is known."
4.65.21
कामं शतसहस्रं वा नह्येष विधिरुच्यते।
योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम् ॥ ४.६५.२१ ॥
"A hundred or a hundred thousand: this is not stated as a fixed rule; you are able to go and return across yojanas."
4.65.22
नहि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन।
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ॥ ४.६५.२२ ॥
"Dear one, a master is never himself one to be sent in any way; by you, all these people are to be sent, best of monkeys."
4.65.23
भवान् कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः।
स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप ॥ ४.६५.२३ ॥
"You are our support, established in the state of lordship; the lord is the support of the army. This is the way, O scorcher of foes."
4.65.24
अपि वै तस्य कार्यस्य भवान् मूलमरिंदम।
तस्मात् कलत्रवत् तात प्रतिपाल्यः सदा भवान् ॥ ४.६५.२४ ॥
"Subduer of foes, you are indeed the root of that task; therefore, dear one, you must always be cherished as a wife is cherished."
4.65.25
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः।
मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः सर्वे फलोदयाः ॥ ४.६५.२५ ॥
This is the policy of those who know their task: the root of the aim must be guarded. Only when the root is present do all virtues and fruitful results arise and succeed.
4.65.26
तद् भवानस्य कार्यस्य साधनं सत्यविक्रम।
वुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परंतप ॥ ४.६५.२६ ॥
Therefore, O one of true valour, you are the means to this task. Endowed with intellect and valour, you are the agent here, O scorcher of foes.
4.65.27
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम।
भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने ॥ ४.६५.२७ ॥
You are our teacher and our teacher's son as well, O best of monkeys. Relying on you, we are indeed able to accomplish the aim.
4.65.28
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः ॥ ४.६५.२८ ॥
When these words had been spoken to the very wise Jāmbavān, the great monkey Aṅgada, son of Vāli, answered with these words in reply.
4.65.29
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः।
पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम् ॥ ४.६५.२९ ॥
If I do not go, and no other best of monkeys goes, then again we shall have to undertake fasting unto death here.
4.65.30
नह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः।
तत्रापि गत्वा प्राणानां न पश्ये परिरक्षणम् ॥ ४.६५.३० ॥
Without carrying out the message of that wise lord of monkeys, I see no way to preserve my life even by going there.
4.65.31
स हि प्रसादे चात्यर्थकोपे च हरिरीश्वरः।
अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत् ॥ ४.६५.३१ ॥
He, the lord of monkeys, whether favourable or in extreme anger, if one goes beyond his command, destruction would follow.
4.65.32
तत्तथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः।
तद् भवानेव दृष्टार्थः संचिन्तयितुमर्हति ॥ ४.६५.३२ ॥
Therefore there is no other course for this task; you, who have seen its purpose, are indeed the one who ought to deliberate.
4.65.33
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः।
जाम्बवानुत्तमं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम् ॥ ४.६५.३३ ॥
Then that hero, the best of monkeys, Jāmbavān, addressed by Aṅgada in reply, spoke this excellent word to Aṅgada.
4.65.34
तस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित् परिहास्यते।
एष संचोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति ॥ ४.६५.३४ ॥
Hero, nothing of that task of yours will be neglected. I urge on this one, who will accomplish the task.
4.65.35
ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ-
मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम्।
संचोदयामास हरिप्रवीरो
हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव ॥ ४.६५.३५ ॥
Then that monkey hero, best of leapers, renowned, seated comfortably in solitude, urged on Hanumān, the monkey hero himself.