વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.65.1
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः।
स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम् ॥ ४.६५.१ ॥
અંગદનાં વચન સાંભળીને તે સર્વ વાનરશ્રેષ્ઠો, પોતપોતાની ગતિની શક્તિ વિશે ઉત્સાહપૂર્વક ત્યાં ક્રમશઃ બોલ્યા.
4.65.2
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा ॥ ४.६५.२ ॥
ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ, ગંધમાદન, મૈંદ, દ્વિવિદ, સુષેણ તથા જાંબવાન (બોલ્યા).
4.65.3
आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्।
गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥ ४.६५.३ ॥
ત્યાં ગજ બોલ્યો — "હું દસ યોજન કૂદી શકું છું."
4.65.4
शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः ॥ ४.६५.४ ॥
ત્યાં વાનર શરભે તે વાનરોને કહ્યું — "હે કૂદનારા વાનરો! હું ત્રીસ યોજન જઈશ."
4.65.5
ऋषभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
चत्वारिंशद् गमिष्यामि योजनानां न संशयः ॥ ४.६५.५ ॥
ત્યાં વાનર ઋષભે તે વાનરોને કહ્યું — "હું ચાલીસ યોજન જઈશ, એમાં શંકા નથી."
4.65.6
वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद् गन्धमादनः।
योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः ॥ ४.६५.६ ॥
મહાતેજસ્વી ગંધમાદને વાનરોને કહ્યું — "હું પચાસ યોજન જઈશ, એમાં શંકા નથી."
4.65.7
मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे ॥ ४.६५.७ ॥
ત્યાં મૈંદ નામના વાનરે તે વાનરોને કહ્યું: "હું સાઠ યોજનથી પણ વધુ કૂદવા સમર્થ છું."
4.65.8
ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।
गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्यहम् ॥ ४.६५.८ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી દ્વિવિદે ઉત્તર આપ્યો: "હું ચોક્કસ જઈશ, તેમાં સંદેહ નથી; હું સિત્તેર યોજન જઈશ."
4.65.9
सुषेणस्तु महातेजाः सत्त्ववान् कपिसत्तमः।
अशीतिं प्रतिजानेऽहं योजनानां पराक्रमे ॥ ४.६५.९ ॥
મહાતેજસ્વી, સત્ત્વવાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુષેણે કહ્યું: "હું પરાક્રમથી એંસી યોજન જવાની પ્રતિજ્ઞા કરું છું."
4.65.10
तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च।
ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान् प्रत्यभाषत ॥ ४.६५.१० ॥
તેઓ બધા ત્યાં બોલતા હતા ત્યારે, સૌને સંમતિ આપીને, તેમનામાં સૌથી વૃદ્ધ જાંબવાને ઉત્તર આપ્યો.
4.65.11
पूर्वमस्माकमप्यासीत् कश्चिद् गतिपराक्रमः।
ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥ ४.६५.११ ॥
પહેલાં અમારામાં પણ કોઈકમાં ગતિ અને પરાક્રમ હતાં; પણ હવે અમે વયની સીમા પાર કરી ચૂક્યા છીએ.
4.65.12
किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्।
यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ ॥ ४.६५.१२ ॥
પણ આ રીતે થયું હોવા છતાં આ કાર્યની ઉપેક્ષા કરવી શક્ય નથી; જેના માટે કપિરાજ અને રામ બંનેએ દૃઢ નિશ્ચય કર્યો છે.
4.65.13
साम्प्रतं कालमस्माकं या गतिस्तां निबोधत।
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥ ४.६५.१३ ॥
હવે આપણો જે માર્ગ છે તે સાંભળો. નિઃસંદેહ હું નેવું યોજન જઈશ.
4.65.14
तांश्च सर्वान् हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवानिदमब्रवीत्।
न खल्वेतावदेवासीद् गमने मे पराक्रमः ॥ ४.६५.१४ ॥
તે બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોને જાંબવાને આમ કહ્યું: જવામાં મારો પરાક્રમ આટલો જ નહોતો.
4.65.15
मया वैरोचने यज्ञे प्रभविष्णुः सनातनः।
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमम् ॥ ४.६५.१५ ॥
પૂર્વે વૈરોચનના યજ્ઞમાં, ત્રિવિક્રમ રૂપે ડગલાં ભરતા તે સનાતન, પ્રભાવશાળી ભગવાનની મેં પ્રદક્ષિણા કરી હતી.
4.65.16
स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः।
यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परम् ॥ ४.६५.१६ ॥
હવે હું વૃદ્ધ છું, કૂદવામાં મારો પરાક્રમ મંદ છે; પણ યૌવનમાં ત્યારે મારું બળ અપ્રતિમ અને પરમ હતું.
4.65.17
सम्प्रत्येतावदेवाद्य शक्यं मे गमने स्वतः।
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥ ४.६५.१७ ॥
હમણાં આજે મારાથી પોતે જવું આટલું જ શક્ય છે; આટલાથી આ કાર્યની સિદ્ધિ નહીં થાય.
4.65.18
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा।
अनुमान्य तदा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिः ॥ ४.६५.१८ ॥
ત્યારે ઉદાર અર્થવાળા અંગદે ઉત્તર આપ્યો. ત્યારે પ્રાજ્ઞ મહાકપિ અંગદે જાંબવાનનું સન્માન કરીને આમ કહ્યું.
4.65.19
अहमेतद् गमिष्यामि योजनानां शतं महत्।
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम् ॥ ४.६५.१९ ॥
હું આ સો યોજનનું મહાન અંતર જઈશ; પરંતુ પાછા ફરવાની મારી શક્તિ હશે કે નહીં, તે નિશ્ચિત નથી.
4.65.20
तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान् वाक्यकोविदः।
ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम ॥ ४.६५.२० ॥
વાણીમાં કુશળ જાંબવાને તે વાનરશ્રેષ્ઠને કહ્યું: "હે હરિ-ઋક્ષોમાં શ્રેષ્ઠ, તારી જવાની શક્તિ જણાય છે."
4.65.21
कामं शतसहस्रं वा नह्येष विधिरुच्यते।
योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम् ॥ ४.६५.२१ ॥
"સો કે લાખ યોજન, આ નિયમ કહેવાતો નથી; તું યોજનો જઈને પાછો ફરવા સમર્થ છે."
4.65.22
नहि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन।
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ॥ ४.६५.२२ ॥
"પ્રિય વત્સ, કોઈ સ્વામી કોઈ પણ રીતે મોકલાતો નથી; તારા દ્વારા આ બધા લોકો મોકલાવા યોગ્ય છે, હે વાનરશ્રેષ્ઠ."
4.65.23
भवान् कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः।
स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप ॥ ४.६५.२३ ॥
"તું અમારો આધાર છે, સ્વામીપદે સ્થિત છે; સ્વામી જ સેનાનો આધાર છે; આ જ ગતિ છે, હે શત્રુતાપન."
4.65.24
अपि वै तस्य कार्यस्य भवान् मूलमरिंदम।
तस्मात् कलत्रवत् तात प्रतिपाल्यः सदा भवान् ॥ ४.६५.२४ ॥
"હે શત્રુદમન, તે કાર્યનું મૂળ પણ તું જ છે; તેથી હે વત્સ, તું સદા પત્નીની જેમ રક્ષાયોગ્ય છે."
4.65.25
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः।
मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः सर्वे फलोदयाः ॥ ४.६५.२५ ॥
કાર્ય જાણનારાઓની નીતિ એ છે કે અર્થના મૂળનું રક્ષણ કરવું. મૂળ હોય ત્યારે જ બધા ગુણો અને ફળો ઉદય પામીને સિદ્ધ થાય છે.
4.65.26
तद् भवानस्य कार्यस्य साधनं सत्यविक्रम।
वुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परंतप ॥ ४.६५.२६ ॥
તેથી, હે સત્યપરાક્રમી, આ કાર્યનું સાધન તમે જ છો. બુદ્ધિ અને પરાક્રમથી સંપન્ન તમે જ અહીં હેતુ છો, હે શત્રુતાપક.
4.65.27
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम।
भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने ॥ ४.६५.२७ ॥
તમે અમારા ગુરુ અને ગુરુપુત્ર પણ છો, હે કપિશ્રેષ્ઠ. તમારો આશ્રય લઈને જ અમે કાર્યસાધનમાં સમર્થ છીએ.
4.65.28
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः ॥ ४.६५.२८ ॥
મહાપ્રાજ્ઞ જાંબવાનને આ વચન કહેવાયા પછી મહાકપિ વાલીપુત્ર અંગદે ઉત્તરમાં આ વચનો કહ્યાં.
4.65.29
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः।
पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम् ॥ ४.६५.२९ ॥
જો હું નહીં જાઉં અને બીજો કોઈ વાનરશ્રેષ્ઠ પણ નહીં જાય, તો આપણે ફરી પ્રાયોપવેશન જ કરવું પડશે.
4.65.30
नह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः।
तत्रापि गत्वा प्राणानां न पश्ये परिरक्षणम् ॥ ४.६५.३० ॥
તે બુદ્ધિમાન હરિપતિ (સુગ્રીવ)નો સંદેશ પૂર્ણ કર્યા વિના, ત્યાં જઈને પણ મને પ્રાણરક્ષાનો માર્ગ દેખાતો નથી.
4.65.31
स हि प्रसादे चात्यर्थकोपे च हरिरीश्वरः।
अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत् ॥ ४.६५.३१ ॥
તે વાનરોના સ્વામી સુગ્રીવ છે; પ્રસન્ન હોય કે અત્યંત ક્રોધિત, તેની આજ્ઞા ઓળંગીને જવાથી વિનાશ જ થશે.
4.65.32
तत्तथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः।
तद् भवानेव दृष्टार्थः संचिन्तयितुमर्हति ॥ ४.६५.३२ ॥
તેથી આ કાર્યનો બીજો માર્ગ નથી; તું જ ઉદ્દેશ્ય જાણનાર છે, તેથી વિચારવા યોગ્ય છે.
4.65.33
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः।
जाम्बवानुत्तमं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम् ॥ ४.६५.३३ ॥
ત્યારે અંગદ દ્વારા ઉત્તર અપાયેલા તે વીર, વાનરશ્રેષ્ઠ જાંબવાને અંગદને આ ઉત્તમ વચન કહ્યું.
4.65.34
तस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित् परिहास्यते।
एष संचोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति ॥ ४.६५.३४ ॥
હે વીર, તારા તે કાર્યમાંથી કંઈ પણ છોડાશે નહીં. જે કાર્ય સાધશે, તેને હું આને પ્રેરિત કરું છું.
4.65.35
ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ-
मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम्।
संचोदयामास हरिप्रवीरो
हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव ॥ ४.६५.३५ ॥
ત્યારે કૂદનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રસિદ્ધ, એકાંતમાં સુખેથી બેઠેલા તે વાનરવીરે વાનરવીર હનુમાનને જ પ્રેરિત કર્યા.