वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.65.1
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः।
स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम् ॥ ४.६५.१ ॥
अंगदाचे बोल ऐकून ते सर्व वानरश्रेष्ठ, आपापल्या गमनसामर्थ्याविषयी उत्साहाने तेथे क्रमाक्रमाने बोलले.
4.65.2
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा ॥ ४.६५.२ ॥
गज, गवाक्ष, गवय, शरभ, गंधमादन, मैंद, द्विविद, सुषेण आणि जांबवान (बोलले).
4.65.3
आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्।
गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥ ४.६५.३ ॥
तेथे गज बोलला — "मी दहा योजने उडी मारू शकतो."
4.65.4
शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः ॥ ४.६५.४ ॥
तेथे वानर शरभ त्या वानरांना म्हणाला — "हे उड्या मारणाऱ्या वानरांनो! मी तीस योजने जाईन."
4.65.5
ऋषभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
चत्वारिंशद् गमिष्यामि योजनानां न संशयः ॥ ४.६५.५ ॥
तेथे वानर ऋषभ त्या वानरांना म्हणाला — "मी चाळीस योजने जाईन, यात संशय नाही."
4.65.6
वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद् गन्धमादनः।
योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः ॥ ४.६५.६ ॥
महातेजस्वी गंधमादन वानरांना म्हणाला — "मी पन्नास योजने जाईन, यात संशय नाही."
4.65.7
मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे ॥ ४.६५.७ ॥
तेथे मैंद नावाचा वानर त्या वानरांना म्हणाला, "मी साठ योजनांपेक्षाही अधिक उड्डाण करण्यास समर्थ आहे."
4.65.8
ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।
गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्यहम् ॥ ४.६५.८ ॥
तेव्हा महातेजस्वी द्विविद उत्तरला: "मी निश्चित जाईन, यात शंका नाही; मी सत्तर योजने जाईन."
4.65.9
सुषेणस्तु महातेजाः सत्त्ववान् कपिसत्तमः।
अशीतिं प्रतिजानेऽहं योजनानां पराक्रमे ॥ ४.६५.९ ॥
महातेजस्वी, सत्त्ववान, वानरांमध्ये श्रेष्ठ सुषेण म्हणाला: "मी पराक्रमाने ऐंशी योजने ओलांडण्याची प्रतिज्ञा करतो."
4.65.10
तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च।
ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान् प्रत्यभाषत ॥ ४.६५.१० ॥
ते सर्वजण तेथे बोलत असताना, त्या सर्वांना संमती देऊन, त्यांच्यातील सर्वात वृद्ध जाम्बवान उत्तरला.
4.65.11
पूर्वमस्माकमप्यासीत् कश्चिद् गतिपराक्रमः।
ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥ ४.६५.११ ॥
पूर्वी आमच्यातही कोणाकडे गती आणि पराक्रम होता; पण आता आम्ही वयाच्या पलीकडे पोहोचलो आहोत.
4.65.12
किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्।
यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ ॥ ४.६५.१२ ॥
पण असे असताना हे कार्य दुर्लक्षित करता येणार नाही; ज्यासाठी कपिराज आणि राम दोघांनीही दृढनिश्चय केला आहे.
4.65.13
साम्प्रतं कालमस्माकं या गतिस्तां निबोधत।
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥ ४.६५.१३ ॥
आता आपल्यासाठी जो मार्ग आहे तो ऐका. निःसंशय मी नव्वद योजने जाईन.
4.65.14
तांश्च सर्वान् हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवानिदमब्रवीत्।
न खल्वेतावदेवासीद् गमने मे पराक्रमः ॥ ४.६५.१४ ॥
त्या सर्व श्रेष्ठ वानरांना जांबवान म्हणाला: जाण्यातील माझा पराक्रम केवळ एवढाच नव्हता.
4.65.15
मया वैरोचने यज्ञे प्रभविष्णुः सनातनः।
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमम् ॥ ४.६५.१५ ॥
पूर्वी वैरोचनाच्या यज्ञात, त्रिविक्रम रूपात पावले टाकणाऱ्या त्या सनातन, प्रभावशाली भगवंताला मी प्रदक्षिणा घातली होती.
4.65.16
स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः।
यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परम् ॥ ४.६५.१६ ॥
आता मी वृद्ध आहे, उडी मारण्यात माझा पराक्रम मंद झाला आहे; पण तारुण्यात तेव्हा माझे बळ अतुलनीय आणि परम होते.
4.65.17
सम्प्रत्येतावदेवाद्य शक्यं मे गमने स्वतः।
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥ ४.६५.१७ ॥
आता आज माझ्याकडून स्वतः जाणे एवढेच शक्य आहे; एवढ्याने या कार्याची सिद्धी होणार नाही.
4.65.18
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा।
अनुमान्य तदा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिः ॥ ४.६५.१८ ॥
तेव्हा उदार अर्थाचा अंगद उत्तरला. तेव्हा प्राज्ञ महाकपी अंगदाने जांबवानाचा सन्मान करून असे म्हटले.
4.65.19
अहमेतद् गमिष्यामि योजनानां शतं महत्।
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम् ॥ ४.६५.१९ ॥
मी हे शंभर योजनांचे महान अंतर जाईन; पण परत येण्याची माझ्यात शक्ती असेल की नाही, हे निश्चित नाही.
4.65.20
तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान् वाक्यकोविदः।
ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम ॥ ४.६५.२० ॥
वाक्चातुर्यात निपुण जांबवान त्या वानरश्रेष्ठाला म्हणाला: "हे हरी-ऋक्षांत श्रेष्ठा, तुझी जाण्याची शक्ती स्पष्ट दिसते."
4.65.21
कामं शतसहस्रं वा नह्येष विधिरुच्यते।
योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम् ॥ ४.६५.२१ ॥
"शंभर किंवा लाख योजने, हा नियम म्हणून सांगितला जात नाही; तू योजने जाऊन परत येण्यास समर्थ आहेस."
4.65.22
नहि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन।
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ॥ ४.६५.२२ ॥
"प्रिय वत्सा, कोणताही स्वामी कोणत्याही प्रकारे पाठवला जाणारा नसतो; तुझ्याकडून हे सर्व लोक पाठवले जावेत, हे वानरश्रेष्ठा."
4.65.23
भवान् कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः।
स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप ॥ ४.६५.२३ ॥
"तू आमचा आधार आहेस, स्वामीपदावर स्थित आहेस; स्वामीच सैन्याचा आधार आहे; हीच गती आहे, हे शत्रुतापना."
4.65.24
अपि वै तस्य कार्यस्य भवान् मूलमरिंदम।
तस्मात् कलत्रवत् तात प्रतिपाल्यः सदा भवान् ॥ ४.६५.२४ ॥
"हे शत्रुदमना, त्या कार्याचे मूळही तूच आहेस; म्हणून हे वत्सा, तू नेहमी पत्नीप्रमाणे जपला जावास."
4.65.25
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः।
मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः सर्वे फलोदयाः ॥ ४.६५.२५ ॥
कार्य जाणणाऱ्यांची नीती हीच आहे की कार्याच्या मूळाचे रक्षण करावे. मूळ असले तरच सर्व गुण आणि फळे उदयाला येऊन सिद्ध होतात.
4.65.26
तद् भवानस्य कार्यस्य साधनं सत्यविक्रम।
वुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परंतप ॥ ४.६५.२६ ॥
म्हणून, हे सत्यपराक्रमी, या कार्याचे साधन तुम्हीच आहात. बुद्धी आणि पराक्रमाने संपन्न असे तुम्हीच येथे कारण आहात, हे शत्रुतापना.
4.65.27
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम।
भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने ॥ ४.६५.२७ ॥
तुम्ही आमचे गुरु आणि गुरुपुत्रही आहात, हे कपिश्रेष्ठा. तुमचा आश्रय घेऊनच आम्ही कार्यसिद्धीस समर्थ आहोत.
4.65.28
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः ॥ ४.६५.२८ ॥
महाप्राज्ञ जांबवानाला असे सांगितल्यावर महाकपी वालीपुत्र अंगद याने उत्तरादाखल हे शब्द म्हटले.
4.65.29
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः।
पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम् ॥ ४.६५.२९ ॥
मी गेलो नाही आणि दुसरा कोणी वानरश्रेष्ठ गेला नाही, तर आपल्याला पुन्हा प्रायोपवेशनच करावे लागेल.
4.65.30
नह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः।
तत्रापि गत्वा प्राणानां न पश्ये परिरक्षणम् ॥ ४.६५.३० ॥
त्या बुद्धिमान हरिपतीचा (सुग्रीवाचा) संदेश पूर्ण केल्याशिवाय, तिथे जाऊनही मला प्राणरक्षणाचा मार्ग दिसत नाही.
4.65.31
स हि प्रसादे चात्यर्थकोपे च हरिरीश्वरः।
अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत् ॥ ४.६५.३१ ॥
तो वानरांचा स्वामी सुग्रीव आहे; प्रसन्न असो वा अत्यंत कुपित असो, त्याची आज्ञा ओलांडून गेल्यास विनाशच होईल.
4.65.32
तत्तथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः।
तद् भवानेव दृष्टार्थः संचिन्तयितुमर्हति ॥ ४.६५.३२ ॥
म्हणून या कार्याचा दुसरा मार्ग नाही; तूच उद्देश जाणला असल्याने विचार करण्यास योग्य आहेस.
4.65.33
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः।
जाम्बवानुत्तमं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम् ॥ ४.६५.३३ ॥
तेव्हा अंगदाने उत्तर दिलेल्या त्या वीर, वानरश्रेष्ठ जांबवान यांनी अंगदाला हे उत्तम वचन सांगितले.
4.65.34
तस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित् परिहास्यते।
एष संचोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति ॥ ४.६५.३४ ॥
हे वीरा, तुझ्या त्या कार्यातील काहीही सोडले जाणार नाही. जो कार्य सिद्ध करेल त्याला मी यास प्रेरित करतो.
4.65.35
ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ-
मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम्।
संचोदयामास हरिप्रवीरो
हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव ॥ ४.६५.३५ ॥
तेव्हा उड्या मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, प्रसिद्ध, एकांतात सुखाने बसलेल्या त्या वानरवीराने वानरवीर हनुमंतालाच प्रेरित केले.