ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.65.1
अथाङ्गदवचः श्रुत्वा ते सर्वे वानरर्षभाः।
स्वं स्वं गतौ समुत्साहमूचुस्तत्र यथाक्रमम् ॥ ४.६५.१ ॥
ਅੰਗਦ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲੇ।
4.65.2
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः।
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवांस्तथा ॥ ४.६५.२ ॥
ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮੈਂਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ (ਬੋਲੇ).
4.65.3
आबभाषे गजस्तत्र प्लवेयं दशयोजनम्।
गवाक्षो योजनान्याह गमिष्यामीति विंशतिम् ॥ ४.६५.३ ॥
ਉੱਥੇ ਗਜ ਬੋਲਿਆ — "ਮੈਂ ਦਸ ਯੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।"
4.65.4
शरभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
त्रिंशतं तु गमिष्यामि योजनानां प्लवङ्गमाः ॥ ४.६५.४ ॥
ਉੱਥੇ ਵਾਨਰ ਸ਼ਰਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਹੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰੋ! ਮੈਂ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
4.65.5
ऋषभो वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
चत्वारिंशद् गमिष्यामि योजनानां न संशयः ॥ ४.६५.५ ॥
ਉੱਥੇ ਵਾਨਰ ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਮੈਂ ਚਾਲੀ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।"
4.65.6
वानरांस्तु महातेजा अब्रवीद् गन्धमादनः।
योजनानां गमिष्यामि पञ्चाशत्तु न संशयः ॥ ४.६५.६ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਗੰਧਮਾਦਨ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — "ਮੈਂ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।"
4.65.7
मैन्दस्तु वानरस्तत्र वानरांस्तानुवाच ह।
योजनानां परं षष्टिमहं प्लवितुमुत्सहे ॥ ४.६५.७ ॥
ਉੱਥੇ ਮੈਂਦ ਨਾਮ ਦੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ।"
4.65.8
ततस्तत्र महातेजा द्विविदः प्रत्यभाषत।
गमिष्यामि न संदेहः सप्ततिं योजनान्यहम् ॥ ४.६५.८ ॥
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦਵਿਵਿਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਸੱਤਰ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।"
4.65.9
सुषेणस्तु महातेजाः सत्त्ववान् कपिसत्तमः।
अशीतिं प्रतिजानेऽहं योजनानां पराक्रमे ॥ ४.६५.९ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਸੱਤਵਵਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਲੰਘਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।"
4.65.10
तेषां कथयतां तत्र सर्वांस्ताननुमान्य च।
ततो वृद्धतमस्तेषां जाम्बवान् प्रत्यभाषत ॥ ४.६५.१० ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਉੱਥੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
4.65.11
पूर्वमस्माकमप्यासीत् कश्चिद् गतिपराक्रमः।
ते वयं वयसः पारमनुप्राप्ताः स्म साम्प्रतम् ॥ ४.६५.११ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਗਤੀ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਮਰ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।
4.65.12
किं तु नैवं गते शक्यमिदं कार्यमुपेक्षितुम्।
यदर्थं कपिराजश्च रामश्च कृतनिश्चयौ ॥ ४.६५.१२ ॥
ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਲਈ ਕਪਿਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੋਵੇਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
4.65.13
साम्प्रतं कालमस्माकं या गतिस्तां निबोधत।
नवतिं योजनानां तु गमिष्यामि न संशयः ॥ ४.६५.१३ ॥
ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਜੋ ਰਾਹ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣੋ। ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਨੱਬੇ ਯੋਜਨ ਜਾਵਾਂਗਾ।
4.65.14
तांश्च सर्वान् हरिश्रेष्ठाञ्जाम्बवानिदमब्रवीत्।
न खल्वेतावदेवासीद् गमने मे पराक्रमः ॥ ४.६५.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
4.65.15
मया वैरोचने यज्ञे प्रभविष्णुः सनातनः।
प्रदक्षिणीकृतः पूर्वं क्रममाणस्त्रिविक्रमम् ॥ ४.६५.१५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਰੋਚਨ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਉਸ ਸਨਾਤਨ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮੈਂ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
4.65.16
स इदानीमहं वृद्धः प्लवने मन्दविक्रमः।
यौवने च तदासीन्मे बलमप्रतिमं परम् ॥ ४.६५.१६ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹਾਂ, ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਮੱਠਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਮੇਰਾ ਬਲ ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੀ।
4.65.17
सम्प्रत्येतावदेवाद्य शक्यं मे गमने स्वतः।
नैतावता च संसिद्धिः कार्यस्यास्य भविष्यति ॥ ४.६५.१७ ॥
ਹੁਣ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਣਾ ਇਤਨਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਇਤਨੇ ਨਾਲ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।
4.65.18
अथोत्तरमुदारार्थमब्रवीदङ्गदस्तदा।
अनुमान्य तदा प्राज्ञो जाम्बवन्तं महाकपिः ॥ ४.६५.१८ ॥
ਤਦ ਉਦਾਰ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਮਹਾਕਪੀ ਅੰਗਦ ਨੇ ਜਾਂਬਵਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
4.65.19
अहमेतद् गमिष्यामि योजनानां शतं महत्।
निवर्तने तु मे शक्तिः स्यान्न वेति न निश्चितम् ॥ ४.६५.१९ ॥
ਮੈਂ ਇਹ ਸੌ ਯੋਜਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਹ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਪਰ ਮੁੜਨ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।
4.65.20
तमुवाच हरिश्रेष्ठं जाम्बवान् वाक्यकोविदः।
ज्ञायते गमने शक्तिस्तव हर्यृक्षसत्तम ॥ ४.६५.२० ॥
ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਹਰੀ-ਰਿੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ, ਤੇਰੀ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।"
4.65.21
कामं शतसहस्रं वा नह्येष विधिरुच्यते।
योजनानां भवान् शक्तो गन्तुं प्रतिनिवर्तितुम् ॥ ४.६५.२१ ॥
"ਸੌ ਜਾਂ ਲੱਖ ਯੋਜਨ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਤੂੰ ਯੋਜਨਾਂ ਜਾਣ ਅਤੇ ਮੁੜਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।"
4.65.22
नहि प्रेषयिता तात स्वामी प्रेष्यः कथंचन।
भवतायं जनः सर्वः प्रेष्यः प्लवगसत्तम ॥ ४.६५.२२ ॥
"ਪਿਆਰੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਆਮੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੇਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।"
4.65.23
भवान् कलत्रमस्माकं स्वामिभावे व्यवस्थितः।
स्वामी कलत्रं सैन्यस्य गतिरेषा परंतप ॥ ४.६५.२३ ॥
"ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈਂ; ਸੁਆਮੀ ਹੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।"
4.65.24
अपि वै तस्य कार्यस्य भवान् मूलमरिंदम।
तस्मात् कलत्रवत् तात प्रतिपाल्यः सदा भवान् ॥ ४.६५.२४ ॥
"ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।"
4.65.25
मूलमर्थस्य संरक्ष्यमेष कार्यविदां नयः।
मूले हि सति सिध्यन्ति गुणाः सर्वे फलोदयाः ॥ ४.६५.२५ ॥
ਕਾਰਜ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ ਦੇ ਮੂਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਫਲ ਉਦੈ ਹੋ ਕੇ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
4.65.26
तद् भवानस्य कार्यस्य साधनं सत्यविक्रम।
वुद्धिविक्रमसम्पन्नो हेतुरत्र परंतप ॥ ४.६५.२६ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਾਧਨ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੂੰ ਹੀ ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
4.65.27
गुरुश्च गुरुपुत्रश्च त्वं हि नः कपिसत्तम।
भवन्तमाश्रित्य वयं समर्था ह्यर्थसाधने ॥ ४.६५.२७ ॥
ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਗੁਰੂ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਕਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ।
4.65.28
उक्तवाक्यं महाप्राज्ञं जाम्बवन्तं महाकपिः।
प्रत्युवाचोत्तरं वाक्यं वालिसूनुरथाङ्गदः ॥ ४.६५.२८ ॥
ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਮਹਾਕਪੀ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
4.65.29
यदि नाहं गमिष्यामि नान्यो वानरपुङ्गवः।
पुनः खल्विदमस्माभिः कार्यं प्रायोपवेशनम् ॥ ४.६५.२९ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
4.65.30
नह्यकृत्वा हरिपतेः संदेशं तस्य धीमतः।
तत्रापि गत्वा प्राणानां न पश्ये परिरक्षणम् ॥ ४.६५.३० ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਰੀਪਤੀ (ਸੁਗ੍ਰੀਵ) ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
4.65.31
स हि प्रसादे चात्यर्थकोपे च हरिरीश्वरः।
अतीत्य तस्य संदेशं विनाशो गमने भवेत् ॥ ४.६५.३१ ॥
ਉਹ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੈ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਟਾਲ ਕੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।
4.65.32
तत्तथा ह्यस्य कार्यस्य न भवत्यन्यथा गतिः।
तद् भवानेव दृष्टार्थः संचिन्तयितुमर्हति ॥ ४.६५.३२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ।
4.65.33
सोऽङ्गदेन तदा वीरः प्रत्युक्तः प्लवगर्षभः।
जाम्बवानुत्तमं वाक्यं प्रोवाचेदं ततोऽङ्गदम् ॥ ४.६५.३३ ॥
ਤਦ ਅੰਗਦ ਵੱਲੋਂ ਉੱਤਰ ਪਾਏ ਉਸ ਵੀਰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
4.65.34
तस्य ते वीर कार्यस्य न किंचित् परिहास्यते।
एष संचोदयाम्येनं यः कार्यं साधयिष्यति ॥ ४.६५.३४ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇਰੇ ਉਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੋ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰੇਗਾ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
4.65.35
ततः प्रतीतं प्लवतां वरिष्ठ-
मेकान्तमाश्रित्य सुखोपविष्टम्।
संचोदयामास हरिप्रवीरो
हरिप्रवीरं हनुमन्तमेव ॥ ४.६५.३५ ॥
ਤਦ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਉਸ ਵਾਨਰਵੀਰ ਨੇ ਵਾਨਰਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।