વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 4.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.67.1
तं दृष्ट्वा जृम्भमाणं ते क्रमितुं शतयोजनम्।
वेगेनापूर्यमाणं च सहसा वानरोत्तमम् ॥ ४.६७.१ ॥
સો યોજન કૂદવા માટે શરીર વિસ્તારતા અને વેગથી ભરાતા એ શ્રેષ્ઠ વાનરને તેમણે અચાનક જોયો.
4.67.2
सहसा शोकमुत्सृज्य प्रहर्षेण समन्विताः।
विनेदुस्तुष्टुवुश्चापि हनूमन्तं महाबलम् ॥ ४.६७.२ ॥
અચાનક શોક છોડીને આનંદથી ભરાયેલા તેઓ ગર્જી ઊઠ્યા અને મહાબલી હનુમાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
4.67.3
प्रहृष्टा विस्मिताश्चापि ते वीक्षन्ते समन्ततः।
त्रिविक्रमं कृतोत्साहं नारायणमिव प्रजाः ॥ ४.६७.३ ॥
આનંદિત અને વિસ્મિત થયેલા તેઓ ચારેબાજુ જુએ છે, જેમ પ્રજા ઉત્સાહથી ભરેલા ત્રિવિક્રમ નારાયણને જુએ.
4.67.4
संस्तूयमानो हनुमान् व्यवर्धत महाबलः।
समाविद्ध्य च लाङ्गूलं हर्षाद् बलमुपेयिवान् ॥ ४.६७.४ ॥
સ્તુતિ પામતો મહાબલી હનુમાન વધ્યો; પૂંછડી ફેરવીને હર્ષથી તેણે બળ મેળવ્યું.
4.67.5
तस्य संस्तूयमानस्य वृद्धैर्वानरपुङ्गवैः।
तेजसाऽऽपूर्यमाणस्य रूपमासीदनुत्तमम् ॥ ४.६७.५ ॥
વૃદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ વાનરો દ્વારા સ્તુતિ પામતા અને તેજથી ભરાતા તેનું રૂપ અનુપમ બન્યું.
4.67.6
यथा विजृम्भते सिंहो विवृते गिरिगह्वरे।
मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा सम्प्रति जृम्भते ॥ ४.६७.६ ॥
ખુલ્લી પર્વતગુફામાં સિંહ જેમ અંગ ખેંચે છે, તેમ વાયુદેવનો ઔરસ પુત્ર હવે અંગ ખેંચે છે.
4.67.7
अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः।
अम्बरीषोपमं दीप्तं विधूम इव पावकः ॥ ४.६७.७ ॥
બગાસું ખાતા એ ધીમાનનું મુખ ધુમાડા વિનાની દીપ્ત અગ્નિની જેમ, સૂર્યમંડળ સમાન શોભ્યું.
4.67.8
हरीणामुत्थितो मध्यात् सम्प्रहृष्टतनूरुहः।
अभिवाद्य हरीन् वृद्धान् हनूमानिदमब्रवीत् ॥ ४.६७.८ ॥
વાનરોની મધ્યમાંથી ઊભો થઈ, હર્ષથી રોમાંચિત થયેલા હનુમાને વૃદ્ધ વાનરોને પ્રણામ કરીને આમ કહ્યું.
4.67.9
आरुजन् पर्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः।
बलवानप्रमेयश्च वायुराकाशगोचरः ॥ ४.६७.९ ॥
પર્વતશિખરો તોડતો, અગ્નિનો મિત્ર, બળવાન, અપ્રમેય, આકાશમાં વિચરતો વાયુ.
4.67.10
तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः।
मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवनेनास्मि तत्समः ॥ ४.६७.१० ॥
એ શીઘ્ર વેગવાળા, શીઘ્રગામી, મહાત્મા મારુતનો હું ઔરસ પુત્ર છું; કૂદવામાં હું તેમના સમાન છું.
4.67.11
उत्सहेयं हि विस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम्।
मेरुं गिरिमसङ्गेन परिगन्तुं सहस्रशः ॥ ४.६७.११ ॥
આકાશને જાણે ખંજવાળતો વિસ્તૃત મેરુ પર્વત, અટક્યા વિના હજારો વાર પરિક્રમા કરવા હું સમર્થ છું.
4.67.12
बाहुवेगप्रणुन्नेन सागरेणाहमुत्सहे।
समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् ॥ ४.६७.१२ ॥
મારા બાહુના વેગથી ઉછળેલા સાગર વડે, પર્વતો, નદીઓ અને સરોવરો સહિત સમગ્ર લોકને ડુબાડી દેવા હું સમર્થ છું.
4.67.13
ममोरुजङ्घावेगेन भविष्यति समुत्थितः।
समुत्थितमहाग्राहः समुद्रो वरुणालयः ॥ ४.६७.१३ ॥
મારી જાંઘો અને પગના વેગથી વરુણનું નિવાસસ્થાન સમુદ્ર ઊછળી ઊઠશે, અને તેમાં મહાન મગરમચ્છ ઉપર આવશે.
4.67.14
पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेवितम्।
वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः ॥ ४.६७.१४ ॥
આકાશમાં ઊડતા, સાપ ખાનારા, પક્ષીઓથી ઘેરાયેલા વૈનતેય (ગરુડ)ને પણ હું હજારો વાર ઓળંગી જવા સમર્થ છું.
4.67.15
उदयात् प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम्।
अनस्तमितमादित्यमहं गन्तुं समुत्सहे ॥ ४.६७.१५ ॥
ઉદયાચલથી નીકળેલા, પ્રજ્વલિત, કિરણમાળા ધારણ કરેલા, કદી ન આથમતા આદિત્ય સુધી પણ જવા હું ઉત્સુક છું.
4.67.16
ततो भूमिमसंस्पृष्ट्वा पुनरागन्तुमुत्सहे।
प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः ॥ ४.६७.१६ ॥
પછી ભૂમિને સ્પર્શ્યા વિના ફરી પાછા આવવાને પણ હું સમર્થ છું—મહાન ભયંકર વેગથી જ, હે વાનરશ્રેષ્ઠો!
4.67.17
उत्सहेयमतिक्रान्तुं सर्वानाकाशगोचरान्।
सागरान् शोषयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम् ॥ ४.६७.१७ ॥
આકાશમાં વિચરતા સર્વને ઓળંગવા હું સમર્થ છું; સાગરોને સુકવી નાખીશ, પૃથ્વીને ચીરી નાખીશ.
4.67.18
पर्वतांश्चूर्णयिष्यामि प्लवमानः प्लवङ्गमः।
हरिष्याम्युरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् ॥ ४.६७.१८ ॥
પર્વતોને ચૂરા કરી દઈશ; કૂદતો વાનર હું મહાન વેગથી, કૂદતાં કૂદતાં જ મહાસાગર ઓળંગીશ.
4.67.19
लतानां विविधं पुष्पं पादपानां च सर्वशः।
अनुयास्यति मामद्य प्लवमानं विहायसा ॥ ४.६७.१९ ॥
આજે વેલાઓ અને વૃક્ષોનાં વિવિધ ફૂલો આકાશમાં ઉડતા મારી પાછળ સર્વ દિશાઓથી આવશે.
4.67.20
भविष्यति हि मे पन्थाः स्वातेः पन्था इवाम्बरे।
चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव च ॥ ४.६७.२० ॥
હું ભયંકર આકાશમાં વિચરીને ઊંચે ઉડીશ ત્યારે મારો માર્ગ આકાશમાં સ્વાતિ નક્ષત્રના માર્ગ જેવો હશે.
4.67.21
द्रक्ष्यन्ति निपतन्तं च सर्वभूतानि वानराः।
महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यध्वं प्लवङ्गमाः ॥ ४.६७.२१ ॥
હે વાનરો, સર્વ પ્રાણીઓ મને નીચે ઉતરતો જોશે; હે કૂદનારા વાનરો, તમે મને મહામેરુ જેવો જોશો.
4.67.22
दिवमावृत्य गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम्।
विधमिष्यामि जीमूतान् कम्पयिष्यामि पर्वतान्।
सागरं शोषयिष्यामि प्लवमानः समाहितः ॥ ४.६७.२२ ॥
આકાશને આવરીને, જાણે આકાશને ગળી જતો હોઉં તેમ હું જઈશ; વાદળોને વિખેરીશ, પર્વતોને કંપાવીશ, સાગરને સૂકવીશ; એકાગ્ર થઈને ઉડીશ.
4.67.23
वैनतेयस्य वा शक्तिर्मम वा मारुतस्य वा।
ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाबलम्।
न तद् भूतं प्रपश्यामि यन्मां प्लुतमनुव्रजेत् ॥ ४.६७.२३ ॥
વૈનતેય (ગરુડ) કે મારી કે વાયુદેવની શક્તિ વિના, ઉડતા મારી પાછળ આવી શકે એવો કોઈ પ્રાણી હું જોતો નથી.
4.67.24
निमेषान्तरमात्रेण निरालम्बनमम्बरम्।
सहसा निपतिष्यामि घनाद् विद्युदिवोत्थिता ॥ ४.६७.२४ ॥
આંખ મટકાવવાના સમયમાં, આધાર વિના આકાશમાંથી અચાનક નીચે ઉતરીશ; વાદળમાંથી વીજળી પ્રગટે તેમ.
4.67.25
भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरम्।
विष्णोः प्रक्रममाणस्य तदा त्रीन् विक्रमानिव ॥ ४.६७.२५ ॥
સાગર ઓળંગતી વખતે મારું રૂપ ત્યારે વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાં ભર્યાં હતાં તેવું થશે.
4.67.26
बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा।
अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवङ्गमाः ॥ ४.६७.२६ ॥
બુદ્ધિથી હું સ્પષ્ટ જોઉં છું; મારા મનની ગતિ પણ એવી જ છે. હું વૈદેહીને જોઈશ. હે વાનરો, આનંદ કરો.
4.67.27
मारुतस्य समो वेगे गरुडस्य समो जवे।
अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः ॥ ४.६७.२७ ॥
વેગમાં હું વાયુ સમાન છું, અને ગતિમાં ગરુડ સમાન. દસ હજાર યોજન હું જઈશ એવો મારો નિશ્ચય છે.
4.67.28
वासवस्य सवज्रस्य ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः।
विक्रम्य सहसा हस्तादमृतं तदिहानये ॥ ४.६७.२८ ॥
વજ્રધારી ઇન્દ્રના હાથમાંથી કે સ્વયંભૂ બ્રહ્માના હાથમાંથી બળપૂર્વક અચાનક તે અમૃત છીનવીને હું અહીં લાવીશ.
4.67.29
लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयमिति मे मतिः।
तमेवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तममितप्रभम् ॥ ४.६७.२९ ॥
અથવા લંકાને જ ઉખેડીને લઈ જઈશ એવો મારો નિશ્ચય છે.
4.67.30
प्रहृष्टा हरयस्तत्र समुदैक्षन्त विस्मिताः।
तच्चास्य वचनं श्रुत्वा ज्ञातीनां शोकनाशनम् ॥ ४.६७.३० ॥
ત્યાંના હર્ષિત અને વિસ્મિત વાનરોએ તેની તરફ એકીટશે જોયું. અને સ્વજનોનો શોક દૂર કરનારા તેના તે વચનો સાંભળીને—
4.67.31
उवाच परिसंहृष्टो जाम्बवान् प्लवगेश्वरः।
वीर केसरिणः पुत्र वेगवन् मारुतात्मज ॥ ४.६७.३१ ॥
અત્યંત હર્ષિત થયેલો વાનરરાજ જાંબવાન બોલ્યો - હે વીર, કેસરીના પુત્ર, વેગવાન, પવનપુત્ર!
4.67.32
ज्ञातीनां विपुलः शोकस्त्वया तात प्रणाशितः।
तव कल्याणरुचयः कपिमुख्याः समागताः ॥ ४.६७.३२ ॥
હે વત્સ, તેં સ્વજનોનો વિપુલ શોક દૂર કર્યો છે. તારું કલ્યાણ ઇચ્છતા મુખ્ય વાનરો અહીં એકત્ર થયા છે.
4.67.33
मङ्गलान्यर्थसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः।
ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च ॥ ४.६७.३३ ॥
એકાગ્રચિત્ત થઈને તેઓ કાર્યસિદ્ધિ માટે મંગળ વિધિઓ કરશે - ઋષિઓની કૃપાથી અને વૃદ્ધ વાનરોની સલાહથી.
4.67.34
गुरूणां च प्रसादेन सम्प्लव त्वं महार्णवम्।
स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव ॥ ४.६७.३४ ॥
વડીલોની કૃપાથી તું મહાસાગર ઓળંગી જા. તું પાછો ન આવે ત્યાં સુધી અમે એક પગે ઊભા રહીશું.
4.67.35
त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवनानि वनौकसाम्।
ततश्च हरिशार्दूलस्तानुवाच वनौकसः ॥ ४.६७.३५ ॥
બધા વનવાસી વાનરોના જીવ તારા પર જ નિર્ભર છે. ત્યારે વાનરોમાં વાઘ સમાન હનુમાન તે વનવાસીઓને બોલ્યો.
4.67.36
कोऽपि लोके न मे वेगं प्लवने धारयिष्यति।
एतानीह नगस्यास्य शिलासंकटशालिनः ॥ ४.६७.३६ ॥
જગતમાં કોઈ પણ મારા કૂદવાના વેગને સહન કરી શકશે નહીં. પથ્થરોથી ભરેલા આ પર્વતનાં આ...
4.67.37
शिखराणि महेन्द्रस्य स्थिराणि च महान्ति च।
येषु वेगं गमिष्यामि महेन्द्रशिखरेष्वहम् ॥ ४.६७.३७ ॥
મહેન્દ્રનાં શિખરો સ્થિર અને વિશાળ છે; એ જ મહેન્દ્ર-શિખરો પર હું મારો વેગ પ્રયોજીશ.
4.67.38
नानाद्रुमविकीर्णेषु धातुनिष्पन्दशोभिषु।
एतानि मम वेगं हि शिखराणि महान्ति च ॥ ४.६७.३८ ॥
અનેક વૃક્ષોથી આચ્છાદિત અને ધાતુઓના વહેતા રસથી શોભતાં આ વિશાળ શિખરો મારો વેગ ખરેખર ઝીલશે.
4.67.39
प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानामितः शतम्।
ततस्तु मारुतप्रख्यः स हरिर्मारुतात्मजः।
आरुरोह नगश्रेष्ठं महेन्द्रमरिमर्दनः ॥ ४.६७.३९ ॥
અહીંથી સો યોજન સુધી આ શિખરો તેની છલાંગ ઝીલશે. પછી પવન સમાન વેગવાન, પવનપુત્ર, શત્રુમર્દન તે હરિ પર્વતશ્રેષ્ઠ મહેન્દ્ર પર ચડ્યો.
4.67.40
वृतं नानाविधैः पुष्पैर्मृगसेवितशाद्वलम्।
लताकुसुमसम्बाधं नित्यपुष्पफलद्रुमम् ॥ ४.६७.४० ॥
અનેક પ્રકારનાં ફૂલોથી આચ્છાદિત, હરણો વિચરતાં ઘાસનાં મેદાનોવાળું, વેલાનાં ફૂલોથી ભરેલું, સદા ફૂલ-ફળ આપતાં વૃક્ષોવાળું તે હતું.
4.67.41
सिंहशार्दूलसहितं मत्तमातङ्गसेवितम्।
मत्तद्विजगणोद्घुष्टं सलिलोत्पीडसंकुलम् ॥ ४.६७.४१ ॥
સિંહ અને વાઘ સહિત, મદમસ્ત હાથીઓથી સેવાયેલું, મત્ત પક્ષીસમૂહોના કલરવથી ગુંજતું, જળપ્રવાહોની ભીડથી ભરેલું તે હતું.
4.67.42
महद्भिरुच्छ्रितं शृङ्गैर्महेन्द्रं स महाबलः।
विचचार हरिश्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ॥ ४.६७.४२ ॥
મોટાં શિખરોથી ઊંચા ઊભેલા મહેન્દ્ર પર એ મહાબળવાન, મહેન્દ્ર સમાન પરાક્રમી વાનરશ્રેષ્ઠ વિચર્યો.
4.67.43
पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मना।
ररास सिंहाभिहतो महान् मत्त इव द्विपः ॥ ४.६७.४३ ॥
તે મહાત્માના પગથી દબાયેલો તે મહાપર્વત, સિંહે પ્રહાર કરેલા મદમસ્ત મોટા હાથીની જેમ ગર્જી ઊઠ્યો.
4.67.44
मुमोच सलिलोत्पीडान् विप्रकीर्णशिलोच्चयः।
वित्रस्तमृगमातङ्गः प्रकम्पितमहाद्रुमः ॥ ४.६७.४४ ॥
પાણીના દબાણને છોડ્યું; તેના શિલાસમૂહો વેરાઈ ગયા; મૃગો અને હાથીઓ ભયભીત થયા; મહાન વૃક્ષો કંપ્યા.
4.67.45
नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः।
उत्पतद्भिर्विहंगैश्च विद्याधरगणैरपि ॥ ४.६७.४५ ॥
મદ્યપાનના સંસર્ગથી કઠોર બનેલાં અનેક ગંધર્વ-યુગલોથી, ઊડતાં પક્ષીઓથી અને વિદ્યાધરોના સમૂહોથી પણ (તે પર્વત ભરાયેલો હતો).
4.67.46
त्यज्यमानमहासानुः संनिलीनमहोरगः।
शैलशृङ्गशिलोत्पातस्तदाभूत् स महागिरिः ॥ ४.६७.४६ ॥
ત્યારે તે મહાગિરિ, છોડાઈ રહેલાં મોટાં શિખરો, છુપાયેલા મહાસર્પો અને શૃંગોની શિલાઓ ઉખડી ગયેલી સ્થિતિવાળો થયો.
4.67.47
निःश्वसद्भिस्तदा तैस्तु भुजगैरर्धनिःसृतैः।
सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः ॥ ४.६७.४७ ॥
ત્યારે નિઃશ્વાસ નાખતા, અર્ધા બહાર નીકળેલા તે સર્પોથી તે ધરણીધર પતાકાવાળો હોય તેમ દેખાયો.
4.67.48
ऋषिभिस्त्राससम्भ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः।
सीदन् महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः ॥ ४.६७.४८ ॥
ભયથી ગભરાયેલા ઋષિઓ દ્વારા છોડાઈ રહેલો તે શિલાસમૂહ-પર્વત, મહાન વનમાં કાફલાથી વિખૂટા પડેલા મુસાફર જેવો ડૂબતો દેખાયો.
4.67.49
स वेगवान् वेगसमाहितात्मा
हरिप्रवीरः परवीरहन्ता।
मनः समाधाय महानुभावो
जगाम लङ्कां मनसा मनस्वी ॥ ४.६७.४९ ॥
વેગવાન, વેગમાં જ મન એકાગ્ર કરેલો, વાનરવીરોમાં શ્રેષ્ઠ, શત્રુવીરોનો સંહારક, મહાપ્રભાવી અને દૃઢનિશ્ચયી એવો તે મન સ્થિર કરીને મનથી જ લંકા તરફ ગયો.