वाल्मीकि रामायण · सर्ग 4.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.9.1
वाली नाम मम भ्राता ज्येष्ठः शत्रुनिषूदनः।
पितुर्बहुमतो नित्यं मम चापि तथा पुरा ॥ ४.९.१ ॥
वाली नावाचा माझा ज्येष्ठ बंधू शत्रूंचा नाश करणारा होता. पित्याला तो नेहमी अत्यंत मान्य होता, आणि पूर्वी माझ्यासाठीही तो तसाच होता.
4.9.2
पितर्युपरते तस्मिन् ज्येष्ठोऽयमिति मन्त्रिभिः।
कपीनामीश्वरो राज्ये कृतः परमसम्मतः ॥ ४.९.२ ॥
पित्याच्या निधनानंतर 'हा ज्येष्ठ आहे' असे मानून मंत्र्यांनी त्यालाच वानरांच्या राज्याचा अधिपती केले, सर्वांच्या परम संमतीने.
4.9.3
राज्यं प्रशासतस्तस्य पितृपैतामहं महत्।
अहं सर्वेषु कालेषु प्रणतः प्रेष्यवत् स्थितः ॥ ४.९.३ ॥
तो पितृ-पितामहांचे विशाल राज्य चालवत असताना मी सर्व काळी नम्रपणे सेवकाप्रमाणे उभा राहिलो.
4.9.4
मायावी नाम तेजस्वी पूर्वजो दुन्दुभेः सुतः।
तेन तस्य महद्वैरं वालिनः स्त्रीकृतं पुरा ॥ ४.९.४ ॥
दुंदुभीचा पुत्र मायावी नावाचा एक तेजस्वी ज्येष्ठ होता. पूर्वी एका स्त्रीमुळे त्याचे वालीशी मोठे वैर निर्माण झाले होते.
4.9.5
स तु सुप्ते जने रात्रौ किष्किन्धाद्वारमागतः।
नर्दति स्म सुसंरब्धो वालिनं चाह्वयद् रणे ॥ ४.९.५ ॥
लोक झोपलेले असताना रात्री तो किष्किंधेच्या द्वारी आला, अत्यंत क्रुद्ध होऊन गर्जला आणि युद्धासाठी वालीला आव्हान दिले.
4.9.6
प्रसुप्तस्तु मम भ्राता नर्दतो भैरवस्वनम्।
श्रुत्वा न ममृषे वाली निष्पपात जवात् तदा ॥ ४.९.६ ॥
गाढ झोपेत असलेला माझा बंधू वाली त्याची भयंकर गर्जना ऐकून सहन न होऊन तेव्हाच वेगाने उठून उभा राहिला.
4.9.7
स तु वै निःसृतः क्रोधात् तं हन्तुमसुरोत्तमम्।
वार्यमाणस्ततः स्त्रीभिर्मया च प्रणतात्मना ॥ ४.९.७ ॥
तो क्रोधाने त्या असुरश्रेष्ठाला मारण्यासाठी बाहेर पडला; स्त्रिया आणि मी नम्र मनाने त्याला अडवत होतो.
4.9.8
स तु निर्धूय सर्वान् नो निर्जगाम महाबलः।
ततोऽहमपि सौहार्दान्निःसृतो वालिना सह ॥ ४.९.८ ॥
तो महाबली आम्हा सर्वांना झटकून बाहेर गेला; तेव्हा मीही स्नेहामुळे वालीबरोबर बाहेर पडलो.
4.9.9
स तु मे भ्रातरं दृष्ट्वा मां च दूरादवस्थितम्।
असुरो जातसंत्रासः प्रदुद्राव तदा भृशम् ॥ ४.९.९ ॥
तो असुर माझ्या भावाला आणि दूर उभ्या असलेल्या मला पाहून भयभीत होऊन तेव्हा अतिशय वेगाने पळाला.
4.9.10
तस्मिन् द्रवति संत्रस्ते ह्यावां द्रुततरं गतौ।
प्रकाशोऽपि कृतो मार्गश्चन्द्रेणोद्गच्छता तदा ॥ ४.९.१० ॥
तो भयभीत होऊन पळत असताना आम्ही दोघेही अधिक वेगाने गेलो; तेव्हा उगवत्या चंद्राने मार्ग उजळला.
4.9.11
स तृणैरावृतं दुर्गं धरण्या विवरं महत्।
प्रविवेशासुरो वेगादावामासाद्य विष्ठितौ ॥ ४.९.११ ॥
तो असुर गवताने झाकलेल्या, प्रवेश करण्यास कठीण अशा त्या मोठ्या भूविवरात वेगाने शिरला; आम्ही दोघे तिथे पोहोचून उभे राहिलो.
4.9.12
तं प्रविष्टं रिपुं दृष्ट्वा बिलं रोषवशं गतः।
मामुवाच ततो वाली वचनं क्षुभितेन्द्रियः ॥ ४.९.१२ ॥
शत्रू बिळात शिरलेला पाहून वाली क्रोधाच्या अधीन झाला; विचलित इंद्रियांनी त्याने मला हे शब्द सांगितले.
4.9.13
इह तिष्ठाद्य सुग्रीव बिलद्वारि समाहितः।
यावदत्र प्रविश्याहं निहन्मि समरे रिपुम् ॥ ४.९.१३ ॥
हे सुग्रीवा, आता इथे गुहेच्या दारात सावधानपणे उभा राहा, जोपर्यंत मी आत जाऊन युद्धात शत्रूचा वध करत नाही.
4.9.14
मया त्वेतद् वचः श्रुत्वा याचितः स परंतपः।
शापयित्वा च मां पद्भ्यां प्रविवेश बिलं ततः ॥ ४.९.१४ ॥
माझे हे बोल ऐकून शत्रूंना तापवणारा तो वीर माझी विनवणी करून, माझ्या पायांची शपथ घेववून मग गुहेत शिरला.
4.9.15
तस्य प्रविष्टस्य बिलं साग्रः संवत्सरो गतः।
स्थितस्य च बिलद्वारि स कालो व्यत्यवर्तत ॥ ४.९.१५ ॥
तो गुहेत शिरल्यानंतर पूर्ण एक वर्ष उलटले; गुहेच्या दारात उभ्या असलेल्या माझाही तो काळ सरला.
4.9.16
अहं तु नष्टं तं ज्ञात्वा स्नेहादागतसम्भ्रमः।
भ्रातरं न प्रपश्यामि पापशङ्कि च मे मनः ॥ ४.९.१६ ॥
तो नष्ट झाला असे जाणून स्नेहाने मी व्याकूळ झालो. भावाला मला दिसत नाही, आणि माझे मन अनिष्टाची शंका घेत आहे.
4.9.17
अथ दीर्घस्य कालस्य बिलात् तस्माद् विनिःसृतम्।
सफेनं रुधिरं दृष्ट्वा ततोऽहं भृशदुःखितः ॥ ४.९.१७ ॥
बराच काळ लोटल्यावर त्या गुहेतून फेसासह रक्त बाहेर येताना पाहून मी अत्यंत दुःखी झालो.
4.9.18
नर्दतामसुराणां च ध्वनिर्मे श्रोत्रमागतः।
न रतस्य च संग्रामे क्रोशतोऽपि स्वनो गुरोः ॥ ४.९.१८ ॥
गर्जणाऱ्या असुरांचा आवाज माझ्या कानी आला; परंतु युद्धात ओरडणाऱ्या माझ्या मोठ्या भावाचा आवाजही ऐकू आला नाही.
4.9.19
अहं त्ववगतो बुद्ध्या चिह्नैस्तैर्भ्रातरं हतम्।
पिधाय च बिलद्वारं शिलया गिरिमात्रया ॥ ४.९.१९ ॥
परंतु त्या चिन्हांवरून बुद्धीने मला कळले की माझा भाऊ मारला गेला आहे; आणि पर्वतासारख्या मोठ्या शिळेने गुहेचे द्वार मी बंद केले.
4.9.20
शोकार्तश्चोदकं कृत्वा किष्किन्धामागतः सखे।
गूहमानस्य मे तत् त्वं यत्नतो मन्त्रिभिः श्रुतम् ॥ ४.९.२० ॥
हे मित्रा, शोकाने व्याकुळ होऊन उदकक्रिया करून मी किष्किंधेला परत आलो; मी लपवूनही मंत्र्यांकडून तू ते काळजीपूर्वक ऐकले आहेस.
4.9.21
ततोऽहं तैः समागम्य समेतैरभिषेचितः।
राज्यं प्रशासतस्तस्य न्यायतो मम राघव ॥ ४.९.२१ ॥
तेव्हा ते सर्व एकत्र येऊन त्यांनी माझा राज्याभिषेक केला; हे राघवा, तो न्यायाने राज्य करत असताना मीही राज्य करू लागलो.
4.9.22
आजगाम रिपुं हत्वा दानवं स तु वानरः।
अभिषिक्तं तु मां दृष्ट्वा क्रोधात् संरक्तलोचनः ॥ ४.९.२२ ॥
तो वानर शत्रू दानवाला मारून परत आला; आणि मला अभिषिक्त पाहून क्रोधाने त्याचे डोळे लाल झाले.
4.9.23
मदीयान् मन्त्रिणो बद्ध्वा परुषं वाक्यमब्रवीत्।
निग्रहे च समर्थस्य तं पापं प्रति राघव ॥ ४.९.२३ ॥
माझ्या मंत्र्यांना बांधून त्याने कठोर शब्द उच्चारले; हे राघवा, शिक्षा करण्यास समर्थ असूनही त्या पाप्याने असे केले.
4.9.24
न प्रावर्तत मे बुद्धिर्भ्रातृगौरवयन्त्रिता।
हत्वा शत्रुं स मे भ्राता प्रविवेश पुरं तदा ॥ ४.९.२४ ॥
भावाबद्दलच्या आदराने बद्ध झालेली माझी बुद्धी (त्याला शिक्षा करण्याकडे) प्रवृत्त झाली नाही; शत्रूला मारून तेव्हा माझा भाऊ नगरात शिरला.
4.9.25
मानयंस्तं महात्मानं यथावच्चाभिवादयम्।
उक्ताश्च नाशिषस्तेन प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ४.९.२५ ॥
त्या महात्म्याचा यथोचित सन्मान करून मी त्यांना नमस्कार केला; पण प्रसन्न मनाने त्यांनी मला आशीर्वाद दिला नाही.
4.9.26
नत्वा पादावहं तस्य मुकुटेनास्पृशं प्रभो।
अपि वाली मम क्रोधान्न प्रसादं चकार सः ॥ ४.९.२६ ॥
प्रभो, मी त्यांच्या पायांना नमस्कार करून माझ्या मुकुटाने ते स्पर्श केले; तरीही वाली क्रोधामुळे माझ्यावर कृपा करीत नव्हता.