ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.1.1
ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्षणः।
इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ ५.१.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਈ ਗਈ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਹਨੂਮਾਨ) ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
5.1.2
दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।
समुदग्रशिरोग्रीवो गवां पतिरिवाबभौ ॥ ५.१.२ ॥
ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਉਹ ਵਾਨਰ, ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ (ਬਲਦ) ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
5.1.3
अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।
धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥ ५.१.३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਧੀਰ (ਹਨੂਮਾਨ) ਵੈਡੂਰਜ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪਾਣੀ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗਾ।
5.1.4
द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।
मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी ॥ ५.१.४ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ, ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟਦਾ, ਅਨੇਕ ਮਿਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ (ਹਨੂਮਾਨ) ਵਿਚਰਿਆ।
5.1.5
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः।
स्वभावसिद्धैर्विमलैर्धातुभिः समलंकृतम् ॥ ५.१.५ ॥
ਨੀਲੇ, ਲਾਲ, ਮਜੀਠੀ ਅਤੇ ਕਮਲ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ-ਕਾਲੇ, ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਰਮਲ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ (ਪਰਬਤ)।
5.1.6
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।
यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैः सपन्नगैः ॥ ५.१.६ ॥
ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਪਰਬਤ)।
5.1.7
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।
तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥ ५.१.७ ॥
ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਕਪੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
5.1.8
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे।
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥ ५.१.८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ, ਮਹਿੰਦਰ, ਪਵਨ, ਸਵੈਂਭੂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ।
5.1.9
अञ्जलिं प्राङ्मुखं कुर्वन् पवनायात्मयोनये।
ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥ ५.१.९ ॥
ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਵਨ ਅਤੇ ਆਤਮਯੋਨੀ ਨੂੰ ਅੰਜਲੀ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਉੱਠਿਆ।
5.1.10
प्लवगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।
ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥ ५.१.१० ॥
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ।
5.1.11
निष्प्रमाणशरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्।
बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥ ५.१.११ ॥
ਅਪਾਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਸਮੁੰਦਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲੱਗਾ।
5.1.12
स चचालाचलश्चाशु मुहूर्तं कपिपीडितः।
तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥ ५.१.१२ ॥
ਵਾਨਰ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਅਚਲ ਪਰਬਤ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਲ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਝਾੜ ਦਿੱਤੇ।
5.1.13
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।
सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥ ५.१.१३ ॥
ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਢਕਿਆ ਉਹ ਪਰਬਤ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
5.1.14
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।
सलिलं सम्प्रसुस्राव मदमत्त इव द्विपः ॥ ५.१.१४ ॥
ਉਸ ਮਹਾਂ-ਬਲਵਾਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਉਹ ਪਰਬਤ ਮਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗਾ।
5.1.15
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।
रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः ॥ ५.१.१५ ॥
ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਮਹਿੰਦਰ ਪਰਬਤ ਨੇ ਸੋਨੇ, ਸੁਰਮੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਲਕੀਰਾਂ ਉਭਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
5.1.16
मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।
मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः ॥ ५.१.१६ ॥
ਪਰਬਤ ਨੇ ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਛੱਡੀਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਮੱਧਮ ਲਾਟ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਧੂੰਏਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
5.1.17
हरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।
गुहाविष्टानि सत्त्वानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ५.१.१७ ॥
ਹਰੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੁਫੇਰੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗੜੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਉੱਠੇ।
5.1.18
स महान् सत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।
पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥ ५.१.१८ ॥
ਪਰਬਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਗਈ।
5.1.19
शिरोभिः पृथुभिर्नागा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।
वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥ ५.१.१९ ॥
ਸਾਫ਼ ਸਵਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫਣਾਂ ਨਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਉਗਲਦੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਡੰਗਿਆ।
5.1.20
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।
जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥ ५.१.२० ॥
ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਡੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਲ ਉੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਟ ਗਈਆਂ।
5.1.21
यानि त्वौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते।
विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥ ५.१.२१ ॥
ਉਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉੱਗੀਆਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਉਸ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
5.1.22
भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः।
त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥ ५.१.२२ ॥
'ਇਹ ਪਰਬਤ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ' ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੋਂ ਉੱਡ ਗਏ।
5.1.23
पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।
पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥ ५.१.२३ ॥
ਪੀਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਬਰਤਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਛੱਡ ਕੇ।
5.1.24
लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।
आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥ ५.१.२४ ॥
ਚੱਟ ਕੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਸ, ਬਲਦ ਦੀ ਖੱਲ ਦੇ ਬਣੇ ਥੈਲੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਿਆਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ।
5.1.25
कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।
रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥ ५.१.२५ ॥
ਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਲੇਪਨ ਲਾਏ ਹੋਏ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ (ਇਸਤਰੀਆਂ) ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਈਆਂ।
5.1.26
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।
विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणौः सह ॥ ५.१.२६ ॥
ਹਾਰ, ਨੂਪੁਰ, ਕੇਯੂਰ ਆਦਿ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
5.1.27
दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।
सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम् ॥ ५.१.२७ ॥
ਮਹਾ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਦਿਆਧਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ।
5.1.28
शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।
चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.२८ ॥
ਤਦ ਨਿਰਮਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਣੀ।
5.1.29
एष पर्वतसंकाशो हनुमान् मारुतात्मजः।
तितीर्षति महावेगः समुद्रं वरुणालयम् ॥ ५.१.२९ ॥
ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਇਹ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਮਹਾਂਵੇਗ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.1.30
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।
समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥ ५.१.३० ॥
ਰਾਮ ਲਈ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।
5.1.31
तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम् ॥ ५.१.३१ ॥
ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
5.1.32
दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चानलोपमः।
ननाद च महानादं सुमहानिव तोयदः ॥ ५.१.३२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੋਮ ਝਾੜੇ, ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਕੰਬਿਆ, ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨਾਦ ਕੀਤਾ।
5.1.33
आनुपूर्व्या च वृत्तं तल्लाङ्गूलं रोमभिश्चितम्।
उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥ ५.१.३३ ॥
ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਗੋਲ, ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਉਹ ਪੂਛ, ਉੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸੁੱਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੱਪ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ।
5.1.34
तस्य लाङ्गूलमाविद्धमतिवेगस्य पृष्ठतः।
ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥ ५.१.३४ ॥
ਉਸ ਅਤਿ-ਵੇਗਵਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਪਾਈ ਪੂਛ ਗਰੁੜ ਵੱਲੋਂ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਹਾਸਰਪ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸੀ।
5.1.35
बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसंनिभौ।
आससाद कपिः कट्यां चरणौ संचुकोच च ॥ ५.१.३५ ॥
ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਮਹਾਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਕਠੋਰ ਕਰ ਲਈਆਂ; ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਪੈਰ ਸਿਕੋੜ ਲਏ।
5.1.36
संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।
तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् ॥ ५.१.३६ ॥
ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤੇਜ, ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ।
5.1.37
मार्गमालोकयन् दूरादूर्ध्वप्रणिहितेक्षणः।
रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥ ५.१.३७ ॥
ਦੂਰੋਂ ਰਾਹ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉੱਪਰ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਤੱਕਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਰੋਕ ਲਏ।
5.1.38
पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।
निकुच्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः ॥ ५.१.३८ ॥
ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਕਪੀਕੁੰਜਰ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕੰਨ ਸਮੇਟ ਕੇ ਉੱਪਰ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
5.1.39
वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।
यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः ॥ ५.१.३९ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਘਵ ਦਾ ਛੱਡਿਆ ਬਾਣ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5.1.40
गच्छेत् तद्वद् गमिष्यामि लंकां रावणपालिताम्।
नहि द्रक्ष्यामि यदि तां लंकायां जनकात्मजाम् ॥ ५.१.४० ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀ ਗਈ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਜੇ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਾ ਦੇਖਾਂ—
5.1.41
अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।
यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्यामि कृतश्रमः ॥ ५.१.४१ ॥
ਇਸੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਜੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਾ ਦੇਖਾਂ—
5.1.42
बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।
सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया ॥ ५.१.४२ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਆਵਾਂਗਾ; ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।
5.1.43
आनयिष्यामि वा लंकां समुत्पाट्य सरावणाम्।
एवमुक्त्वा तु हनुमान् वानरो वानरोत्तमः ॥ ५.१.४३ ॥
ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਸਮੇਤ ਪੁੱਟ ਕੇ ਲਿਆਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ... ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਨਰੋਤਮ ਹਨੂਮਾਨ...
5.1.44
उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।
सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.४४ ॥
ਵੇਗਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਛਲੇ; ਉਸ ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਰਗਾ ਸਮਝਿਆ।
5.1.45
समुत्पतति वेगात् तु वेगात् ते नगरोहिणः।
संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥ ५.१.४५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਠਦਿਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਗੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸਮੇਟ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉੱਠ ਗਏ।
5.1.46
स मत्तकोयष्टिभकान् पादपान् पुष्पशालिनः।
उद्वहन्नुरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.४६ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ, ਮਸਤ ਕੋਇਲਾਂ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
5.1.47
ऊरुवेगोत्थिता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।
प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः ॥ ५.१.४७ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਰੁੱਖ ਪਲ ਭਰ ਉਸ ਵਾਨਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਤੁਰੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੰਧੂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
5.1.48
तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।
अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥ ५.१.४८ ॥
ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਸਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜੀ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
5.1.49
सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।
हनूमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ ५.१.४९ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨੂਮਾਨ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
5.1.50
सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जँल्लवणाम्भसि।
भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥ ५.१.५० ॥
ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੁੱਖ ਸਨ ਉਹ ਵੀ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੇ ਡਰੋਂ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹੋਣ।
5.1.51
स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।
शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥ ५.१.५१ ॥
ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਅੰਕੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਨੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪਰਬਤ।
5.1.52
विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।
व्यवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥ ५.१.५२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਝੜ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਥ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
5.1.53
लघुत्वेनोपपन्नं तद् विचित्रं सागरेऽपतत्।
द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।
ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः ॥ ५.१.५३ ॥
ਹਲਕੇਪਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਚਿੱਤਰ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਏ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਉਹ ਮਹਾਸਾਗਰ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ।
5.1.54
पुष्पौघेण सुगन्धेन नानावर्णेन वानरः।
बभौ मेघ इवोद्यन् वै विद्युद्गणविभूषितः ॥ ५.१.५४ ॥
ਸੁਗੰਧਿਤ, ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਇਆ।
5.1.55
तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।
ताराभिरिव रामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ॥ ५.१.५५ ॥
ਉਸ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਿਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅੰਬਰ ਦਿਸਦਾ ਹੋਵੇ।
5.1.56
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।
पर्वताग्राद् विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ॥ ५.१.५६ ॥
ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪਸਰੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਪੰਜ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦਿਸੀਆਂ।
5.1.57
पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम्।
पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥ ५.१.५७ ॥
ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਮਹਾਸਾਗਰ ਜਿਵੇਂ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ ਅੰਬਰ ਪੀਣ ਦਾ ਪਿਆਸਾ ਦਿਸਿਆ।
5.1.58
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।
नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ॥ ५.१.५८ ॥
ਵਾਯੂ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਠਹਿਰੀਆਂ ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀਆਂ।
5.1.59
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।
चक्षुषी सम्प्रकाशेते चन्द्रसूर्याविव स्थितौ ॥ ५.१.५९ ॥
ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ, ਪਿੰਗਲ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੀਆਂ।
5.1.60
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।
संध्यया समभिस्पृष्टं यथा स्यात् सूर्यमण्डलम् ॥ ५.१.६० ॥
ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਲਾਲ ਨੱਕ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
5.1.61
लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।
अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम् ॥ ५.१.६१ ॥
ਛਾਲ ਮਾਰਦੇ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੂਛ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਸੀ।
5.1.62
लाङ्गूलचक्रो हनुमान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।
व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ॥ ५.१.६२ ॥
ਪੂਛ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁਮਾਉਂਦੇ, ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹਨੂੰਮਾਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ।
5.1.63
स्फिग्देशेनातिताम्रेण रराज स महाकपिः।
महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना ॥ ५.१.६३ ॥
ਬਹੁਤ ਲਾਲ ਕੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ, ਗੈਰਿਕ ਧਾਤੂ ਨਾਲ ਪਾੜੇ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
5.1.64
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।
कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ॥ ५.१.६४ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਟੱਪਦੇ ਉਸ ਵਾਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹਵਾ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗਰਜੀ।
5.1.65
खे यथा निपतत्युल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता।
दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.६५ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗਦੀ ਉਲਕਾ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਸਮੇਤ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਦਿਸੇ।
5.1.66
पतत्पतङ्गसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः।
प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया ॥ ५.१.६६ ॥
ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲਿਆ ਉਹ ਕਪੀ, ਪੇਟੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਵੱਡੇ ਮਤੰਗ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਿਆ।
5.1.67
उपरिष्टाच्छरीरेण च्छायया चावगाढया।
सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत् तदा कपिः ॥ ५.१.६७ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਰਗਾ ਸੀ।
5.1.68
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।
स तु तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥ ५.१.६८ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਿਸ ਜਿਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।
5.1.69
सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।
अभिध्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥ ५.१.६९ ॥
ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦਾ, ਮਹਾਵੇਗਵਾਨ ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ।
5.1.70
कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निर्गतः।
सागरं भीमनिर्ह्रादं कम्पयामासतुर्भृशम् ॥ ५.१.७० ॥
ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਬਲਵਾਨ ਹਵਾ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।
5.1.71
विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।
पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी ॥ ५.१.७१ ॥
ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਪਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚਦਾ, ਮਾਨੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਉਂਦਾ, ਕਪਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ।
5.1.72
मेरुमन्दरसंकाशानुद्गतान् सुमहार्णवे।
अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव ॥ ५.१.७२ ॥
ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਵਰਗੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਠੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਗਿਣਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਵੇਗਵਾਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ।
5.1.73
तस्य वेगसमुद्घुष्टं जलं सजलदं तदा।
अम्बरस्थं विबभ्राजे शरदभ्रमिवाततम् ॥ ५.१.७३ ॥
ਉਸਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਗਰਜਿਆ ਉਹ ਜਲ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
5.1.74
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।
वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम् ॥ ५.१.७४ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੱਛੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛ, ਮਕਰ ਅਤੇ ਕੱਛੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ; ਜਿਵੇਂ ਕੱਪੜਾ ਖਿੱਚਣ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ।
5.1.75
क्रममाणं समीक्ष्याथ भुजगाः सागरंगमाः।
व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णमिव मेनिरे ॥ ५.१.७५ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਉਸ ਕਪਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗਰੁੜ ਸਮਝਿਆ।
5.1.76
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।
छाया वानरसिंहस्य जवे चारुतराभवत् ॥ ५.१.७६ ॥
ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ ਵਾਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਛਾਂ, ਉਸਦੇ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋ ਗਈ।
5.1.77
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।
तस्य सा शुशुभे छाया पतिता लवणाम्भसि ॥ ५.१.७७ ॥
ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਬੱਦਲ-ਕਤਾਰ ਵਾਂਗ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਉਸਦੀ ਉਹ ਛਾਂ ਖਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗੀ।
5.1.78
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।
वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः ॥ ५.१.७८ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ ਹਵਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਰੇ ਦੇ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।
5.1.79
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।
तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः ॥ ५.१.७९ ॥
ਬਲਵਾਨ ਉਹ ਕਪਿਕੁੰਜਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਚਾਨਕ ਦ੍ਰੋਣੀ ਵਾਂਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
5.1.80
आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।
हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा ॥ ५.१.८० ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਰਾਜ ਵਾਂਗ ਜਾਂਦਾ ਹਨੂਮਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਮੇਘਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਘ-ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
5.1.81
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमञ्जिष्ठकानि च।
कपिनाऽऽकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ ५.१.८१ ॥
ਚਿੱਟੇ-ਲਾਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ-ਮੰਜਿਸ਼ਠ ਰੰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮੇਘ ਉਸ ਕਪੀ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਉੱਠੇ।
5.1.82
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।
प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते ॥ ५.१.८२ ॥
ਮੇਘਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਕਦੇ ਲੁਕਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.1.83
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा।
ववृषुस्तत्र पुष्पाणि देवगन्धर्वचारणाः ॥ ५.१.८३ ॥
ਤਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
5.1.84
तताप नहि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम्।
सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये ॥ ५.१.८४ ॥
ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉਸ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਨਹੀਂ ਤਪਾਇਆ; ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
5.1.85
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।
जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो वनौकसम् ॥ ५.१.८५ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉਸ ਵਨਵਾਸੀ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਗਾਇਆ।
5.1.86
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विविधानि च।
प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ॥ ५.१.८६ ॥
ਨਾਗਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।
5.1.87
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।
इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः ॥ ५.१.८७ ॥
ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਉੱਡਦਿਆਂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਦਾ ਮਾਣ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਗਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ।
5.1.88
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः।
करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥ ५.१.८८ ॥
ਵਾਨਰੇਂਦਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਜੇ ਮੈਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੋਵਾਂਗਾ।
5.1.89
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।
इक्ष्वाकुसचिवश्चायं तन्नार्हत्यवसादितुम् ॥ ५.१.८९ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ-ਨਾਥ ਸਗਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
5.1.90
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।
शेषं च मयि विश्रान्तः सुखी सोऽतितरिष्यति ॥ ५.१.९० ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਨਰ ਆਰਾਮ ਕਰ ਸਕੇ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਰਸਤਾ ਪਾਰ ਕਰੇਗਾ।
5.1.91
हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम् ॥ ५.१.९१ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਮੈਨਾਕ ਨੂੰ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
5.1.92
त्वमिहासुरसङ्घानां देवराज्ञा महात्मना।
पातालनिलयानां हि परिघः संनिवेशितः ॥ ५.१.९२ ॥
ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰੋਕ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
5.1.93
त्वमेषां ज्ञातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।
पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ॥ ५.१.९३ ॥
ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅਸੀਮ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀਰਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣਗੇ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।
5.1.94
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।
तस्मात् संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम ॥ ५.१.९४ ॥
ਹੇ ਪਰਬਤ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆੜੀ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਧਣ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹਾਂ—ਉੱਠ, ਹੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
5.1.95
स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।
हनूमान् रामकार्यार्थी भीमकर्मा खमाप्लुतः ॥ ५.१.९५ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਵੀਰ ਕਪਿਸ਼ਾਰਦੂਲ ਹਨੂਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਉੱਪਰੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
5.1.96
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।
मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ॥ ५.१.९६ ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਕੁਲ ਦੇ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਤਿ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ।
5.1.97
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।
कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत् ॥ ५.१.९७ ॥
ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ; ਸਾਡਾ ਕਾਰਜ ਅਧੂਰਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
5.1.98
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।
अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः ॥ ५.१.९८ ॥
ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ; ਇਹ ਬਾਂਦਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰੇ। ਇਹ ਸਾਡਾ ਮਹਿਮਾਨ ਹੈ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
5.1.99
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।
हनूमाँस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ॥ ५.१.९९ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਾਲਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵੇ ਗਏ! ਹਨੂਮਾਨ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਰਾਹ ਜਾਣਗੇ।
5.1.100
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।
श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ॥ ५.१.१०० ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਦਇਆ, ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦਾ ਬਨਵਾਸ ਅਤੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5.1.101
हिरण्यगर्भो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।
उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतावृतः ॥ ५.१.१०१ ॥
ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਮੈਨਾਕ ਲੂਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਛਲ ਪਿਆ।
5.1.102
स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युच्छ्रितस्तदा।
यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः ॥ ५.१.१०२ ॥
ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।
5.1.103
स महात्मा मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः।
दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः ॥ ५.१.१०३ ॥
ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਬਤ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਸਾਗਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗਾ।
5.1.104
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः।
आदित्योदयसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥ ५.१.१०४ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਸਰਪਾਂ ਸਹਿਤ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਨੋ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ।
5.1.105
तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।
आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत् काञ्चनप्रभम् ॥ ५.१.१०५ ॥
ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
5.1.106
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैर्महाप्रभैः।
आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद् गिरिसत्तमः ॥ ५.१.१०६ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ, ਚਮਕਦੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
5.1.107
समुत्थितमसङ्गेन हनूमानग्रतः स्थितम्।
मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः ॥ ५.१.१०७ ॥
ਉੱਠ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ, ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਵਿਘਨ ਹੈ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
5.1.108
स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।
उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः ॥ ५.१.१०८ ॥
ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੇਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਡੇਗਦੀ ਹੈ।
5.1.109
स तदासादितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।
बुद्ध्वा तस्य हरेर्वेगं जहर्ष च ननाद च ॥ ५.१.१०९ ॥
ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਨੇ ਉਸ ਕਪੀ ਨਾਲ ਛੂਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਰਜਿਆ।
5.1.110
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।
प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत् पर्वतः कपिम् ॥ ५.१.११० ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਉਸ ਵੀਰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਪਰਬਤ ਨੇ ਉਸ ਕਪੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.1.111
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।
दुष्करं कृतवान् कर्म त्वमिदं वानरोत्तम ॥ ५.१.१११ ॥
ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।
5.1.112
निपत्य मम शृङ्गेषु सुखं विश्रम्य गम्यताम्।
राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः ॥ ५.१.११२ ॥
ਮੇਰੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਜਾਓ; ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
5.1.113
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।
कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ५.१.११३ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।
5.1.114
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।
त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः ॥ ५.१.११४ ॥
ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸਦਾ ਬਦਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਾਂ।
5.1.115
योजनानां शतं चापि कपिरेष खमाप्लुतः।
तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ॥ ५.१.११५ ॥
ਇਹ ਕਪੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਤੇਰੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਰਾਹ ਤੁਰੇ।
5.1.116
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।
तदिदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु ॥ ५.१.११६ ॥
ਹੇ ਹਰਿਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਜਾ। ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ, ਸੁਆਦਲੇ ਕੰਦ, ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਹਨ।
5.1.117
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽथ गमिष्यसि।
अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै।
प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः ॥ ५.१.११७ ॥
ਹੇ ਹਰਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਤੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਹੇ ਕਪਿਮੁਖ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈਂ।
5.1.118
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।
तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर ॥ ५.१.११८ ॥
ਹੇ ਮਾਰੁਤਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੇਗਵਾਨ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਹਨ, ਹੇ ਕਪਿਕੁੰਜਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
5.1.119
अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।
धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर्यादृशो भवान् ॥ ५.१.११९ ॥
ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਮ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ!
5.1.120
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।
पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर ॥ ५.१.१२० ॥
ਤੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਤਮਾ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ। ਹੇ ਕਪਿਕੁੰਜਰ, ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਹੈਂ।
5.1.121
पूजिते त्वयि धर्मज्ञे पूजां प्राप्नोति मारुतः।
तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥ ५.१.१२१ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆ, ਤੇਰਾ ਆਦਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਾਰੁਤ ਵੀ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈਂ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੁਣ।
5.1.122
पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।
तेऽपि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडा इव वेगिनः ॥ ५.१.१२२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਤਾਤ, ਪਰਬਤ ਪੰਛੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਗਰੁੜਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ।
5.1.123
ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घाः सहर्षिभिः।
भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ॥ ५.१.१२३ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਡ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਗਏ।
5.1.124
ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।
पक्षांश्चिच्छेद वज्रेण ततः शतसहस्रशः ॥ ५.१.१२४ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ, ਫਿਰ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਵੱਢੇ।
5.1.125
स मामुपगतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।
ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना ॥ ५.१.१२५ ॥
ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਦੇਵਰਾਜ ਵਜ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਯੂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
5.1.126
अस्मिँल्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।
गुप्तपक्षः समग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः ॥ ५.१.१२६ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਸ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ।
5.1.127
ततोऽहं मानयामि त्वां मान्योऽसि मम मारुते।
त्वया ममैष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः ॥ ५.१.१२७ ॥
ਤਦ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਮਾਰੁਤੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈਂ। ਹੇ ਕਪਿਮੁਖ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।
5.1.128
अस्मिन् नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।
प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महामते ॥ ५.१.१२८ ॥
ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਖਾਉਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
5.1.129
श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण हरिसत्तम।
प्रीतिं च मम मान्यस्य प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात् ॥ ५.१.१२९ ॥
ਹੇ ਹਰਿਸੱਤਮ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਬੂਲ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਮਾਨਯੋਗ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੀ ਕਬੂਲ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
5.1.130
एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।
प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ ५.१.१३० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਕਪਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਪਰਬਤੋਤਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਆਤਿਥ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਰੋਸ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।"
5.1.131
त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।
प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरा ॥ ५.१.१३१ ॥
ਮੇਰੇ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਲਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਦਿਨ ਵੀ ਬੀਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਥੇ ਰੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
5.1.132
इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।
जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव ॥ ५.१.१३२ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਉਹ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।
5.1.133
स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।
पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरभिनन्दितः ॥ ५.१.१३३ ॥
ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਢੁਕਵੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
5.1.134
अथोर्ध्वं दूरमागत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।
पितुः पन्थानमासाद्य जगाम विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.१३४ ॥
ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।
5.1.135
भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।
वायुसूनुर्निरालम्बो जगाम कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.१३५ ॥
ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਦੀ ਗਤੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ, ਬਿਨਾਂ ਸਹਾਰੇ, ਕਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਜ ਸਮਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
5.1.136
तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ ५.१.१३६ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਉਸ ਦੂਜੇ ਅਤਿ ਔਖੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਰਾਹਨਾ ਕੀਤੀ।
5.1.137
देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।
काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥ ५.१.१३७ ॥
ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਕਾਂਚਨ, ਸੁਨਾਭ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ ਵਾਸਵ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।
5.1.138
उवाच वचनं धीमान् परितोषात् सगद्गदम्।
सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥ ५.१.१३८ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਦਗਦ ਕੰਠ ਨਾਲ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਨਾਭ ਨੂੰ ਖੁਦ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.1.139
हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।
अभयं ते प्रयच्छामि गच्छ सौम्य यथासुखम् ॥ ५.१.१३९ ॥
ਹੇ ਹਿਰਣਿਆਨਾਭ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤUser ਨੂੰ ਅਭੈ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੌਮਯ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾ।
5.1.140
साह्यं कृतं ते सुमहद् विश्रान्तस्य हनूमतः।
क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥ ५.१.१४० ॥
ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੈ। ਭੈ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਨਿਰਭਉ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
5.1.141
रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेः कपिः।
सत्क्रियां कुर्वता शक्त्या तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥ ५.१.१४१ ॥
ਇਹ ਵਾਨਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
5.1.142
स तत् प्रहर्षमलभद् विपुलं पर्वतोत्तमः।
देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥ ५.१.१४२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੂ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਬਤ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
5.1.143
स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।
हनूमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥ ५.१.१४३ ॥
ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਹ ਪਰਬਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ।
5.1.144
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अब्रुवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम् ॥ ५.१.१४४ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਨਾਗਮਾਤਾ ਸੁਰਸਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
5.1.145
अयं वातात्मजः श्रीमान् प्लवते सागरोपरि।
हनूमान् नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥ ५.१.१४५ ॥
ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਉੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹਨੂਮਾਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ।
5.1.146
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।
दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःस्पृशम् ॥ ५.१.१४६ ॥
ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਰਬਤ ਵਰਗੀ, ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ, ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ।
5.1.147
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।
त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥ ५.१.१४७ ॥
ਉਸਦਾ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਇੱਕ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਜਿੱਤੇਗਾ, ਜਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਵੇਗਾ।
5.1.148
एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।
समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥ ५.१.१४८ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀ ਗਈ ਉਹ ਦੇਵੀ ਸੁਰਸਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਾਖਸ਼ੀ ਸਰੀਰ ਧਾਰਦੀ ਹੋਈ।
5.1.149
विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।
प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥ ५.१.१४९ ॥
ਵਿਗੜੀ ਅਤੇ ਬਦਸੂਰਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸਨੇ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
5.1.150
मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।
अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥ ५.१.१५० ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਵਾਂਗੀ; ਇਹ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਜਾ।
5.1.151
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।
व्यादाय वक्त्रं विपुलं स्थिता सा मारुतेः पुरः ॥ ५.१.१५१ ॥
"ਇਹ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਮਾਰੁਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ।
5.1.152
एवमुक्तः सुरसया प्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्।
रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥ ५.१.१५२ ॥
ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨਾਮਕ ਪੁਰਖ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ ਦੰਡਕ ਵਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।"
5.1.153
अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥ ५.१.१५३ ॥
ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਹਰ ਲਿਆ।
5.1.154
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।
कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥ ५.१.१५४ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
5.1.155
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ ५.१.१५५ ॥
ਜਾਂ ਮੈਥਿਲੀ ਅਤੇ ਸਹਿਜੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ — ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
5.1.156
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम ॥ ५.१.१५६ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੁਰਸਾ ਬੋਲੀ: "ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ।"
5.1.157
तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।
बलं जिज्ञासमाना सा नागमाता हनूमतः ॥ ५.१.१५७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਬਲ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਾਗਮਾਤਾ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.1.158
निविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा ॥ ५.१.१५८ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਜਾਣਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਬੋਲੀ।
5.1.159
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेःपुरः।
एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः ॥ ५.१.१५९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਮਾਰੁਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੁਰਸਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
5.1.160
अब्रवीत् कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसि।
इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायताम् ॥ ५.१.१६० ॥
"ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੁਰਸਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦਸ ਯੋਜਨ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ।
5.1.161
दशयोजनविस्तारो हनूमानभवत् तदा।
तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम्।
चकार सुरसाप्यास्यं विंशद् योजनमायतम् ॥ ५.१.१६१ ॥
ਉਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਦਸ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਦਸ ਯੋਜਨ ਲੰਮੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਕਰ ਲਿਆ।
5.1.162
हनूमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद् योजनमायतः।
चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत् तथोच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६२ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਨੂਮਾਨ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਲੰਮੇ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਚਾਲੀ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਕਰ ਲਿਆ।
5.1.163
बभूव हनुमान् वीरः पञ्चाशद् योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रं षष्टिं योजनमुच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६३ ॥
ਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਪੰਜਾਹ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਸੱਠ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਕਰ ਲਿਆ।
5.1.164
तदैव हनुमान् वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रमशीतिं योजनोच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६४ ॥
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀਰ ਹਨੂਮਾਨ ਸੱਤਰ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਕਰ ਲਿਆ।
5.1.165
हनूमाननलप्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम् ॥ ५.१.१६५ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹਨੂਮਾਨ ਨੱਬੇ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਫੈਲਾ ਲਿਆ।
5.1.166
तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान्।
दीर्घजिह्वं सुरसया सुभीमं नरकोपमम् ॥ ५.१.१६६ ॥
ਸੁਰਸਾ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ, ਲੰਮੀ ਜੀਭ ਵਾਲਾ, ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ...
5.1.167
स संक्षिप्यात्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः।
तस्मिन् मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ ५.१.१६७ ॥
ਤਦ ਮਾਰੁਤੀ ਨੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਿਕੋੜ ਲਿਆ; ਉਸੇ ਪਲ ਹਨੂਮਾਨ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ।
5.1.168
सोऽभिपद्याथ तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।
अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१.१६८ ॥
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਉਸ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
5.1.169
प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तुते।
गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यश्चासीद् वरस्तव ॥ ५.१.१६९ ॥
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਨ ਸੱਚ ਹੋਇਆ।
5.1.170
तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम् ॥ ५.१.१७० ॥
ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਹੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਦੇਵੀ ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
5.1.171
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ ५.१.१७१ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਸਫ਼ਲ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾ। ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਿਆ।
5.1.172
तत् तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
साधुसाध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम् ॥ ५.१.१७२ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦਾ ਉਹ ਤੀਜਾ ਅਤਿ ਔਖਾ ਕਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਸਾਧੂ, ਸਾਧੂ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।
5.1.173
स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।
जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः ॥ ५.१.१७३ ॥
ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਸਾਗਰ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਾਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
5.1.174
सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।
चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते ॥ ५.१.१७४ ॥
ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕੈਸ਼ਿਕ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਰਿਆ ਅਤੇ ਐਰਾਵਤ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।
5.1.175
सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।
विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलंकृते ॥ ५.१.१७५ ॥
ਸ਼ੇਰ, ਹਾਥੀ, ਬਾਘ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ ਵਰਗੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਉੱਡਦੇ ਨਿਰਮਲ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ (ਆਕਾਸ਼)।
5.1.176
वज्राशनिसमस्पर्शैः पावकैरिव शोभिते।
कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरधिष्ठिते ॥ ५.१.१७६ ॥
ਵਜਰ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਛੋਹ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਭਾਗ ਤੇ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ (ਆਕਾਸ਼)।
5.1.177
वहता हव्यमत्यन्तं सेविते चित्रभानुना।
ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते ॥ ५.१.१७७ ॥
ਹਵਿ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ (ਅਗਨੀ) ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ, ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ (ਆਕਾਸ਼)।
5.1.178
महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।
विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते ॥ ५.१.१७८ ॥
ਮਹਾਂਰਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਏਕਾਂਤ, ਨਿਰਮਲ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ (ਆਕਾਸ਼)।
5.1.179
देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।
विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥ ५.१.१७९ ॥
ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਹਾਥੀ (ਐਰਾਵਤ) ਦੁਆਰਾ ਲੰਘੇ ਹੋਏ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ, ਜੀਵ-ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੰਦੋਏ ਵਾਂਗ ਫੈਲੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਹੋਏ (ਆਕਾਸ਼)।
5.1.180
बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वृते।
जगाम वायुमार्गे च गरुत्मानिव मारुतिः ॥ ५.१.१८० ॥
ਵੀਰਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਘਿਰੇ ਹੋਏ (ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ), ਵਾਯੂ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਮਾਰੁਤਿ (ਹਨੂਮਾਨ) ਗਏ।
5.1.181
हनुमान् मेघजालानि प्राकर्षन् मारुतो यथा।
कालागुरुसवर्णानि रक्तपीतसितानि च ॥ ५.१.१८१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਾਲੇ ਅਗਰੂ ਵਰਗੇ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ।
5.1.182
कपिना कृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ॥ ५.१.१८२ ॥
ਵਾਨਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਹਾਂ-ਬੱਦਲ ਚਮਕ ਉੱਠੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ (ਉਹ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ)।
5.1.183
प्रावृषीन्दुरिवाभाति निष्पतन् प्रविशंस्तदा।
प्रदृश्यमानः सर्वत्र हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१.१८३ ॥
ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਅਤੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਸ਼ੋਭਿਆ। ਹਰ ਥਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਸਿਆ)।
5.1.184
भेजेऽम्बरं निरालम्बं पक्षयुक्त इवाद्रिराट्।
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी ॥ ५.१.१८४ ॥
ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਆਧਾਰ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤਰਾਜ ਵਾਂਗ। ਉਸਨੂੰ ਉੱਡਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੰਹਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ (...)।
5.1.185
मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।
अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता ॥ ५.१.१८५ ॥
ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿੰਹਿਕਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: ਅੱਜ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਹਾਰ ਬਣਾਂਗੀ।
5.1.187
इदं मम महासत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।
छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।
समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः ॥ ५.१.१८७ ॥
ਮੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਂਬਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਰਛਾਵਾਂ ਫੜੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਵਾਨਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਅਚਾਨਕ ਮੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪਰਾਕਰਮ ਲੰਗੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
5.1.188
प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्तदा कपिः ॥ ५.१.१८८ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਲਟੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।
5.1.189
ददर्श स महासत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।
तद् दृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननाम् ॥ ५.१.१८९ ॥
ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਿਆ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਣੀ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਗੜੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਾਣੀ ਬਾਰੇ ਮਾਰੁਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
5.1.190
कपिराज्ञा यथाख्यातं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।
छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः ॥ ५.१.१९० ॥
ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਉਹੀ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ; ਪਰਛਾਵਾਂ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਬਲੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
5.1.191
स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान् कपिः।
व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ५.१.१९१ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਸ ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਸਿੰਹਿਕਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਵਧਾ ਲਿਆ।
5.1.192
तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।
वक्त्रं प्रसारयामास पातालाम्बरसंनिभम् ॥ ५.१.१९२ ॥
ਮਹਾਕਪੀ ਦਾ ਵਧਦਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਫੈਲਾ ਲਿਆ।
5.1.193
घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।
स ददर्श ततस्तस्या विकृतं सुमहन्मुखम् ॥ ५.१.१९३ ॥
ਗਰਜਦੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵਾਂਗ ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਉੱਤੇ ਝਪਟੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਿਆ।
5.1.194
कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।
स तस्या विकृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः ॥ ५.१.१९४ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਵੇਖੇ। ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕਪੀ ਉਸਦੇ ਵਿਗੜੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ (ਵੜਿਆ)।
5.1.195
संक्षिप्य मुहुरात्मानं निपपात महाकपिः।
आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः ॥ ५.१.१९५ ॥
ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ।
5.1.196
ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।
ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः ॥ ५.१.१९६ ॥
ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਰਾਹੂ ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ (ਉਹ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ)। ਫਿਰ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮਰਮ-ਸਥਾਨ ਕੱਟ ਕੇ (ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ)।
5.1.197
उत्पपाताथ वेगेन मनःसम्पातविक्रमः।
तां तु दिष्ट्या च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य सः ॥ ५.१.१९७ ॥
ਫਿਰ ਮਨ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਉਛਲਿਆ। ਕਿਸਮਤ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
5.1.198
कपिप्रवीरो वेगेन ववृधे पुनरात्मवान्।
हृतहृत्सा हनुमता पपात विधुराम्भसि।
स्वयंभुवैव हनुमान् सृष्टस्तस्या निपातने ॥ ५.१.१९८ ॥
ਕਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਵਧਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿਲ ਹਰਿਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ। ਸਵੈਂਭੂ ਨੇ ਹੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਡੇਗਣ ਲਈ ਰਚਿਆ ਸੀ।
5.1.199
तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।
भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम् ॥ ५.१.१९९ ॥
ਵਾਨਰ ਦੁਆਰਾ ਛੇਤੀ ਮਾਰੀ ਗਈ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸਿੰਹਿਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
5.1.200
भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।
साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर ॥ ५.१.२०० ॥
ਅੱਜ ਤੂੰ ਭਿਆਨਕ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਛਤ ਕਾਰਜ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਸਿੱਧ ਕਰ।
5.1.201
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।
धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥ ५.१.२०१ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹ ਚਾਰ ਗੁਣ—ਧੀਰਜ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਬੁੱਧੀ, ਚਤੁਰਾਈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਢਿੱਲਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
5.1.202
स तैः सम्पूजितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनैः।
जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत् कपिः ॥ ५.१.२०२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਪੂਜਨੀਕ ਉਹ ਬਾਂਦਰ, ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਸੱਪ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।
5.1.203
प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः परिलोकयन्।
योजनानां शतस्यान्ते वनराजीं ददर्श सः ॥ ५.१.२०३ ॥
ਲਗਭਗ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਉਸਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵੇਖੀ।
5.1.204
ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम्।
द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च ॥ ५.१.२०४ ॥
ਉੱਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮਲਯ ਪਰਬਤ ਦੇ ਬਾਗ ਵੇਖੇ।
5.1.205
सागरं सागरानूपान् सागरानूपजान् द्रुमान्।
सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयत् ॥ ५.१.२०५ ॥
ਉਸਨੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਉੱਗੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖ ਵੀ ਵੇਖੇ।
5.1.206
स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान्।
निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान् मतिम् ॥ ५.१.२०६ ॥
ਮਹਾਮੇਘ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਤਮਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
5.1.207
कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः।
मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महामतिः ॥ ५.१.२०७ ॥
ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਉਤਸੁਕ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਉਸ ਮਹਾਮਤੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ।
5.1.208
ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसंनिभम्।
पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् ॥ ५.१.२०८ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਕੇ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਆਤਮਸੰਜਮੀ ਵਾਂਗ ਹਨੂਮਾਨ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
5.1.209
तद्रूपमतिसंक्षिप्य हनूमान् प्रकृतौ स्थितः।
त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः ॥ ५.१.२०९ ॥
ਉਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੰਕੋਚ ਕੇ ਹਨੂਮਾਨ ਆਪਣੀ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਲੀ ਦਾ ਵੀਰਜ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੀ।
5.1.210
स चारुनानाविधरूपधारी
परं समासाद्य समुद्रतीरम्।
परैरशक्यं प्रतिपन्नरूपः
समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः ॥ ५.१.२१० ॥
ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹਨੂਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਸੰਭਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖ ਕੇ, ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ।
5.1.211
ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे
विचित्रकूटे निपपात कूटे।
सकेतकोद्दालकनारिकेले
महाभ्रकूटप्रतिमो महात्मा ॥ ५.१.२११ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ, ਲੰਬ ਪਰਬਤ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਵਿਚਿੱਤਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਕੇਤਕ, ਉੱਦਾਲਕ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਰਿਆ।
5.1.212
ततस्तु सम्प्राप्य समुद्रतीरं
समीक्ष्य लंकां गिरिवर्यमूर्ध्नि।
कपिस्तु तस्मिन् निपपात पर्वते
विधूय रूपं व्यथयन्मृगद्विजान् ॥ ५.१.२१२ ॥
ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਉਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਪਿਆ।
5.1.213
स सागरं दानवपन्नगायुतं
बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम्।
निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा
ददर्श लंकाममरावतीमिव ॥ ५.१.२१३ ॥
ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਉਸ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਟੱਪ ਕੇ, ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤਰ ਕੇ, ਤਦ ਉਸਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ।