รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 5.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.1.1
ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्षणः।
इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ ५.१.१ ॥
จากนั้น ผู้ปราบศัตรู (หนุมาน) ปรารถนาจะตามรอยพระสีดาซึ่งทศกัณฐ์ได้พาไป จึงมุ่งจะไปตามทางที่เหล่าจารณะ (นักขับกวี) เคยเดินผ่าน
5.1.2
दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।
समुदग्रशिरोग्रीवो गवां पतिरिवाबभौ ॥ ५.१.२ ॥
วานรผู้นั้นตั้งใจจะกระทำกิจที่ยากยิ่งซึ่งไม่มีใครเทียบได้ ศีรษะและลำคอเชิดสูง งามสง่าดั่งจ่าฝูงโค คือวัวพลาย
5.1.3
अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।
धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥ ५.१.३ ॥
จากนั้น ผู้มีกำลังมหาศาลและมั่นคงเที่ยวไปอย่างสบายใจบนทุ่งหญ้าเขียวขจีซึ่งมีสีดั่งหินไพฑูรย์และคล้ายผืนน้ำ
5.1.4
द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।
मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी ॥ ५.१.४ ॥
ผู้ปัญญาเฉลียวฉลาดนั้นทำให้นกทั้งหลายตื่นกลัว ใช้อกดันถอนต้นไม้ และฆ่ากวางมากมาย เที่ยวไปดั่งราชสีห์ที่โตเต็มวัย
5.1.5
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः।
स्वभावसिद्धैर्विमलैर्धातुभिः समलंकृतम् ॥ ५.१.५ ॥
ภูเขานั้นประดับงดงามด้วยแร่ธาตุบริสุทธิ์ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ มีสีน้ำเงิน แดง แดงเข้มดั่งสีมัญชิษฐา สีดอกบัว ทั้งสีขาวและสีดำ
5.1.6
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।
यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैः सपन्नगैः ॥ ५.१.६ ॥
ภูเขานั้นเต็มไปด้วยยักษ์ กินนร และคนธรรพ์ ผู้แปลงกายได้ตามปรารถนา พร้อมด้วยบริวาร ดั่งเทวดา และมีพญานาคอยู่ด้วย
5.1.7
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।
तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥ ५.१.७ ॥
วานรผู้ประเสริฐที่สุดยืนอยู่ที่เชิงภูเขาอันประเสริฐนั้น ซึ่งเต็มไปด้วยนาคผู้ยอดเยี่ยม เขาส่องแสงอยู่ตรงนั้นดั่งงูในทะเลสาบ
5.1.8
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे।
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥ ५.१.८ ॥
หนุมานพนมมือถวายแด่พระอาทิตย์ พระมเหนทร พระวายุ พระสวยัมภู และแด่สรรพสัตว์ทั้งหลาย แล้วตั้งใจจะออกเดินทาง
5.1.9
अञ्जलिं प्राङ्मुखं कुर्वन् पवनायात्मयोनये।
ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥ ५.१.९ ॥
หันหน้าไปทางทิศตะวันออก พนมมือถวายแด่พระวายุและพระผู้เกิดจากพระองค์เอง จากนั้นหนุมานก็เต็มไปด้วยความกระตือรือร้นที่จะไปยังทิศใต้
5.1.10
प्लवगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।
ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥ ५.१.१० ॥
วานรผู้ประเสริฐเหล่านั้นจ้องมองดู หนุมานตั้งใจจะกระโดด เขาก็ขยายร่างขึ้นเพื่อความเจริญของพระราม ดั่งมหาสมุทรในวันเพ็ญ
5.1.11
निष्प्रमाणशरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्।
बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥ ५.१.११ ॥
ร่างของหนุมานใหญ่โตหาที่สุดมิได้ ปรารถนาจะข้ามมหาสมุทร เขาใช้แขนและเท้ากดลงบนภูเขา
5.1.12
स चचालाचलश्चाशु मुहूर्तं कपिपीडितः।
तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥ ५.१.१२ ॥
ภูเขาอันไม่หวั่นไหวนั้นสั่นสะเทือนขึ้นชั่วครู่เพราะถูกวานรกดทับ และสะบัดดอกไม้ทั้งหมดจากต้นไม้ที่มียอดออกดอกลงมา
5.1.13
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।
सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥ ५.१.१३ ॥
ภูเขาถูกปกคลุมทุกด้านด้วยห้วงดอกไม้หอมที่สะบัดจากต้นไม้ ดูงามดั่งทำขึ้นจากดอกไม้ทั้งสิ้น
5.1.14
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।
सलिलं सम्प्रसुस्राव मदमत्त इव द्विपः ॥ ५.१.१४ ॥
ภูเขานั้นถูกกดทับด้วยผู้มีกำลังเลิศล้ำ จึงพรั่งพรูสายน้ำออกมา ดั่งช้างตกมันที่กำลังคลั่ง
5.1.15
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।
रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः ॥ ५.१.१५ ॥
ภูเขามเหนทร ถูกผู้มีกำลังมหาศาลนั้นกดทับ จึงเผยให้เห็นเส้นสายสีทอง สีดำดั่งผงอัญชัน และสีเงิน
5.1.16
मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।
मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः ॥ ५.१.१६ ॥
ภูเขาปล่อยก้อนหินใหญ่พร้อมแร่สีเหลืองหรดาล ดั่งไฟที่มีเปลวปานกลางพ่นควันเป็นสายยาว
5.1.17
हरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।
गुहाविष्टानि सत्त्वानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ५.१.१७ ॥
เมื่อวานรกดทับภูเขาจากทุกด้าน สัตว์ทั้งหลายที่อาศัยอยู่ในถ้ำก็ร้องโหยหวนด้วยเสียงผิดเพี้ยน
5.1.18
स महान् सत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।
पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥ ५.१.१८ ॥
เสียงคำรามอันใหญ่หลวงของสัตว์ทั้งหลาย เกิดจากความทุกข์ทรมานของภูเขา แผ่ไปเต็มแผ่นดิน ทิศทั้งหลาย และสวนป่า
5.1.19
शिरोभिः पृथुभिर्नागा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।
वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥ ५.१.१९ ॥
งูทั้งหลายมีหัวกว้างซึ่งมีเครื่องหมายสวัสดิกาชัดเจน พ่นไฟอันน่ากลัว กัดก้อนหินด้วยเขี้ยวของตน
5.1.20
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।
जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥ ५.१.२० ॥
จากนั้นก้อนหินใหญ่เหล่านั้นถูกงูผู้โกรธเกรี้ยวกัดด้วยพิษ ก็ลุกไหม้ขึ้นด้วยไฟ และแตกเป็นพันชิ้น
5.1.21
यानि त्वौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते।
विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥ ५.१.२१ ॥
แม้กลุ่มสมุนไพรที่เกิดบนภูเขานั้น ซึ่งใช้ต้านพิษของนาคได้ ก็ไม่อาจระงับพิษนั้นได้
5.1.22
भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः।
त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥ ५.१.२२ ॥
ฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะและวิทยาธรทั้งหลายตกใจ คิดว่า "ภูเขานี้กำลังถูกภูตผีผ่าแยก" จึงบินขึ้นจากที่นั่นพร้อมกับกลุ่มสตรีของตน
5.1.23
पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।
पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥ ५.१.२३ ॥
ทิ้งภาชนะทองคำใส่สุราที่วางอยู่ในที่ดื่มกิน ทิ้งภาชนะอันมีค่ายิ่ง และทิ้งเหยือกทองคำไว้
5.1.24
लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।
आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥ ५.१.२४ ॥
อาหารอันโอชะที่ต้องเลียกิน ทั้งชั้นสูงและชั้นต่ำ เนื้อสัตว์หลากชนิด ถุงหนังวัว และดาบที่มีฝักทองคำ
5.1.25
कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।
रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥ ५.१.२५ ॥
สตรีเหล่านั้นสวมพวงมาลัยที่คอ มึนเมา สวมพวงมาลัยสีแดงและทาเครื่องหอมสีแดง ตาแดงและตาดุจดอกบัว ได้ลอยขึ้นสู่ท้องฟ้า
5.1.26
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।
विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणौः सह ॥ ५.१.२६ ॥
สตรีทั้งหลายสวมสร้อย กำไลข้อเท้า กำไลแขน และเครื่องประดับ ต่างประหลาดใจและยิ้มแย้ม ยืนอยู่บนท้องฟ้าพร้อมกับคนรักของตน
5.1.27
दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।
सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम् ॥ ५.१.२७ ॥
เหล่ามหาฤๅษีแห่งวิทยาธร แสดงอิทธิฤทธิ์วิทยาอันยิ่งใหญ่ ยืนอยู่ด้วยกันบนท้องฟ้า และมองดูภูเขานั้น
5.1.28
शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।
चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.२८ ॥
ครั้งนั้น เขาได้ยินเสียงของฤๅษีผู้มีจิตบริสุทธิ์ ของจารณะ และของสิทธะ ซึ่งยืนอยู่บนท้องฟ้าอันใสสะอาด
5.1.29
एष पर्वतसंकाशो हनुमान् मारुतात्मजः।
तितीर्षति महावेगः समुद्रं वरुणालयम् ॥ ५.१.२९ ॥
ผู้นี้มีรูปร่างดุจภูเขา คือหนุมาน บุตรของพระวายุ มีความเร็วยิ่งใหญ่ ปรารถนาจะข้ามมหาสมุทร ที่เป็นที่อยู่ของพระวรุณ
5.1.30
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।
समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥ ५.१.३० ॥
เพื่อพระรามและเพื่อเหล่าวานร ผู้ประสงค์จะกระทำกิจอันยากยิ่ง ปรารถนาจะไปถึงฝั่งอีกด้านหนึ่งของมหาสมุทร ซึ่งเป็นสิ่งที่ยากจะบรรลุ
5.1.31
तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम् ॥ ५.१.३१ ॥
พวกเขาเห็นท่านวานรผู้ยิ่งใหญ่หาประมาณมิได้นั้นบนภูเขา
5.1.32
दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चानलोपमः।
ननाद च महानादं सुमहानिव तोयदः ॥ ५.१.३२ ॥
ท่านสั่นขนทั้งร่าง สั่นสะท้านดุจไฟ และคำรามเสียงดังยิ่งใหญ่ ดุจเมฆฝน
5.1.33
आनुपूर्व्या च वृत्तं तल्लाङ्गूलं रोमभिश्चितम्।
उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥ ५.१.३३ ॥
หางของท่านซึ่งมีขนปกคลุม ขดเป็นระเบียบ ท่านเหวี่ยงหางนั้นดุจพญาครุฑเหวี่ยงงูขณะจะบินขึ้น
5.1.34
तस्य लाङ्गूलमाविद्धमतिवेगस्य पृष्ठतः।
ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥ ५.१.३४ ॥
หางของท่านผู้มีความเร็วยิ่งนั้นถูกเหวี่ยงออกไปทางด้านหลัง ปรากฏดุจงูใหญ่ที่ถูกพญาครุฑคาบพาไป
5.1.35
बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसंनिभौ।
आससाद कपिः कट्यां चरणौ संचुकोच च ॥ ५.१.३५ ॥
วานรผู้นั้นเกร็งแขนทั้งสองซึ่งเปรียบดุจลูกกรงเหล็กขนาดใหญ่ กดสะโพก และหดเท้าเข้า
5.1.36
संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।
तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् ॥ ५.१.३६ ॥
ท่านผู้รุ่งโรจน์และทรงพลังนั้น หดแขนทั้งสองและลำคอเข้าเช่นกัน แล้วเข้าสู่ความรุ่งโรจน์ จิตใจที่มั่นคงและพลังกล้า
5.1.37
मार्गमालोकयन् दूरादूर्ध्वप्रणिहितेक्षणः।
रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥ ५.१.३७ ॥
ท่านมองดูหนทางแต่ไกล มีดวงตาจับจ้องขึ้นข้างบน กลั้นลมหายใจไว้ในหัวใจ ขณะมองดูท้องฟ้า
5.1.38
पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।
निकुच्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः ॥ ५.१.३८ ॥
วานรผู้ประเสริฐดุจช้าง หนุมานผู้มีกำลังมหาศาล ยืนมั่นคงด้วยเท้าทั้งสอง หดหูเข้า และเตรียมจะกระโดดขึ้น
5.1.39
वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।
यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः ॥ ५.१.३९ ॥
วานรผู้ประเสริฐที่สุด กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่เหล่าวานรว่า "ดุจลูกศรที่พระราฆวะปล่อยออกไป พุ่งไปด้วยพลังดุจลม"
5.1.40
गच्छेत् तद्वद् गमिष्यामि लंकां रावणपालिताम्।
नहि द्रक्ष्यामि यदि तां लंकायां जनकात्मजाम् ॥ ५.१.४० ॥
ข้าพเจ้าจะไปยังลงกาซึ่งราวณะปกครองอยู่ ฉันนั้นเช่นกัน หากข้าพเจ้าไม่พบธิดาของพระชนกในลงกานั้น
5.1.41
अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।
यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्यामि कृतश्रमः ॥ ५.१.४१ ॥
ด้วยความเร็วนี้เองข้าจะไปถึงที่อยู่ของเทพเจ้าด้วย หากข้าได้พยายามแล้วแต่ยังไม่พบสีดาในสวรรค์
5.1.42
बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।
सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया ॥ ५.१.४२ ॥
ข้าจะจับราวณะ กษัตริย์แห่งรากษสมามัดแล้วนำมาที่นี่ เมื่อสำเร็จภารกิจทุกประการแล้ว ข้าจะกลับมาพร้อมกับสีดา
5.1.43
आनयिष्यामि वा लंकां समुत्पाट्य सरावणाम्।
एवमुक्त्वा तु हनुमान् वानरो वानरोत्तमः ॥ ५.१.४३ ॥
"ข้าจะนำลงกาพร้อมทั้งราวณะมาโดยถอนขึ้นมาทั้งหมด หรือ..." เมื่อกล่าวเช่นนั้นแล้ว หนุมาน วานรผู้ประเสริฐที่สุดของพวกวานร
5.1.44
उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।
सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.४४ ॥
หนุมานกระโจนขึ้นไปด้วยความเร็วโดยไม่ลังเล และวานรผู้ดุจช้างนั้นคิดว่าตนเองเหมือนครุฑ
5.1.45
समुत्पतति वेगात् तु वेगात् ते नगरोहिणः।
संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥ ५.१.४५ ॥
เมื่อเขาพุ่งขึ้นด้วยความเร็ว ต้นไม้ที่เติบโตบนภูเขาก็รวบกิ่งก้านทั้งหมดไว้และพุ่งขึ้นไปทุกทิศทาง
5.1.46
स मत्तकोयष्टिभकान् पादपान् पुष्पशालिनः।
उद्वहन्नुरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.४६ ॥
เขาแบกต้นไม้ที่เต็มไปด้วยดอกไม้ พร้อมกับนกคุ่มที่เมามาย ไปด้วยความเร็วยิ่งสู่ท้องฟ้าอันแจ่มใส
5.1.47
ऊरुवेगोत्थिता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।
प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः ॥ ५.१.४७ ॥
ต้นไม้ที่ถูกแรงขาของเขาพัดขึ้นไป ติดตามวานรนั้นไปชั่วขณะ เหมือนญาติที่ตามส่งญาติของตนซึ่งกำลังออกเดินทางไกล
5.1.48
तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।
अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥ ५.१.४८ ॥
ต้นสาละและต้นไม้ชั้นเยี่ยมอื่น ๆ บนภูเขาที่ถูกแรงขาของเขาถอนขึ้นมา ติดตามหนุมานไป เหมือนกองทัพที่ติดตามกษัตริย์ของตน
5.1.49
सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।
हनूमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ ५.१.४९ ॥
หนุมานถูกห้อมล้อมด้วยต้นไม้จำนวนมากที่มียอดบานสะพรั่ง จึงกลายเป็นวานรที่มีรูปร่างใหญ่ดุจภูเขาและน่าอัศจรรย์ยิ่งให้เห็น
5.1.50
सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जँल्लवणाम्भसि।
भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥ ५.१.५० ॥
แม้ต้นไม้ที่แข็งแรงก็จมลงในน้ำเค็ม ดุจภูเขาทั้งหลายที่จมลงสู่ที่อยู่ของพระวรุณ เพราะความหวาดกลัวพระอินทร์
5.1.51
स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।
शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥ ५.१.५१ ॥
วานรนั้นถูกปกคลุมด้วยดอกไม้นานาชนิด พร้อมทั้งหน่อและดอกตูม จึงส่องแสงเหมือนเมฆ เหมือนภูเขาที่ประดับด้วยหิ่งห้อย
5.1.52
विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।
व्यवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥ ५.१.५२ ॥
ต้นไม้เหล่านั้นถูกแรงของเขาปล่อยให้หลุดจากที่ จึงปล่อยดอกไม้ทิ้งลงในน้ำ เหมือนมิตรสหายที่หันกลับไปแล้วปล่อยวางกันไป
5.1.53
लघुत्वेनोपपन्नं तद् विचित्रं सागरेऽपतत्।
द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।
ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः ॥ ५.१.५३ ॥
เพราะความเบา ดอกไม้หลากหลายอันน่าอัศจรรย์ของต้นไม้เหล่านั้นจึงร่วงลงสู่มหาสมุทร ถูกลมที่วานรและสายลมพัดให้ปลิว และมหาสมุทรนั้นส่องแสงดุจท้องฟ้าที่ประดับด้วยดวงดาว
5.1.54
पुष्पौघेण सुगन्धेन नानावर्णेन वानरः।
बभौ मेघ इवोद्यन् वै विद्युद्गणविभूषितः ॥ ५.१.५४ ॥
วานรนั้นมีกลุ่มดอกไม้หอมหวานหลากสี ส่องแสงดุจเมฆที่กำลังลอยขึ้น ประดับด้วยกลุ่มสายฟ้า
5.1.55
तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।
ताराभिरिव रामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ॥ ५.१.५५ ॥
น้ำในทะเลปรากฏให้เห็นด้วยดอกไม้ที่ถูกแรงความเร็วของเขาพัดขึ้นมา เหมือนท้องฟ้าที่เต็มไปด้วยดาวและหญิงงามที่กำลังขึ้นมา
5.1.56
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।
पर्वताग्राद् विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ॥ ५.१.५६ ॥
แขนทั้งสองของเขาที่กางออกอยู่กลางท้องฟ้าปรากฏให้เห็น เหมือนงูห้าเศียรสองตัวที่โผล่ขึ้นจากยอดภูเขา
5.1.57
पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम्।
पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥ ५.१.५७ ॥
มหาสมุทรที่มีตาข่ายของคลื่นดูเหมือนกำลังดื่ม และมหาวานรนั้นปรากฏให้เห็นเหมือนผู้กระหายน้ำที่กำลังจะดื่มท้องฟ้า
5.1.58
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।
नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ॥ ५.१.५८ ॥
ดวงตาของเขาดุจแสงสายฟ้า ติดตามเส้นทางของลม และส่องสว่างเหมือนไฟสองดวงที่ตั้งอยู่บนภูเขา
5.1.59
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।
चक्षुषी सम्प्रकाशेते चन्द्रसूर्याविव स्थितौ ॥ ५.१.५९ ॥
ดวงตากลมโตสีเหลืองทองของวานรผู้เป็นหัวหน้าของผู้มีตาสีเหลืองทอง ส่องแสงเจิดจ้า เหมือนพระจันทร์และพระอาทิตย์ที่ตั้งอยู่ ณ ที่ของตน
5.1.60
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।
संध्यया समभिस्पृष्टं यथा स्यात् सूर्यमण्डलम् ॥ ५.१.६० ॥
ใบหน้าของเขาแดงระเรื่อด้วยจมูกสีแดง ส่องแสงเหมือนวงดวงอาทิตย์ที่ถูกแสงสนธยาแตะต้อง
5.1.61
लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।
अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम् ॥ ५.१.६१ ॥
หางของบุตรแห่งวายุ เมื่อกระโดดขึ้นสูง ยกชูขึ้นแล้วเปล่งประกายอยู่บนท้องฟ้า ดุจธงของพระอินทร์
5.1.62
लाङ्गूलचक्रो हनुमान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।
व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ॥ ५.१.६२ ॥
หนุมาน บุตรแห่งวายุผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ หางของท่านหมุนเป็นวง และเขี้ยวขาวเป็นประกาย ท่านเปล่งรัศมีดุจพระอาทิตย์ที่อยู่ภายในวงรัศมี
5.1.63
स्फिग्देशेनातिताम्रेण रराज स महाकपिः।
महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना ॥ ५.१.६३ ॥
สะโพกของมหากปีนั้นแดงจัดเรืองรอง ท่านส่องแสงดุจภูเขาที่แยกออกเป็นสองซีก มีแร่ดินแดงเส้นสายถูกเผยออกมา
5.1.64
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।
कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ॥ ५.१.६४ ॥
ลมที่ติดค้างอยู่ใต้รักแร้ของวานรสิงห์ผู้นั้น ขณะที่ท่านกระโดดข้ามมหาสมุทร ก็คำรามดุจเมฆฝน
5.1.65
खे यथा निपतत्युल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता।
दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.६५ ॥
ดุจอุกกาบาตที่ตกลงมาบนท้องฟ้า พุ่งออกจากขอบฟ้าด้านเหนือ มีหางลากตามมาให้เห็น วานรช้างผู้นั้นก็ปรากฏให้เห็นฉันนั้น
5.1.66
पतत्पतङ्गसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः।
प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया ॥ ५.१.६६ ॥
วานรผู้นั้นทอดกายยาวดุจนกที่กำลังบิน เปล่งประกายดุจช้างใหญ่ที่ถูกรัดเอวด้วยสายคาดที่ผูกไว้
5.1.67
उपरिष्टाच्छरीरेण च्छायया चावगाढया।
सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत् तदा कपिः ॥ ५.१.६७ ॥
ร่างของท่านอยู่เหนือทะเลและเงาของท่านทอดลงในน้ำ เมื่อนั้นวานรผู้นั้นดุจเรือที่ลมพัดกระหน่ำ
5.1.68
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।
स तु तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥ ५.१.६८ ॥
มหากปีผู้นั้นไปถึงแห่งใดในมหาสมุทร ด้วยพลังแห่งแขนขาของท่าน ท่านก็ปรากฏดุจคนคลุ้มคลั่ง
5.1.69
सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।
अभिध्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥ ५.१.६९ ॥
มหากปีผู้มีความเร็วยิ่งใหญ่ ใช้อกกระทบตาข่ายคลื่นอันใหญ่โตดุจภูเขาของมหาสมุทร แล้วกระโดดทะยานไปข้างหน้า
5.1.70
कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निर्गतः।
सागरं भीमनिर्ह्रादं कम्पयामासतुर्भृशम् ॥ ५.१.७० ॥
ลมแรงของวานรและลมที่เกิดจากเมฆต่างพัดขึ้นมา ทำให้มหาสมุทรสั่นสะเทือนอย่างรุนแรง คำรามน่ากลัวยิ่งนัก
5.1.71
विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।
पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी ॥ ५.१.७१ ॥
วานรสิงห์ผู้เป็นดั่งเสือในหมู่วานร กระโดดไป โดยกวาดตาข่ายคลื่นอันใหญ่โตในน้ำเค็มให้แยกออกไป ดุจกำลังโปรยปรายฟ้าและดิน
5.1.72
मेरुमन्दरसंकाशानुद्गतान् सुमहार्णवे।
अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव ॥ ५.१.७२ ॥
ท่านผู้มีความเร็วยิ่งใหญ่ พุ่งข้ามคลื่นที่ซัดขึ้นในมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ ซึ่งสูงเทียมเขาพระสุเมรุและเขามันทระ ดุจนับคลื่นเหล่านั้นไปด้วย
5.1.73
तस्य वेगसमुद्घुष्टं जलं सजलदं तदा।
अम्बरस्थं विबभ्राजे शरदभ्रमिवाततम् ॥ ५.१.७३ ॥
น้ำที่คำรามตามความเร็วของท่าน พร้อมกับเมฆฝน เปล่งประกายอยู่บนท้องฟ้า ดุจเมฆฤดูใบไม้ร่วงที่แผ่กระจายออกไป
5.1.74
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।
वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम् ॥ ५.१.७४ ॥
ในขณะนั้น ปลา จระเข้ มกร และเต่าปรากฏให้เห็น ราวกับร่างกายของสัตว์ที่มีกายถูกเปิดเผยเมื่อผ้าถูกดึงออก
5.1.75
क्रममाणं समीक्ष्याथ भुजगाः सागरंगमाः।
व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णमिव मेनिरे ॥ ५.१.७५ ॥
เหล่างูที่อาศัยอยู่ในมหาสมุทร เมื่อเห็นวานรสิงห์ผู้เป็นดั่งเสือกำลังทะยานไปบนท้องฟ้า จึงเข้าใจว่าท่านคือครุฑ
5.1.76
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।
छाया वानरसिंहस्य जवे चारुतराभवत् ॥ ५.१.७६ ॥
เงาของวานรสิงห์ กว้างสิบโยชน์และยาวสามสิบโยชน์ ยิ่งงดงามขึ้นเพราะความเร็วของท่าน
5.1.77
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।
तस्य सा शुशुभे छाया पतिता लवणाम्भसि ॥ ५.१.७७ ॥
เงานั้นดุจแถวเมฆขาวหนาแน่น ติดตามบุตรแห่งวายุไป เมื่อตกลงบนน้ำเค็มของมหาสมุทรก็เปล่งประกาย
5.1.78
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।
वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः ॥ ५.१.७८ ॥
มหากปีผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่และกายอันมหึมา ส่องประกายอยู่บนเส้นทางแห่งลมที่ไม่มีที่พึ่ง ดุจภูเขาที่มีปีกบิน
5.1.79
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।
तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः ॥ ५.१.७९ ॥
ตามเส้นทางที่ช้างในหมู่วานรผู้มีพลังยิ่งใหญ่ไปด้วยความเร็ว มหาสมุทรก็ถูกทำให้เป็นร่องลึกในทันใด ดุจถูกกดลงไป
5.1.80
आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।
हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा ॥ ५.१.८० ॥
หนุมานไปดุจพญานกที่โฉบลงสู่ฝูงนก ดึงตาข่ายเมฆไปดุจลมที่พัดพาไป
5.1.81
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमञ्जिष्ठकानि च।
कपिनाऽऽकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ ५.१.८१ ॥
เมฆใหญ่ทั้งหลายมีสีขาวและสีแดงอ่อน และสีน้ำเงินเข้มกับสีแดงดั่งมัญชิษฐา ต่างส่องแสงขณะถูกวานรลากไปข้างหน้า
5.1.82
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।
प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते ॥ ५.१.८२ ॥
เขาแหวกผ่านร่างแหแห่งเมฆซ้ำแล้วซ้ำอีก และพุ่งออกมาซ้ำแล้วซ้ำอีก ปรากฏประหนึ่งพระจันทร์ บางคราวถูกบดบังและบางคราวปรากฏให้เห็น
5.1.83
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा।
ववृषुस्तत्र पुष्पाणि देवगन्धर्वचारणाः ॥ ५.१.८३ ॥
เมื่อเห็นวานรนั้นกระโดดไปอย่างรวดเร็ว เทพ คนธรรพ์ และจารณะ ก็โปรยดอกไม้ลงที่นั่น
5.1.84
तताप नहि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम्।
सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये ॥ ५.१.८४ ॥
ดวงอาทิตย์มิได้แผดเผาจอมวานรผู้กระโดดไปนั้น และลมก็พัดรับใช้เขาเพื่อให้ภารกิจของพระรามสำเร็จ
5.1.85
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।
जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो वनौकसम् ॥ ५.१.८५ ॥
เหล่าฤๅษีสรรเสริญเขาขณะที่เขากระโดดไปในท้องฟ้า และเหล่าเทพกับคนธรรพ์ก็ขับร้องยกย่องผู้อาศัยในป่านั้น
5.1.86
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विविधानि च।
प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ॥ ५.१.८६ ॥
เหล่านาค ยักษ์ และรากษสหลากชนิดต่างสรรเสริญวานรผู้ประเสริฐที่สุด เมื่อเห็นว่าเขาหายเหนื่อยในพริบตา
5.1.87
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।
इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः ॥ ५.१.८७ ॥
ขณะที่หนุมานผู้เป็นเสือแห่งผู้กระโดดกำลังเหินไป มหาสมุทรประสงค์จะให้เกียรติแก่วงศ์อิกษวากุ จึงเริ่มคิดตรึกตรอง
5.1.88
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः।
करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥ ५.१.८८ ॥
หากข้าพเจ้ามิช่วยเหลือหนุมาน จอมวานร เมื่อผู้คนพูดถึงเรื่องนี้ ข้าพเจ้าก็จะถูกตำหนิจากทุกคน
5.1.89
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।
इक्ष्वाकुसचिवश्चायं तन्नार्हत्यवसादितुम् ॥ ५.१.८९ ॥
ข้าพเจ้าได้รับการเลี้ยงดูโดยท้าวสคร ผู้เป็นจอมแห่งอิกษวากุ และผู้นี้ก็เป็นอำมาตย์ของราชวงศ์อิกษวากุ เพราะฉะนั้นไม่สมควรที่จะปล่อยให้เขาต้องทุกข์ลำบาก
5.1.90
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।
शेषं च मयि विश्रान्तः सुखी सोऽतितरिष्यति ॥ ५.१.९० ॥
เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าต้องทำให้วานรได้พักผ่อน เมื่อพักพิงบนข้าพเจ้าแล้ว เขาจะข้ามระยะทางที่เหลือไปอย่างเป็นสุข
5.1.91
हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम् ॥ ५.१.९१ ॥
เขาตรัสกับไมนากะ ผู้มียอดสีทอง ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาขุนเขา
5.1.92
त्वमिहासुरसङ्घानां देवराज्ञा महात्मना।
पातालनिलयानां हि परिघः संनिवेशितः ॥ ५.१.९२ ॥
ที่นี่ เจ้าถูกพระราชาแห่งเทวดาผู้ยิ่งใหญ่ตั้งไว้เป็นดั่งกลอนประตู เพื่อกั้นเหล่าอสูรที่อาศัยอยู่ในบาดาล
5.1.93
त्वमेषां ज्ञातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।
पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ॥ ५.१.९३ ॥
โอ ขุนเขาผู้ปิดประตูแห่งบาดาลอันหาประมาณมิได้ เจ้ายืนขวางไว้เพื่อกักพวกนักรบผู้มีชื่อเสียงเหล่านี้ที่อาจผุดขึ้นมาอีก
5.1.94
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।
तस्मात् संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम ॥ ५.१.९४ ॥
โอ ขุนเขา พลังของเจ้าคือการเติบโตได้ทั้งด้านข้าง ด้านบน และด้านล่าง เพราะฉะนั้นข้าพเจ้าขอกระตุ้นเจ้า จงลุกขึ้นเถิด โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาขุนเขา
5.1.95
स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।
हनूमान् रामकार्यार्थी भीमकर्मा खमाप्लुतः ॥ ५.१.९५ ॥
หนุมาน เสือแห่งวานรผู้ทรงพลังนั้น ผู้ปรารถนาจะทำภารกิจของพระราม และผู้มีการกระทำอันน่าครั่นคร้าม กำลังกระโดดข้ามท้องฟ้าและจะไปอยู่เหนือเจ้า
5.1.96
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।
मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ॥ ५.१.९६ ॥
ข้าพเจ้าต้องช่วยเหลือผู้นี้ซึ่งสืบเชื้อสายจากวงศ์อิกษวากุ พวกอิกษวากุเป็นที่เคารพของข้าพเจ้า และสำหรับเจ้าก็เป็นที่เคารพยิ่งกว่า
5.1.97
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।
कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत् ॥ ५.१.९७ ॥
จงช่วยเหลือเราด้วยการรับใช้นี้ อย่าให้ภารกิจของเราต้องล่าช้าไป หน้าที่ที่ยังไม่ได้ทำจะปลุกความโกรธขึ้นแม้ในผู้ดีทั้งหลาย
5.1.98
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।
अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः ॥ ५.१.९८ ॥
จงลุกขึ้นจากน้ำ และให้วานรนี้พักอยู่บนตัวเจ้า เขาเป็นแขกของเรา ควรแก่การให้เกียรติ และเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้กระโดด
5.1.99
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।
हनूमाँस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ॥ ५.१.९९ ॥
โอ ผู้มีสะดือเป็นทอง ผู้เทพและคนธรรพ์รับใช้! เมื่อหนุมานได้พักอยู่บนเจ้าแล้ว เขาจะเดินทางต่อไปบนเส้นทางที่เหลือ
5.1.100
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।
श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ॥ ५.१.१०० ॥
เมื่อพิจารณาถึงความเมตตาของพระราม การถูกเนรเทศของพระนางไมถิลี และความเหนื่อยล้าของจอมวานร เจ้าควรลุกขึ้นเถิด
5.1.101
हिरण्यगर्भो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।
उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतावृतः ॥ ५.१.१०१ ॥
มเหนทรภูเขามไนกะ ผู้มีครรภ์ทองคำ ได้ฟังถ้อยคำของมหาสมุทรเค็ม จึงรีบผุดขึ้นจากน้ำ ปกคลุมด้วยต้นไม้ใหญ่และเถาวัลย์
5.1.102
स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युच्छ्रितस्तदा।
यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः ॥ ५.१.१०२ ॥
ภูเขานั้นแหวกน้ำทะเลแล้วสูงขึ้นมาในทันใด เหมือนดวงอาทิตย์ที่มีรัศมีแจ่มจ้าทะลุเมฆฝน
5.1.103
स महात्मा मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः।
दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः ॥ ५.१.१०३ ॥
ภูเขาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น ถูกน้ำล้อมรอบในชั่วอึดใจ ตามคำบัญชาของมหาสมุทร จึงเผยยอดเขาของตนให้เห็น
5.1.104
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः।
आदित्योदयसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥ ५.१.१०४ ॥
ด้วยยอดเขาที่ทำด้วยทองคำ พร้อมด้วยกินนรและนาคผู้ยิ่งใหญ่ ยอดเขาเหล่านั้นงดงามดั่งดวงอาทิตย์ขึ้น เหมือนจะเสียดฟ้า
5.1.105
तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।
आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत् काञ्चनप्रभम् ॥ ५.१.१०५ ॥
ด้วยยอดเขาทองชมพูนุทที่ผุดขึ้นสูงของภูเขานั้น ท้องฟ้าก็กลายเป็นดั่งอาวุธ มีสีทองอร่าม
5.1.106
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैर्महाप्रभैः।
आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद् गिरिसत्तमः ॥ ५.१.१०६ ॥
ด้วยยอดเขาทองคำที่เปล่งประกายแวววาวและมีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ภูเขาที่ประเสริฐที่สุดนั้นจึงงดงามดั่งดวงอาทิตย์นับร้อยดวง
5.1.107
समुत्थितमसङ्गेन हनूमानग्रतः स्थितम्।
मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः ॥ ५.१.१०७ ॥
หนุมานเห็นว่าภูเขาที่ผุดขึ้นยืนอยู่เบื้องหน้าตนอย่างพร้อมเพรียง จึงแน่ใจว่านี่คืออุปสรรคกลางมหาสมุทรเค็ม
5.1.108
स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।
उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः ॥ ५.१.१०८ ॥
วานรผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีความเร็วอันมหาศาลนั้น ใช้อกกระแทกภูเขาที่สูงยิ่งนั้นให้ล้มลง เหมือนลมพัดเมฆให้ตกลงมา
5.1.109
स तदासादितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।
बुद्ध्वा तस्य हरेर्वेगं जहर्ष च ननाद च ॥ ५.१.१०९ ॥
ภูเขาอันประเสริฐนั้น เมื่อถูกวานรผู้นั้นสัมผัส ก็รู้ถึงความเร็วของหนุมาน จึงปีติยินดีและคำรามก้อง
5.1.110
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।
प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत् पर्वतः कपिम् ॥ ५.१.११० ॥
ภูเขาเข้ามาใกล้วีรบุรุษผู้กำลังเคลื่อนไปในอากาศ ด้วยความยินดีและจิตใจที่ชื่นบาน จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่วานร
5.1.111
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।
दुष्करं कृतवान् कर्म त्वमिदं वानरोत्तम ॥ ५.१.१११ ॥
ท่านทรงรูปมนุษย์ของตน และยืนอยู่บนยอดของข้า วานรผู้ประเสริฐ ท่านได้กระทำกิจอันยากยิ่งนี้
5.1.112
निपत्य मम शृङ्गेषु सुखं विश्रम्य गम्यताम्।
राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः ॥ ५.१.११२ ॥
จงลงมาพักบนยอดเขาของข้าอย่างสบายแล้วค่อยเดินทางต่อไปเถิด มหาสมุทรนี้เจริญขึ้นด้วยการดูแลของผู้ที่เกิดในวงศ์ของพระราฆว
5.1.113
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।
कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ५.१.११३ ॥
มหาสมุทรนั้นตอบแทนท่าน ผู้ทุ่มเทเพื่อประโยชน์ของพระราม เพราะการทำคุณควรได้รับการตอบแทน นี่คือธรรมอันนิรันดร์
5.1.114
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।
त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः ॥ ५.१.११४ ॥
มหาสมุทรผู้ต้องการตอบแทนนั้น สมควรได้รับเกียรติจากท่าน เพราะเหตุของท่าน ข้าพเจ้าจึงถูกกระตุ้นด้วยความเคารพอย่างยิ่ง
5.1.115
योजनानां शतं चापि कपिरेष खमाप्लुतः।
तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ॥ ५.१.११५ ॥
วานรผู้นี้ได้กระโดดข้ามท้องฟ้าไปร้อยโยชน์แล้ว เมื่อพักบนยอดเขาของท่านแล้ว ขอให้เขาเดินทางต่อไปเพื่อไปให้ถึงจุดหมายที่เหลือ
5.1.116
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।
तदिदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु ॥ ५.१.११६ ॥
จงพักอยู่ที่นี่ก่อน วีรบุรุษแห่งวานร พักกับข้าแล้วค่อยไปเถิด นี่คือรากไม้ หัวมัน และผลไม้ที่หอมหวานอร่อย มีอยู่มากมาย
5.1.117
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽथ गमिष्यसि।
अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै।
प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः ॥ ५.१.११७ ॥
เมื่อได้ลิ้มรสแล้วและพักผ่อนแล้ว วานรผู้ประเสริฐ ท่านจึงค่อยเดินทางต่อไป ท่านผู้เป็นหัวหน้าวานร เราทั้งสองก็มีความเกี่ยวพันกับท่าน ท่านเป็นที่เลื่องลือในสามโลก ผู้ประกอบด้วยคุณธรรมอันยิ่งใหญ่
5.1.118
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।
तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर ॥ ५.१.११८ ॥
ลูกของลมเอ๋ย ในบรรดาวานรที่ว่องไวและกระโดดโลดเต้นได้ ข้าคิดว่าท่านเป็นผู้ยอดเยี่ยมที่สุดในหมู่เขา ช้างในหมู่วานรเอ๋ย
5.1.119
अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।
धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर्यादृशो भवान् ॥ ५.१.११९ ॥
แม้เป็นแขกธรรมดา ผู้รู้ธรรมก็ควรให้เกียรติ ยิ่งผู้ที่เป็นเช่นท่าน จะยิ่งสมควรเพียงใด
5.1.120
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।
पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर ॥ ५.१.१२० ॥
ท่านเป็นบุตรของพระมารุตผู้ประเสริฐที่สุดในเทพเจ้า ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ช้างในหมู่วานรเอ๋ย ในความเร็ว ท่านเทียบเท่ากับพระมารุตนั้นเอง
5.1.121
पूजिते त्वयि धर्मज्ञे पूजां प्राप्नोति मारुतः।
तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥ ५.१.१२१ ॥
ข้าแต่ผู้รู้ธรรม เมื่อท่านได้รับการยกย่องบูชา พระมารุตก็ย่อมได้รับการบูชาด้วย ฉะนั้น ท่านควรได้รับการบูชาจากข้า จงฟังเหตุผลในเรื่องนี้ด้วย
5.1.122
पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।
तेऽपि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडा इव वेगिनः ॥ ५.१.१२२ ॥
ในกาลก่อน ในยุคกฤตะ พ่อหนุ่ม ภูเขาทั้งหลายได้กลายเป็นสัตว์มีปีก ภูเขาเหล่านั้นก็บินไปทุกทิศทาง เร็วดุจพระครุฑ
5.1.123
ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घाः सहर्षिभिः।
भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ॥ ५.१.१२३ ॥
ครั้นเมื่อภูเขาเหล่านั้นบินไปแล้ว หมู่เทวดาพร้อมด้วยฤๅษีและสรรพสัตว์ก็เกิดความหวาดกลัว เกรงว่าภูเขาจะตกลงมา
5.1.124
ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।
पक्षांश्चिच्छेद वज्रेण ततः शतसहस्रशः ॥ ५.१.१२४ ॥
ครั้นนั้น พระอินทร์ผู้มีพันตา ผู้ประกอบยัญร้อยครั้ง เกิดโทสะ ใช้สายฟ้าตัดปีกของภูเขาทั้งหลาย นับได้หลายแสนครั้ง
5.1.125
स मामुपगतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।
ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना ॥ ५.१.१२५ ॥
เทวราชผู้โกรธนั้นเข้ามาหาข้า ยกสายฟ้าขึ้น ข้าจึงถูกลมผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่พัดให้ปลิวไปทันที
5.1.126
अस्मिँल्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।
गुप्तपक्षः समग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः ॥ ५.१.१२६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ลิง ข้าถูกโยนลงในมหาสมุทรน้ำเค็มนี้ แต่เพราะปีกของข้าได้รับการคุ้มครอง บิดาของท่านจึงปกป้องข้าไว้ให้ปลอดภัยทั้งตัว
5.1.127
ततोऽहं मानयामि त्वां मान्योऽसि मम मारुते।
त्वया ममैष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः ॥ ५.१.१२७ ॥
ฉะนั้น ข้าขอให้เกียรติแก่ท่าน ท่านควรได้รับความเคารพจากข้า ข้าแต่บุตรแห่งพระวายุ ความสัมพันธ์นี้กับท่าน ข้าแต่ผู้เลิศในหมู่ลิง เป็นคุณความดีอันยิ่งใหญ่
5.1.128
अस्मिन् नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।
प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महामते ॥ ५.१.१२८ ॥
ในเมื่อเหตุการณ์เป็นเช่นนี้ ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ ท่านควรแสดงความรักด้วยใจที่ยินดี เพื่อประโยชน์แก่มหาสมุทรและเพื่อข้าด้วย
5.1.129
श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण हरिसत्तम।
प्रीतिं च मम मान्यस्य प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात् ॥ ५.१.१२९ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ลิง จงปลดเปลื้องความเหน็ดเหนื่อย และรับการต้อนรับจากข้า จงรับความรักของข้าผู้ควรได้รับการยกย่องด้วย ข้ายินดีที่ได้เห็นท่าน
5.1.130
एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।
प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ ५.१.१३० ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น ผู้เลิศในหมู่ลิงจึงกล่าวแก่ภูเขาผู้ประเสริฐนั้นว่า "ข้ายินดีแล้ว การต้อนรับได้กระทำแล้ว ขอให้ความโกรธนี้จงถูกขจัดไปเสีย"
5.1.131
त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।
प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरा ॥ ५.१.१३१ ॥
เวลาสำหรับภารกิจของข้ากำลังเร่งเข้ามา และวันก็กำลังผ่านไป ข้าได้ให้คำปฏิญาณไว้แล้ว จึงไม่อาจพำนักอยู่ที่นี่ระหว่างทาง
5.1.132
इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।
जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव ॥ ५.१.१३२ ॥
ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว ผู้เป็นวีรบุรุษในหมู่ลิงก็แตะภูเขานั้นด้วยมือ แล้วเหินขึ้นไปบนท้องฟ้า ดุจหัวเราะอยู่
5.1.133
स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।
पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरभिनन्दितः ॥ ५.१.१३३ ॥
ภูเขาและมหาสมุทรต่างมองท่านด้วยความเคารพอย่างยิ่ง ท่านได้รับการบูชาและอวยพรด้วยถ้อยคำอันเหมาะสม
5.1.134
अथोर्ध्वं दूरमागत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।
पितुः पन्थानमासाद्य जगाम विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.१३४ ॥
แล้วเหินขึ้นไปไกล ทิ้งภูเขาและมหาสมุทรอันกว้างใหญ่ไว้เบื้องหลัง ท่านไปถึงเส้นทางของบิดาและเดินทางต่อไปในท้องฟ้าอันใส
5.1.135
भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।
वायुसूनुर्निरालम्बो जगाम कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.१३५ ॥
เมื่อได้เดินทางขึ้นสู่ที่สูงอีกครั้ง และเหลียวมองภูเขาลูกนั้น บุตรแห่งพระวายุผู้ไม่มีที่พึ่งพิง ผู้เป็นช้างในหมู่ลิง ก็เดินทางต่อไป
5.1.136
तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ ५.१.१३६ ॥
เทวดาทั้งหมด สิทธาและมหาฤๅษี เมื่อได้เห็นกิจอันยากยิ่งครั้งที่สองของหนุมาน ต่างก็สรรเสริญ
5.1.137
देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।
काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥ ५.१.१३७ ॥
เทวดาที่ยืนอยู่ที่นั่นต่างชื่นชมในกิจของท่าน พระวาสวะผู้มีพันตาก็เช่นกัน พร้อมด้วยกาญจนะและสุนาภะ
5.1.138
उवाच वचनं धीमान् परितोषात् सगद्गदम्।
सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥ ५.१.१३८ ॥
พระศจีบดีผู้มีปัญญา ด้วยความพอพระทัยจนเสียงสั่นเครือ ได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่สุนาภะ ผู้ประเสริฐในหมู่ภูเขา ด้วยพระองค์เอง
5.1.139
हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।
अभयं ते प्रयच्छामि गच्छ सौम्य यथासुखम् ॥ ५.१.१३९ ॥
ข้าแต่หิรัณยนาภะ เจ้าแห่งขุนเขา ข้าพอใจในตัวท่านอย่างยิ่ง ข้าประทานความไม่หวาดกลัวแก่ท่าน จงไปเถิด ผู้อ่อนโยน ตามที่ท่านปรารถนา
5.1.140
साह्यं कृतं ते सुमहद् विश्रान्तस्य हनूमतः।
क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥ ५.१.१४० ॥
ความช่วยเหลือที่ท่านได้ให้แก่หนุมานผู้กำลังพักผ่อนนั้นยิ่งใหญ่นัก เขาจะเดินทางไปได้ร้อยโยชน์โดยไม่หวาดกลัว แม้ภัยจะยังคงอยู่
5.1.141
रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेः कपिः।
सत्क्रियां कुर्वता शक्त्या तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥ ५.१.१४१ ॥
กปินี้ไปเพื่อประโยชน์ของพระรามผู้เป็นโอรสของท้าวทศรถ เราพอใจในตัวท่านยิ่งนัก ท่านได้ทำการต้อนรับด้วยกำลังความสามารถของตน
5.1.142
स तत् प्रहर्षमलभद् विपुलं पर्वतोत्तमः।
देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥ ५.१.१४२ ॥
ภูเขาผู้ประเสริฐนั้นได้รับความปีติอย่างยิ่ง เมื่อเห็นพระศตกรตุ ผู้เป็นเจ้าแห่งเทวดา ทรงพอพระทัยยิ่งนัก
5.1.143
स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।
हनूमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥ ५.१.१४३ ॥
ภูเขานั้นได้รับพรแล้ว จึงยืนอยู่ตรงนั้น ส่วนหนุมานข้ามมหาสมุทรไปได้ในชั่วขณะเดียว
5.1.144
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अब्रुवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम् ॥ ५.१.१४४ ॥
ครั้นนั้น เทวดาทั้งหลาย พร้อมด้วยคนธรรพ์ สิทธะ และมหาฤๅษี ได้กล่าวกับสุรสา มารดาแห่งนาค ผู้มีรัศมีดุจดวงอาทิตย์
5.1.145
अयं वातात्मजः श्रीमान् प्लवते सागरोपरि।
हनूमान् नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥ ५.१.१४५ ॥
นี่คือโอรสของพระวายุ ผู้รุ่งเรืองกำลังกระโดดข้ามมหาสมุทร ชื่อว่าหนุมาน ขอท่านจงขัดขวางเขาสักครู่หนึ่งเถิด
5.1.146
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।
दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःस्पृशम् ॥ ५.१.१४६ ॥
ท่านจงแปลงกายเป็นรากษสที่น่ากลัวยิ่ง ดุจภูเขา มีเขี้ยวน่าสะพรึง มีดวงตาสีเหลืองแดง และอ้าปากจนแตะท้องฟ้า
5.1.147
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।
त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥ ५.१.१४७ ॥
เราปรารถนาจะรู้กำลังและความกล้าหาญของเขาอีกครั้ง เขาจะเอาชนะท่านด้วยอุบายบางอย่าง หรือไม่ก็จะตกอยู่ในความท้อแท้
5.1.148
एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।
समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥ ५.१.१४८ ॥
เทวีสุรสาถูกเทวดาพูดเช่นนั้นและให้เกียรติ จึงแปลงกายเป็นรากษสอยู่กลางมหาสมุทร
5.1.149
विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।
प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥ ५.१.१४९ ॥
นางผิดรูปและอัปลักษณ์ น่าหวาดกลัวแก่ทุกผู้คน ขวางหนุมานที่กำลังกระโดดอยู่ และได้กล่าวถ้อยคำนี้
5.1.150
मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।
अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥ ५.१.१५० ॥
ดูก่อนพญาวานรผู้ประเสริฐ เทวดาทั้งหลายได้กำหนดให้ท่านเป็นอาหารของเรา เราจะกลืนกินท่าน จงเข้าไปในปากของเราเถิด
5.1.151
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।
व्यादाय वक्त्रं विपुलं स्थिता सा मारुतेः पुरः ॥ ५.१.१५१ ॥
"พระผู้สร้างได้ประทานพรนี้แก่เรานานมาแล้ว" นางกล่าวอย่างรวดเร็ว แล้วอ้าปากกว้างใหญ่ยืนขวางหน้าโอรสของพระวายุ
5.1.152
एवमुक्तः सुरसया प्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्।
रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥ ५.१.१५२ ॥
เมื่อสุรสาพูดเช่นนั้น หนุมานมีใบหน้าเบิกบานจึงกล่าวว่า "พระรามผู้มีนามว่าโอรสท้าวทศรถ ได้เข้าไปในป่าทัณฑกะพร้อมด้วยพระลักษมณ์ผู้เป็นน้องชาย และพระวรรมารดาเทวีไวเทหีผู้เป็นชายา"
5.1.153
अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥ ५.१.१५३ ॥
ขณะที่พระองค์ทรงมีภารกิจอื่นอยู่และมีศึกกับเหล่ารากษส นางสีดาผู้เป็นชายาผู้มีเกียรติของพระองค์ ถูกราวณะลักพาไป
5.1.154
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।
कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥ ५.१.१५४ ॥
ข้าพเจ้าจะไปหานางเป็นทูตตามพระบัญชาของพระราม ดูก่อนผู้อาศัยอยู่ในแคว้นนี้ ท่านควรให้ความช่วยเหลือแก่พระราม
5.1.155
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ ५.१.१५५ ॥
หรือถ้าข้าพเจ้าได้เห็นพระไมถิลีและพระรามผู้ทรงกระทำกิจโดยไม่ลำบาก ข้าพเจ้าจะกลับเข้ามาในปากของท่าน ข้าพเจ้าสัญญากับท่านด้วยความจริง
5.1.156
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम ॥ ५.१.१५६ ॥
เมื่อหนุมานกล่าวเช่นนั้น สุรสาผู้แปลงกายได้ตามใจปรารถนาจึงกล่าวว่า "ไม่มีผู้ใดจะผ่านเราไปได้ นี่คือพรของเรา"
5.1.157
तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।
बलं जिज्ञासमाना सा नागमाता हनूमतः ॥ ५.१.१५७ ॥
เมื่อเห็นเขากำลังจะไป สุรสาซึ่งเป็นมารดาแห่งนาค ปรารถนาจะทดสอบกำลังของหนุมาน จึงกล่าวถ้อยคำนี้
5.1.158
निविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा ॥ ५.१.१५८ ॥
"ดูก่อนพญาวานรผู้ประเสริฐ วันนี้ท่านต้องเข้าไปในปากของเราแล้วจึงไปได้ พระผู้สร้างได้ประทานพรนี้แก่เรานานมาแล้ว" นางกล่าวอย่างรวดเร็ว
5.1.159
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेःपुरः।
एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः ॥ ५.१.१५९ ॥
นางอ้าปากกว้างใหญ่ยืนขวางหน้าโอรสของพระวายุ เมื่อสุรสาพูดเช่นนั้น พญาวานรผู้เลิศก็โกรธขึ้นมา
5.1.160
अब्रवीत् कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसि।
इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायताम् ॥ ५.१.१६० ॥
หนุมานกล่าวว่า "จงทำปากของท่านให้กว้างเถิด เพื่อท่านจะได้รับข้าพเจ้าไว้ได้" แล้วเขาก็โกรธสุรสา และขยายกายให้ยาวสิบโยชน์
5.1.161
दशयोजनविस्तारो हनूमानभवत् तदा।
तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम्।
चकार सुरसाप्यास्यं विंशद् योजनमायतम् ॥ ५.१.१६१ ॥
ขณะนั้นหนุมานก็ขยายกายให้กว้างสิบโยชน์ เมื่อสุรสาเห็นเขาที่มีกายดั่งเมฆและยาวสิบโยชน์ นางก็ทำปากของตนให้ยาวถึงยี่สิบโยชน์
5.1.162
हनूमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद् योजनमायतः।
चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत् तथोच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६२ ॥
ครั้งนั้นหนุมานผู้โกรธจึงขยายกายให้ยาวสามสิบโยชน์ ฝ่ายสุรสาก็อ้าปากให้สูงถึงสี่สิบโยชน์เช่นกัน
5.1.163
बभूव हनुमान् वीरः पञ्चाशद् योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रं षष्टिं योजनमुच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६३ ॥
หนุมานผู้กล้าหาญขยายกายให้สูงห้าสิบโยชน์ ส่วนสุรสาก็ทำปากให้สูงหกสิบโยชน์
5.1.164
तदैव हनुमान् वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रमशीतिं योजनोच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६४ ॥
ในขณะนั้นเองหนุมานผู้กล้าหาญก็ขยายกายให้สูงเจ็ดสิบโยชน์ ฝ่ายสุรสาก็ทำปากให้สูงแปดสิบโยชน์
5.1.165
हनूमाननलप्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम् ॥ ५.१.१६५ ॥
หนุมานรุ่งโรจน์ดั่งไฟ ขยายกายให้สูงเก้าสิบโยชน์ ฝ่ายสุรสาก็แยกปากให้ยาวถึงหนึ่งร้อยโยชน์
5.1.166
तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान्।
दीर्घजिह्वं सुरसया सुभीमं नरकोपमम् ॥ ५.१.१६६ ॥
เมื่อบุตรแห่งวายุผู้มีปัญญาเห็นปากอ้ากว้างของสุรสา ซึ่งมีลิ้นยาวและน่าสะพรึงกลัวยิ่งนักดั่งนรก
5.1.167
स संक्षिप्यात्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः।
तस्मिन् मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ ५.१.१६७ ॥
บุตรแห่งมรุตจึงหดกายของตนลงดั่งก้อนเมฆ และในขณะนั้นเองหนุมานก็มีขนาดเพียงเท่านิ้วโป้ง
5.1.168
सोऽभिपद्याथ तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।
अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१.१६८ ॥
ผู้มีกำลังมหาศาลนั้นเข้าไปในปากของนาง แล้วออกมาตั้งอยู่กลางอากาศ ผู้รุ่งเรืองจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
5.1.169
प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तुते।
गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यश्चासीद् वरस्तव ॥ ५.१.१६९ ॥
ข้าได้เข้าไปในปากของท่านแล้ว ข้าขอนอบน้อมต่อท่าน ธิดาของทักษะ ข้าจะไปยังที่ที่วไทเทหีอยู่ เพราะพรที่ท่านประทานให้นั้นเป็นจริงแล้ว
5.1.170
तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम् ॥ ५.१.१७० ॥
เมื่อเห็นเขาออกมาจากปากของนาง ดั่งพระจันทร์ที่หลุดจากปากราหู เทวีสุรสาก็ตรัสกับวานรในร่างเดิมของนาง
5.1.171
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ ५.१.१७१ ॥
วานรผู้ประเสริฐที่สุด ขอให้ภารกิจของท่านสำเร็จ ผู้มีจิตดีงามเอ๋ย จงไปด้วยความสุขเถิด และนำวไทเทหีกลับมาพร้อมกับพระราฆวผู้มีจิตใจสูงส่ง
5.1.172
तत् तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
साधुसाध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम् ॥ ५.१.१७२ ॥
เมื่อเห็นการกระทำที่ยากยิ่งครั้งที่สามของหนุมาน เหล่าภูตทั้งปวงจึงสรรเสริญวานรนั้นในขณะนั้น พร้อมกล่าวว่า "สาธุ สาธุ"
5.1.173
स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।
जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः ॥ ५.१.१७३ ॥
เขาเดินทางไปถึงมหาสมุทรที่ไม่มีใครข่มได้ อันเป็นที่อยู่ของพระวรุณ แล้วเข้าสู่ท้องฟ้า เคลื่อนไปด้วยความเร็วดั่งครุฑ
5.1.174
सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।
चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते ॥ ५.१.१७४ ॥
ท้องฟ้านั้นมีสายน้ำไหลผ่าน มีนกบินอยู่ และมีครูแห่งไกศิกะเดินทางผ่าน มีช้างไอราวตะมาเยือนอยู่เนืองๆ
5.1.175
सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।
विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलंकृते ॥ ५.१.१७५ ॥
ท้องฟ้าประดับด้วยวิมานอันบริสุทธิ์ที่บินไปมา ลากด้วยพาหนะเป็นสิงห์ ช้าง เสือ นก และงู
5.1.176
वज्राशनिसमस्पर्शैः पावकैरिव शोभिते।
कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरधिष्ठिते ॥ ५.१.१७६ ॥
ท้องฟ้ารุ่งเรืองดั่งไฟ มีการสัมผัสดั่งสายฟ้าและวัชระ มีผู้มีบุญยิ่งผู้ได้ทำความดีและชนะสวรรค์อาศัยอยู่
5.1.177
वहता हव्यमत्यन्तं सेविते चित्रभानुना।
ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते ॥ ५.१.१७७ ॥
ท้องฟ้านั้นมีจิตรภานุ หรืออัคนี ผู้แบกเครื่องบูชา คอยดูแลอยู่เสมอ และประดับด้วยดาวเคราะห์ กลุ่มดาวฤกษ์ พระจันทร์ พระอาทิตย์ และหมู่ดาว
5.1.178
महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।
विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते ॥ ५.१.१७८ ॥
ท้องฟ้านั้นแออัดด้วยหมู่มหาฤๅษี คันธรรพ์ นาคและยักษ์ เป็นที่สงบ บริสุทธิ์ กว้างไพศาล และมีวิศวาวสุคอยดูแล
5.1.179
देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।
विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥ ५.१.१७९ ॥
ท้องฟ้านั้นมีช้างของพระอินทร์ราชาแห่งเทพเดินผ่าน อยู่บนเส้นทางของพระจันทร์และพระอาทิตย์ เป็นมงคล แผ่กว้างเหมือนร่มใหญ่ของโลกที่มีชีวิต และพระพรหมทรงสร้างไว้
5.1.180
बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वृते।
जगाम वायुमार्गे च गरुत्मानिव मारुतिः ॥ ५.१.१८० ॥
ท้องฟ้านั้นมีวีรบุรุษและหมู่วิทยาธรมาเยือนซ้ำแล้วซ้ำเล่า และล้อมรอบอยู่ มารุตี หรือหนุมาน เดินทางไปตามเส้นทางของลม ดั่งครุฑ
5.1.181
हनुमान् मेघजालानि प्राकर्षन् मारुतो यथा।
कालागुरुसवर्णानि रक्तपीतसितानि च ॥ ५.१.१८१ ॥
ดุจลมพัดกลุ่มเมฆไปฉะนั้น หนุมานดึงกลุ่มเมฆเข้ามาหาตน เมฆสีดุจอโลวูดดำ และเมฆสีแดง เหลือง กับขาวด้วย
5.1.182
कपिना कृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ॥ ५.१.१८२ ॥
เมฆก้อนใหญ่ถูกวานรดึงมา ก็ส่องแสงเรืองรอง หนุมานเข้าไปในกลุ่มเมฆและโผล่ออกมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า จึงปรากฏให้เห็น
5.1.183
प्रावृषीन्दुरिवाभाति निष्पतन् प्रविशंस्तदा।
प्रदृश्यमानः सर्वत्र हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१.१८३ ॥
ดุจพระจันทร์ในฤดูฝน หนุมานโผล่ออกและเข้าไปในเมฆก็ส่องแสงอยู่เช่นนั้น ผู้เป็นบุตรแห่งพระวายุนั้นปรากฏให้เห็นได้ทั่วทุกแห่ง
5.1.184
भेजेऽम्बरं निरालम्बं पक्षयुक्त इवाद्रिराट्।
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी ॥ ५.१.१८४ ॥
ท่านแหวกไปในท้องฟ้าโดยไม่มีที่ยึดเกาะ ดุจราชาแห่งขุนเขาที่มีปีก ครั้นนางรากษสีชื่อสิงหิกาเห็นท่านกระโจนไปในอากาศ
5.1.185
मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।
अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता ॥ ५.१.१८५ ॥
นางรากษสีสิงหิกาผู้บวมพองและแปลงร่างได้ตามใจปรารถนา คิดในใจว่า "วันนี้หลังจากผ่านไปนานแสนนาน เราจะได้กินอาหารแล้ว"
5.1.187
इदं मम महासत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।
छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।
समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः ॥ ५.१.१८७ ॥
กำลังอันยิ่งใหญ่ของเรานี้ได้ตกอยู่ในอำนาจแล้วหลังจากนานแสนนาน เมื่อเงาถูกจับไว้ วานรก็คิดว่า "ข้าถูกฉุดลงมาอย่างกะทันหัน พลังของข้าถูกทำให้เป็นอัมพาต"
5.1.188
प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्तदा कपिः ॥ ५.१.१८८ ॥
ดุจเรือใหญ่ที่ลมปะทะกลับถูกพัดกลับไปกลับมาในทะเล วานรก็มองไปรอบด้าน ทั้งข้าง เบื้องบน และเบื้องล่าง
5.1.189
ददर्श स महासत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।
तद् दृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननाम् ॥ ५.१.१८९ ॥
ท่านได้เห็นสัตว์ประหลาดใหญ่โตผุดขึ้นจากน้ำเค็ม เมื่อเห็นแล้ว พระมารุติก็ครุ่นคิดถึงสัตว์ประหลาดที่มีใบหน้าบิดเบี้ยวนั้น
5.1.190
कपिराज्ञा यथाख्यातं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।
छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः ॥ ५.१.१९० ॥
ดังที่พระราชาแห่งวานรได้ตรัสไว้ นี่คือสัตว์ประหลาดที่มีรูปลักษณ์น่าอัศจรรย์ ผู้จับเงาไว้ได้ มีพลังอันยิ่งใหญ่ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้เลย
5.1.191
स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान् कपिः।
व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ५.१.१९१ ॥
วานรผู้มีปัญญาเข้าใจสภาพที่แท้จริงของนางสิงหิกาแล้ว ก็ขยายร่างกายใหญ่โต ดุจเมฆในฤดูฝน
5.1.192
तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।
वक्त्रं प्रसारयामास पातालाम्बरसंनिभम् ॥ ५.१.१९२ ॥
เมื่อนางเห็นร่างของพญาวานรใหญ่ขยายตัวขึ้น นางก็อ้าปากกว้าง ดุจเหวบาดาลและท้องฟ้า
5.1.193
घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।
स ददर्श ततस्तस्या विकृतं सुमहन्मुखम् ॥ ५.१.१९३ ॥
นางคำรามดุจแถวเมฆ พุ่งเข้าใส่วานร แล้วหนุมานก็เห็นใบหน้าอันบิดเบี้ยวและใหญ่โตมหึมาของนาง
5.1.194
कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।
स तस्या विकृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः ॥ ५.१.१९४ ॥
วานรผู้ฉลาดและใหญ่ยิ่งเห็นเพียงร่างกายและจุดสำคัญของนาง วานรผู้มีร่างแข็งดุจอสนีบาต ก็เข้าไปในปากอันบิดเบี้ยวของนาง
5.1.195
संक्षिप्य मुहुरात्मानं निपपात महाकपिः।
आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः ॥ ५.१.१९५ ॥
พญาวานรหดร่างของตนลงซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วก็ตกลงไปในปากของนาง บรรดาสิทธาและจารณะเห็นท่านจมลงไปในปากของนาง
5.1.196
ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।
ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः ॥ ५.१.१९६ ॥
ดุจพระจันทร์เต็มดวงในวันเพ็ญที่ถูกราหูกลืนกิน ท่านก็ถูกกลืนเช่นนั้น แล้วหนุมานก็ใช้เล็บคมตัดอวัยวะสำคัญของนาง แล้วโผล่ออกมา
5.1.197
उत्पपाताथ वेगेन मनःसम्पातविक्रमः।
तां तु दिष्ट्या च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य सः ॥ ५.१.१९७ ॥
แล้วท่านผู้มีความกล้าหาญเร็วดุจใจ ก็กระโจนขึ้นอย่างรวดเร็ว ด้วยโชค ความมั่นคง และความชำนาญ ท่านจึงทำให้นางล้มลงได้
5.1.198
कपिप्रवीरो वेगेन ववृधे पुनरात्मवान्।
हृतहृत्सा हनुमता पपात विधुराम्भसि।
स्वयंभुवैव हनुमान् सृष्टस्तस्या निपातने ॥ ५.१.१९८ ॥
วีรวานรผู้มีสติควบคุมตนได้ ก็ขยายร่างกลับขึ้นอย่างรวดเร็วอีกครั้ง นางสิงหิกาผู้ถูกหนุมานแย่งหัวใจไป ล้มลงในน้ำด้วยความทุกข์ทรมาน พระสวยัมภูเองได้สร้างหนุมานให้เป็นผู้ทำให้นางล้มลง
5.1.199
तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।
भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम् ॥ ५.१.१९९ ॥
บรรดาภูตที่เคลื่อนที่ในอากาศเห็นนางสิงหิกาถูกวานรสังหารอย่างรวดเร็วและล้มลง จึงกล่าวกับวานรผู้ประเสริฐที่สุดในการกระโดด
5.1.200
भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।
साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर ॥ ५.१.२०० ॥
วันนี้ท่านได้กระทำการอันน่าสะพรึงกลัวและยิ่งใหญ่ ท่านสังหารนางด้วยความกล้าหาญ โอ้วานรผู้ประเสริฐที่สุดในการกระโดด ขอให้ท่านบรรลุจุดประสงค์ที่ตั้งใจไว้โดยปราศจากอันตราย
5.1.201
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।
धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥ ५.१.२०१ ॥
โอ้จอมวานร ผู้ใดมีคุณสมบัติทั้งสี่ประการนี้ เช่นเดียวกับท่าน คือความมั่นคง การมองเห็น ปัญญา และความชำนาญ ผู้นั้นย่อมไม่ท้อถอยในการกระทำของตน
5.1.202
स तैः सम्पूजितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनैः।
जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत् कपिः ॥ ५.१.२०२ ॥
หนุมานผู้ควรแก่การบูชาได้รับการบูชาจากพวกเขา เมื่อกิจของตนสำเร็จแล้ว ก็เหาะขึ้นไปในท้องฟ้าและจากไป เหมือนครุฑผู้กินงู
5.1.203
प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः परिलोकयन्।
योजनानां शतस्यान्ते वनराजीं ददर्श सः ॥ ५.१.२०३ ॥
เมื่อใกล้จะถึงฝั่งอีกฟากแล้ว หนุมานมองไปรอบด้าน ที่ปลายทางหนึ่งร้อยโยชน์ เขาเห็นแถวของป่าไม้
5.1.204
ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम्।
द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च ॥ ५.१.२०४ ॥
ขณะกำลังร่อนลงมา ผู้เลิศในหมู่ลิง เห็นเกาะที่ประดับด้วยต้นไม้หลากชนิด และสวนป่าของภูเขามลัย
5.1.205
सागरं सागरानूपान् सागरानूपजान् द्रुमान्।
सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयत् ॥ ५.१.२०५ ॥
เขาเห็นมหาสมุทร ริมฝั่งมหาสมุทร ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่บนริมฝั่งมหาสมุทร และยังเห็นหน้าของบรรดาชายาของพระสมุทรด้วย
5.1.206
स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान्।
निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान् मतिम् ॥ ५.१.२०६ ॥
หนุมานผู้มีสติปัญญาและควบคุมตนได้ มองเห็นตนเองดุจเมฆใหญ่ ซึ่งดูเหมือนจะกั้นท้องฟ้าไว้ จึงตั้งใจไว้ในใจ
5.1.207
कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः।
मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महामतिः ॥ ५.१.२०७ ॥
ผู้มีปัญญาใหญ่คิดว่า เมื่อรากษสเห็นเพียงรูปกายที่ใหญ่โตและความเร็วของข้า พวกมันจะเกิดความสงสัยในตัวข้า
5.1.208
ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसंनिभम्।
पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् ॥ ५.१.२०८ ॥
จากนั้น หนุมานหดรูปกายซึ่งดุจภูเขานั้นลง แล้วกลับคืนสู่รูปเดิม เหมือนผู้ควบคุมตนได้ซึ่งพ้นจากความหลงแล้ว
5.1.209
तद्रूपमतिसंक्षिप्य हनूमान् प्रकृतौ स्थितः।
त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः ॥ ५.१.२०९ ॥
หนุมานหดรูปนั้นลงจนเล็กมาก แล้วยืนอยู่ในสภาพเดิม ดุจพระหริผู้ก้าวไปสามก้าว แล้วชิงเอาพลังของพลีไป
5.1.210
स चारुनानाविधरूपधारी
परं समासाद्य समुद्रतीरम्।
परैरशक्यं प्रतिपन्नरूपः
समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः ॥ ५.१.२१० ॥
เขาผู้แปลงกายเป็นรูปต่าง ๆ อันงดงามหลากหลาย มาถึงริมฝั่งทะเลแล้ว และแปลงกายเป็นรูปที่ผู้อื่นทำไม่ได้ ตรวจดูตนเองและพิจารณากิจของตนอย่างรอบคอบ
5.1.211
ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे
विचित्रकूटे निपपात कूटे।
सकेतकोद्दालकनारिकेले
महाभ्रकूटप्रतिमो महात्मा ॥ ५.१.२११ ॥
จากนั้น ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น ลงสู่ยอดเขาวิจิตรกูฏอันอุดมสมบูรณ์ ของภูเขาลัมพะ ดุจยอดเขาแห่งก้อนเมฆใหญ่ ท่ามกลางต้นเกตกะ อุททาลกะ และมะพร้าว
5.1.212
ततस्तु सम्प्राप्य समुद्रतीरं
समीक्ष्य लंकां गिरिवर्यमूर्ध्नि।
कपिस्तु तस्मिन् निपपात पर्वते
विधूय रूपं व्यथयन्मृगद्विजान् ॥ ५.१.२१२ ॥
จากนั้น หนุมานมาถึงริมฝั่งมหาสมุทร และมองดูลงกาจากยอดเขาอันประเสริฐ แล้วลิงนั้นก็ลงสู่ยอดเขานั้น หดรูปกายลง ทำให้สัตว์ป่าและนกทั้งหลายตกใจกลัว
5.1.213
स सागरं दानवपन्नगायुतं
बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम्।
निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा
ददर्श लंकाममरावतीमिव ॥ ५.१.२१३ ॥
หนุมานข้ามมหาสมุทรซึ่งเต็มไปด้วยทานพและนาคนับหมื่น และประดับด้วยคลื่นลูกใหญ่ ด้วยพละกำลังอันกล้าหาญ แล้วลงที่ริมฝั่งมหาสมุทร จากนั้นจึงเห็นลงกา ดุจอมราวดี