వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.1.1
ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्षणः।
इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि ॥ ५.१.१ ॥
అప్పుడు రావణుడు అపహరించిన సీత జాడను వెతకాలని, శత్రువులను అణచువాడైన హనుమంతుడు చారణులు నడిచే మార్గంలో వెళ్లదలచెను.
5.1.2
दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।
समुदग्रशिरोग्रीवो गवां पतिरिवाबभौ ॥ ५.१.२ ॥
సాటిలేని కష్టమైన కార్యాన్ని చేయాలనుకున్న ఆ వానరుడు, తల మెడ ఎత్తి, గోవుల పతియైన ఎద్దులా ప్రకాశించెను.
5.1.3
अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।
धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम् ॥ ५.१.३ ॥
అప్పుడు ఆ మహాబలుడు, ధీరుడు, వైడూర్యవర్ణ, జలాకారపు గడ్డిమైదానాలలో యథేచ్ఛగా సంచరించెను.
5.1.4
द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।
मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी ॥ ५.१.४ ॥
పక్షులను భయపెడుతూ, రొమ్ముతో చెట్లను పెకలిస్తూ, అనేక మృగాలను చంపుతూ, ఎదిగిన సింహంలా ఆ ధీమంతుడు సంచరించెను.
5.1.5
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः।
स्वभावसिद्धैर्विमलैर्धातुभिः समलंकृतम् ॥ ५.१.५ ॥
నీలం, ఎరుపు, మంజిష్ఠ, పద్మ వర్ణాలు గల, తెలుపు నలుపులతో సహజసిద్ధమైన నిర్మల ధాతువులతో చక్కగా అలంకరించబడినది.
5.1.6
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।
यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैः सपन्नगैः ॥ ५.१.६ ॥
ఇష్టమైన రూపాలు ధరించగల, పరివారంతో కూడిన, దేవతలతో సమానులైన యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, నాగులతో ఎల్లప్పుడూ నిండినది.
5.1.7
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।
तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ ॥ ५.१.७ ॥
ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతం అడుగున, శ్రేష్ఠ నాగులతో నిండి ఉన్న ప్రదేశంలో నిలిచిన ఆ వానర శ్రేష్ఠుడు, అక్కడి సరస్సులో ఉన్న నాగంలా ప్రకాశించాడు.
5.1.8
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे।
भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम् ॥ ५.१.८ ॥
అతడు సూర్యునికి, మహేంద్రునికి, వాయువుకు, స్వయంభువుకు, సమస్త ప్రాణులకు అంజలి ఘటించి ప్రయాణానికి సంకల్పించాడు.
5.1.9
अञ्जलिं प्राङ्मुखं कुर्वन् पवनायात्मयोनये।
ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम् ॥ ५.१.९ ॥
తూర్పు ముఖంగా నిలిచి వాయువుకు, ఆత్మయోనికి అంజలి ఘటించి, అతడు దక్షిణ దిక్కుకు వెళ్లేందుకు ఉత్సాహంతో పెరిగాడు.
5.1.10
प्लवगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।
ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु ॥ ५.१.१० ॥
వానర శ్రేష్ఠులు చూస్తుండగా, దూకడానికి నిశ్చయించుకున్న అతడు, రాముని శుభం కోసం పౌర్ణమి నాడు సముద్రం ఉప్పొంగినట్లు పెరిగాడు.
5.1.11
निष्प्रमाणशरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्।
बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम् ॥ ५.१.११ ॥
అపరిమితమైన శరీరంతో, సముద్రాన్ని దాటాలనే కోరికతో, అతడు తన బాహువులతో, పాదాలతో పర్వతాన్ని అదిమాడు.
5.1.12
स चचालाचलश्चाशु मुहूर्तं कपिपीडितः।
तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत् ॥ ५.१.१२ ॥
వానరుని ఒత్తిడితో ఆ కదలని పర్వతం క్షణకాలంలో కంపించింది; పూలు పూసిన చెట్ల కొనలన్నీ పూలను రాల్చింది.
5.1.13
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।
सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा ॥ ५.१.१३ ॥
చెట్ల నుండి రాలిన సుగంధభరిత పుష్పరాశితో అన్నివైపులా కప్పబడిన ఆ పర్వతం పుష్పమయమైనట్లు ప్రకాశించింది.
5.1.14
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।
सलिलं सम्प्रसुस्राव मदमत्त इव द्विपः ॥ ५.१.१४ ॥
ఆ మహాపరాక్రమశాలి ఒత్తిడికి గురైన ఆ పర్వతం మదించిన ఏనుగులా జలధారలను విరజిమ్మింది.
5.1.15
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।
रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः ॥ ५.१.१५ ॥
ఆ బలవంతుని ఒత్తిడికి గురైన మహేంద్ర పర్వతం బంగారు, అంజనపు, వెండి రంగుల చారలను వెలువరించింది.
5.1.16
मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।
मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः ॥ ५.१.१६ ॥
పర్వతం మనఃశిలతో కూడిన విశాలమైన శిలలను విడిచిపెట్టింది; మధ్యమ జ్వాలతో కూడిన అగ్ని పొగ పంక్తులను వెలువరించినట్లు ఉంది.
5.1.17
हरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।
गुहाविष्टानि सत्त्वानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः ॥ ५.१.१७ ॥
హరి (హనుమంతుడు) ఒత్తిడికి గురై, చుట్టూ గుహలలో నివసించే ప్రాణులు వికృత స్వరాలతో అరిచాయి.
5.1.18
स महान् सत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।
पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च ॥ ५.१.१८ ॥
పర్వత బాధ వల్ల పుట్టిన ఆ మహా ప్రాణుల కోలాహలం భూమిని, దిక్కులను, ఉపవనాలను నింపింది.
5.1.19
शिरोभिः पृथुभिर्नागा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।
वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥ ५.१.१९ ॥
స్పష్టమైన స్వస్తిక చిహ్నాలు కలిగిన తమ విశాలమైన తలలతో, భయంకరమైన అగ్నిని ఉమ్ముతూ నాగులు తమ కోరలతో శిలలను కరిచాయి.
5.1.20
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।
जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा ॥ ५.१.२० ॥
అప్పుడు ఆ కోపించిన నాగుల విషపూరిత కాటుతో ఆ మహాశిలలు అగ్నితో మండి, వేయి ముక్కలుగా పగిలిపోయాయి.
5.1.21
यानि त्वौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते।
विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम् ॥ ५.१.२१ ॥
ఆ పర్వతంపై పెరిగిన, నాగుల విషాన్ని హరించే ఔషధ లతలు కూడా ఆ విషాన్ని శాంతింపజేయలేకపోయాయి.
5.1.22
भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः।
त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह ॥ ५.१.२२ ॥
'ఈ పర్వతాన్ని భూతాలు చీల్చుతున్నాయి' అని తలచి, భయపడిన తపస్వులు, విద్యాధరులు తమ స్త్రీ సమూహాలతో కలిసి అక్కడినుంచి ఎగిరిపోయారు.
5.1.23
पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।
पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान् ॥ ५.१.२३ ॥
పానభూమిలో ఉన్న బంగారు మద్యపాత్రను, అమూల్యమైన పాత్రలను, బంగారు కుండలను వదిలి.
5.1.24
लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।
आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून् ॥ ५.१.२४ ॥
నాకి తినదగిన, రకరకాల పదార్థాలు, అనేక రకాల మాంసాలు, ఎద్దు చర్మంతో చేసిన తిత్తులు, బంగారు ఒరలున్న ఖడ్గాలు.
5.1.25
कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।
रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे ॥ ५.१.२५ ॥
మెడలో మాలలు ధరించి, మత్తెక్కినవారై, ఎఱ్ఱని మాలలు మరియు ఎఱ్ఱని అనులేపనములు పూసుకొని, ఎఱ్ఱని కన్నులు మరియు కమలనేత్రములు గలవారు (స్త్రీలు) ఆకాశమువైపు లేచిరి.
5.1.26
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।
विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणौः सह ॥ ५.१.२६ ॥
హారములు, నూపురములు, కేయూరములు మొదలైన ఆభరణములు ధరించిన స్త్రీలు, విస్మయముతో చిరునవ్వులతో, తమ ప్రియులతో కలిసి ఆకాశములో నిలిచిరి.
5.1.27
दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।
सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम् ॥ ५.१.२७ ॥
మహావిద్యను ప్రదర్శిస్తూ విద్యాధర మహర్షులు కలిసి ఆకాశములో నిలిచి పర్వతమును చూచిరి.
5.1.28
शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।
चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.२८ ॥
అప్పుడు నిర్మలమైన ఆకాశములో నిలిచియున్న పవిత్రాత్ములైన ఋషులు, చారణులు మరియు సిద్ధుల శబ్దమును విన్నారు.
5.1.29
एष पर्वतसंकाशो हनुमान् मारुतात्मजः।
तितीर्षति महावेगः समुद्रं वरुणालयम् ॥ ५.१.२९ ॥
పర్వతమువంటి ఈ మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు, మహావేగముతో వరుణుని నివాసమైన సముద్రమును దాటగోరుచున్నాడు.
5.1.30
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।
समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति ॥ ५.१.३० ॥
రాముని కొరకు మరియు వానరుల కొరకు దుష్కరమైన కార్యమును చేయగోరి, సముద్రము యొక్క దూరపు తీరమును చేరదలచుచున్నాడు; చేరుటకు కష్టమైన ఆ తీరమును.
5.1.31
तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम् ॥ ५.१.३१ ॥
పర్వతంపై వారు ఆ అప్రమేయుడైన వానర-శ్రేష్ఠుడిని చూశారు.
5.1.32
दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चानलोपमः।
ननाद च महानादं सुमहानिव तोयदः ॥ ५.१.३२ ॥
అతడు తన రోమాలను విదిలించి, అగ్నిలా వణికి, మేఘంలా మహా ధ్వని చేశాడు.
5.1.33
आनुपूर्व्या च वृत्तं तल्लाङ्गूलं रोमभिश्चितम्।
उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम् ॥ ५.१.३३ ॥
క్రమంగా గుండ్రంగా, రోమాలతో కప్పబడిన ఆ తోకను, దూకబోతూ, పక్షిరాజు పాముని విసిరినట్లు విసిరాడు.
5.1.34
तस्य लाङ्गूलमाविद्धमतिवेगस्य पृष्ठतः।
ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः ॥ ५.१.३४ ॥
ఆ అతివేగుడి వెనుక చాచిన అతని తోక, గరుడుడు ఎత్తుకెళ్లే మహాసర్పంలా కనిపించింది.
5.1.35
बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसंनिभौ।
आससाद कपिः कट्यां चरणौ संचुकोच च ॥ ५.१.३५ ॥
ఆ వానరుడు మహా ఇనుపగడ్డల వంటి తన రెండు బాహువులను స్తంభింపజేసి, నడుముపై ఒత్తిడి చేసి, పాదాలను ముడుచుకున్నాడు.
5.1.36
संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।
तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान् ॥ ५.१.३६ ॥
బాహువులను, మెడను కూడా ముడిచి, ఆ తేజస్వీ, పరాక్రమశాలి తేజస్సు, సత్త్వం, వీర్యాలతో నిండాడు.
5.1.37
मार्गमालोकयन् दूरादूर्ध्वप्रणिहितेक्षणः।
रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन् ॥ ५.१.३७ ॥
దూరం నుండి మార్గాన్ని చూస్తూ, పైకి దృష్టిని నిలిపి, ఆకాశాన్ని చూస్తూ ఆయన తన ప్రాణాలను హృదయంలో నిలిపివేశాడు.
5.1.38
पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।
निकुच्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः ॥ ५.१.३८ ॥
పాదాలతో దృఢంగా నిలబడి, ఆ వానరగజేంద్రుడు, మహాబలుడు హనుమంతుడు, చెవులను ముడిచి పైకి ఎగరబోయాడు.
5.1.39
वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।
यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः ॥ ५.१.३९ ॥
వానరులలో శ్రేష్ఠుడు వానరులతో ఈ మాటలు పలికాడు—రాఘవుడు వదిలిన బాణం గాలివేగంతో వెళ్ళినట్లు.
5.1.40
गच्छेत् तद्वद् गमिष्यामि लंकां रावणपालिताम्।
नहि द्रक्ष्यामि यदि तां लंकायां जनकात्मजाम् ॥ ५.१.४० ॥
అలాగే నేను రావణుడు పాలించే లంకకు వెళ్తాను; లంకలో జనకుని కుమార్తెను నేను చూడకపోతే—
5.1.41
अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।
यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्यामि कृतश्रमः ॥ ५.१.४१ ॥
ఈ వేగంతోనే నేను దేవలోకానికి వెళ్తాను; శ్రమించినా స్వర్గంలో సీతను నేను చూడకపోతే—
5.1.42
बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।
सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया ॥ ५.१.४२ ॥
రాక్షసరాజు రావణుని బంధించి అతడిని తీసుకువస్తాను; అన్ని విధాలుగా కార్యాన్ని సాధించి నేను సీతతో తిరిగివస్తాను.
5.1.43
आनयिष्यामि वा लंकां समुत्पाट्य सरावणाम्।
एवमुक्त्वा तु हनुमान् वानरो वानरोत्तमः ॥ ५.१.४३ ॥
లంకను రావణునితో సహా పెకలించి తీసుకువస్తాను, లేదా... అని ఈ విధంగా పలికి వానరోత్తముడైన హనుమంతుడు...
5.1.44
उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।
सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.४४ ॥
వేగవంతుడైన హనుమంతుడు ఆలోచించకుండా వేగంగా ఎగిరాడు; తనను గరుత్మంతునిలా భావించాడు ఆ కపికుంజరుడు.
5.1.45
समुत्पतति वेगात् तु वेगात् ते नगरोहिणः।
संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥ ५.१.४५ ॥
అతని వేగంతో ఎగసిపడగా, పర్వతాలపై పెరిగిన ఆ వృక్షాలు తమ కొమ్మలన్నిటినీ ముడిచి నాలుగు వైపులా పైకి లేచాయి.
5.1.46
स मत्तकोयष्टिभकान् पादपान् पुष्पशालिनः।
उद्वहन्नुरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.४६ ॥
అతడు పూలతో నిండి, మత్తెక్కిన కోయిలలతో కూడిన ఆ వృక్షాలను ఎత్తుకొని గొప్ప వేగంతో నిర్మలమైన ఆకాశంలోకి వెళ్ళాడు.
5.1.47
ऊरुवेगोत्थिता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।
प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः ॥ ५.१.४७ ॥
అతని తొడల వేగంతో లేచిన వృక్షాలు క్షణకాలం ఆ వానరుని వెంట నడిచాయి; సుదీర్ఘ ప్రయాణానికి బయలుదేరిన తన బంధువును బంధువులు అనుసరించినట్లు.
5.1.48
तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।
अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥ ५.१.४८ ॥
అతని తొడల వేగంతో పెకలిన సాల వృక్షాలు, ఇతర శ్రేష్ఠ పర్వత వృక్షాలు కూడా హనుమంతుని వెంట వెళ్ళాయి; సైన్యాలు రాజును అనుసరించినట్లు.
5.1.49
सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।
हनूमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ ५.१.४९ ॥
బాగా వికసించిన శిఖరాలు గల అనేక వృక్షాలతో కూడిన హనుమంతుడు పర్వతాకారుడై అద్భుతమైన రూపంతో కనిపించాడు.
5.1.50
सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जँल्लवणाम्भसि।
भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥ ५.१.५० ॥
బలమైన వృక్షాలు కూడా ఉప్పునీటిలో మునిగిపోయాయి; మహేంద్రుని భయంతో వరుణుని నివాసంలో పర్వతాలు మునిగినట్లుగా.
5.1.51
स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।
शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैरिव पर्वतः ॥ ५.१.५१ ॥
అనేక రకాల పూలతో, మొలకలు, మొగ్గలతో కప్పబడిన ఆ వానరుడు మేఘంలా ప్రకాశించాడు; మిణుగురులతో అలంకరించిన పర్వతంలా.
5.1.52
विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।
व्यवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥ ५.१.५२ ॥
అతని వేగానికి విడిచిపెట్టబడిన ఆ వృక్షాలు తమ పువ్వులను వదిలి నీటిలో రాలిపోయాయి, తిరిగిన స్నేహితులు విడిచిపెట్టినట్లు.
5.1.53
लघुत्वेनोपपन्नं तद् विचित्रं सागरेऽपतत्।
द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।
ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः ॥ ५.१.५३ ॥
తేలికగా ఉండటంవల్ల ఆ విచిత్రమైన, వానరుడు మరియు వాయువు కదిలించిన వివిధ వృక్షపుష్పాలు సముద్రంలో పడ్డాయి; నక్షత్రాలతో నిండిన ఆకాశంలా ఆ మహాసముద్రం ప్రకాశించింది.
5.1.54
पुष्पौघेण सुगन्धेन नानावर्णेन वानरः।
बभौ मेघ इवोद्यन् वै विद्युद्गणविभूषितः ॥ ५.१.५४ ॥
సువాసనగల, అనేక రంగుల పుష్పసమూహంతో ఆ వానరుడు, మెరుపుల సమూహంతో అలంకరించబడి పైకి లేస్తున్న మేఘంలా ప్రకాశించాడు.
5.1.55
तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।
ताराभिरिव रामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम् ॥ ५.१.५५ ॥
అతని వేగం వల్ల లేచిన పువ్వులతో నీరు కనిపించింది; ఉదయించిన తారలతో, స్త్రీలతో ఆకాశం కనిపించినట్లు.
5.1.56
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।
पर्वताग्राद् विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ ॥ ५.१.५६ ॥
ఆకాశంలో చాచిన అతని రెండు బాహువులు పర్వత శిఖరం నుండి బయటకు వచ్చిన ఐదు తలల రెండు సర్పాల వలె కనిపించాయి.
5.1.57
पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम्।
पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥ ५.१.५७ ॥
అలల జాలంతో మహాసముద్రం తాగుతున్నట్లు కనిపించింది; ఆ మహాకపి ఆకాశాన్ని తాగాలనే దాహంతో ఉన్నట్లు కనిపించాడు.
5.1.58
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।
नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ ॥ ५.१.५८ ॥
వాయుమార్గంలో ప్రయాణించే అతని నేత్రాలు మెరుపు కాంతిలా ఉండి, పర్వతాలపై నిలిచిన రెండు అగ్నుల వలె ప్రకాశించాయి.
5.1.59
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।
चक्षुषी सम्प्रकाशेते चन्द्रसूर्याविव स्थितौ ॥ ५.१.५९ ॥
పింగళ నేత్రులలో ప్రధానుడైన అతని పెద్ద, పింగళ వర్ణపు గుండ్రని నేత్రాలు స్థిరమైన చంద్రుడు, సూర్యుడిలా ప్రకాశించాయి.
5.1.60
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।
संध्यया समभिस्पृष्टं यथा स्यात् सूर्यमण्डलम् ॥ ५.१.६० ॥
అతని ముఖం, ఎర్రని ముక్కుతో ఎరుపెక్కి, సంధ్యతో తాకిన సూర్యమండలంలా ప్రకాశించింది.
5.1.61
लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।
अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम् ॥ ५.१.६१ ॥
ఎగురుతున్న వాయుపుత్రుని తోక ఆకాశంలో ఇంద్రధ్వజంలా ఎత్తుగా ప్రకాశించింది.
5.1.62
लाङ्गूलचक्रो हनुमान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।
व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ॥ ५.१.६२ ॥
తోకను చక్రాకారంగా తిప్పుతూ, తెల్లని దంతాలు గల మహాప్రాజ్ఞుడైన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు సూర్యుని చుట్టూ ఉన్న వలయంలా ప్రకాశించాడు.
5.1.63
स्फिग्देशेनातिताम्रेण रराज स महाकपिः।
महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना ॥ ५.१.६३ ॥
అతి ఎర్రని పిరుదుల భాగంతో ఆ మహాకపి, గైరిక ధాతువుతో చీలిపోయిన గొప్ప పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
5.1.64
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।
कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति ॥ ५.१.६४ ॥
సముద్రాన్ని దాటుతున్న ఆ వానరసింహుని చంకల మధ్య చేరిన గాలి మేఘంలా గర్జించింది.
5.1.65
खे यथा निपतत्युल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता।
दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.६५ ॥
ఆకాశంలో ఉత్తర దిక్కు అంచు నుండి విడివడి పడే ఉల్క తన తోకతో కనిపించినట్లు, ఆ కపికుంజరుడు కనిపించాడు.
5.1.66
पतत्पतङ्गसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः।
प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया ॥ ५.१.६६ ॥
ఎగిరే పక్షిలా చాచి విస్తరించిన ఆ కపి, కట్టుతో బంధించబడిన పెరిగిన మతంగ ఏనుగులా శోభించాడు.
5.1.67
उपरिष्टाच्छरीरेण च्छायया चावगाढया।
सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत् तदा कपिः ॥ ५.१.६७ ॥
అప్పుడు ఆ కపి, శరీరంతోనూ నీడతోనూ పైన, సముద్రంలో మునిగి, గాలి చేత ఈడ్చబడిన నావలా ఉన్నాడు.
5.1.68
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।
स तु तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥ ५.१.६८ ॥
సముద్రంలోని ఏ ఏ ప్రాంతానికి ఆ మహాకపి వెళ్ళాడో, అక్కడ తన అవయవాల వేగంతో అతడు ఉన్మత్తుడిలా కనిపించాడు.
5.1.69
सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।
अभिध्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥ ५.१.६९ ॥
పర్వతాకారంలో ఉన్న సముద్ర తరంగ జాలాలను తన ఛాతీతో ఢీకొడుతూ, మహావేగంతో ఆ మహాకపి ఎగిరాడు.
5.1.70
कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निर्गतः।
सागरं भीमनिर्ह्रादं कम्पयामासतुर्भृशम् ॥ ५.१.७० ॥
కపి వల్ల వీచిన బలమైన గాలి, మేఘాల నుండి వీచిన గాలి రెండూ బయలుదేరి, భయంకరంగా గర్జించే సముద్రాన్ని అత్యంతంగా కంపింపజేశాయి.
5.1.71
विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।
पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी ॥ ५.१.७१ ॥
ఉప్పు నీటిలో విశాలమైన తరంగ జాలాలను పక్కకు లాగుతూ, ఆకాశాన్ని భూమిని చెదరగొట్టినట్లుగా కపిశార్దూలుడు దూకాడు.
5.1.72
मेरुमन्दरसंकाशानुद्गतान् सुमहार्णवे।
अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव ॥ ५.१.७२ ॥
మహాసముద్రంలో మేరు మంద పర్వతాల వంటి ఎత్తుగా లేచిన తరంగాలను లెక్కించినట్లు, మహావేగంతో అతడు వాటిని దాటి పోయాడు.
5.1.73
तस्य वेगसमुद्घुष्टं जलं सजलदं तदा।
अम्बरस्थं विबभ्राजे शरदभ्रमिवाततम् ॥ ५.१.७३ ॥
అతని వేగంతో గర్జించిన ఆ జలం, అప్పుడు మేఘాలతో కూడి ఆకాశంలో వ్యాపించిన శరత్కాల మేఘంలా ప్రకాశించింది.
5.1.74
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।
वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम् ॥ ५.१.७४ ॥
అప్పుడు చేపలు, మొసళ్లు, మకరాలు, తాబేళ్లు కనిపించాయి; వస్త్రం లాగబడటంవల్ల దేహధారుల శరీరాలు బయటపడినట్లుగా.
5.1.75
क्रममाणं समीक्ष्याथ भुजगाः सागरंगमाः।
व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णमिव मेनिरे ॥ ५.१.७५ ॥
సముద్రంలో నివసించే సర్పాలు, ఆకాశంలో ముందుకు సాగుతున్న ఆ కపిశార్దూలాన్ని చూసి అతడిని గరుడునిగా భావించాయి.
5.1.76
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।
छाया वानरसिंहस्य जवे चारुतराभवत् ॥ ५.१.७६ ॥
పది యోజనాల వెడల్పు, ముప్పై యోజనాల పొడవు గల వానరసింహుని నీడ, అతని వేగంలో మరింత అందంగా మారింది.
5.1.77
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।
तस्य सा शुशुभे छाया पतिता लवणाम्भसि ॥ ५.१.७७ ॥
తెల్లని మేఘాలు, దట్టమైన మేఘ శ్రేణివలె, వాయుపుత్రుని అనుసరిస్తూ ఉప్పు సముద్ర జలంలో పడిన అతని ఆ నీడ ప్రకాశించింది.
5.1.78
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।
वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः ॥ ५.१.७८ ॥
మహాతేజస్వి, మహాకాయుడైన ఆ మహాకపి, వాయుమార్గంలో ఆధారం లేకుండా రెక్కలున్న పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
5.1.79
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।
तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः ॥ ५.१.७९ ॥
బలవంతుడైన ఆ కపికుంజరుడు వేగంగా వెళ్ళిన మార్గంలో, సముద్రం అకస్మాత్తుగా ద్రోణి ఆకారంలో చేయబడినట్లు ఉంది.
5.1.80
आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।
हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा ॥ ५.१.८० ॥
పక్షుల గుంపులపై ఎగిరి దూకే పక్షిరాజులా వెళ్తూ, గాలి మేఘజాలాలను లాగినట్లు హనుమంతుడు మేఘజాలాలను లాగుతూ వెళ్ళాడు.
5.1.81
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमञ्जिष्ठकानि च।
कपिनाऽऽकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे ॥ ५.१.८१ ॥
తెలుపు-ఎరుపు రంగుల, నీలం-మంజిష్ఠ రంగుల గొప్ప మేఘాలు ఆ కపి లాగగా ప్రకాశించాయి.
5.1.82
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।
प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते ॥ ५.१.८२ ॥
మేఘజాలాల్లోకి మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రవేశిస్తూ, బయటకు వస్తూ, చంద్రుడు కనిపించీ కనబడకుండా ఉన్నట్లు అతడు కనిపించాడు.
5.1.83
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा।
ववृषुस्तत्र पुष्पाणि देवगन्धर्वचारणाः ॥ ५.१.८३ ॥
అప్పుడు వేగంగా ఎగిరిపోతున్న ఆ వానరుడిని చూసి దేవతలు, గంధర్వులు, చారణులు అక్కడ పుష్పవర్షం కురిపించారు.
5.1.84
तताप नहि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम्।
सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये ॥ ५.१.८४ ॥
ఎగిరిపోతున్న ఆ వానరేశ్వరుడిని సూర్యుడు తాపం చేయలేదు; అప్పుడు రాముని కార్యసిద్ధి కోసం వాయువు అతనికి సేవ చేసింది.
5.1.85
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।
जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो वनौकसम् ॥ ५.१.८५ ॥
ఆకాశంలో ఎగురుతున్న ఆయనను ఋషులు స్తుతించారు; దేవతలు, గంధర్వులు ఆ వనవాసిని ప్రశంసిస్తూ గానం చేశారు.
5.1.86
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विविधानि च।
प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ॥ ५.१.८६ ॥
నాగులు, యక్షులు, వివిధ రాక్షసులు కూడా ఆ శ్రేష్ఠ వానరుడు అలసట లేకుండా ఉండటం చూసి స్తుతించారు.
5.1.87
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।
इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः ॥ ५.१.८७ ॥
ఆ వానర-శార్దూలుడైన హనుమంతుడు ఎగురుతుండగా, ఇక్ష్వాకు వంశ గౌరవాన్ని కాపాడాలనుకుని సముద్రుడు ఆలోచించాడు.
5.1.88
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः।
करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम् ॥ ५.१.८८ ॥
వానరేంద్రుడైన హనుమంతునికి నేను సాయం చేయకపోతే, మాట్లాడేవారందరి చేత నేను నిందింపబడతాను.
5.1.89
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।
इक्ष्वाकुसचिवश्चायं तन्नार्हत्यवसादितुम् ॥ ५.१.८९ ॥
ఇక్ష్వాకు నాథుడైన సగరుని చేత నేను పెంపొందించబడ్డాను; ఈయన ఇక్ష్వాకు వంశ మంత్రి. కాబట్టి ఈయనను బాధించడం తగదు.
5.1.90
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।
शेषं च मयि विश्रान्तः सुखी सोऽतितरिष्यति ॥ ५.१.९० ॥
కాబట్టి ఈ వానరుడు విశ్రాంతి తీసుకునేలా నేను చేయాలి; నా మీద విశ్రమించి, అతడు సుఖంగా మిగిలిన దూరాన్ని దాటుతాడు.
5.1.91
हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम् ॥ ५.१.९१ ॥
బంగారు శిఖరాలు గల మైనాకునితో, పర్వతాలలో శ్రేష్ఠుడైన అతనితో, ఆయన పలికాడు.
5.1.92
त्वमिहासुरसङ्घानां देवराज्ञा महात्मना।
पातालनिलयानां हि परिघः संनिवेशितः ॥ ५.१.९२ ॥
ఇక్కడ పాతాళంలో నివసించే అసుర సమూహాలకు, మహాత్ముడైన దేవరాజు నిన్ను అడ్డుగా నియమించాడు.
5.1.93
त्वमेषां ज्ञातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।
पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि ॥ ५.१.९३ ॥
పాతాళపు అపరిమితమైన ద్వారాన్ని అడ్డుకుని, తిరిగి పైకి ఎగసిరాబోయే వీరులైన వీరిని నీవు ఆపుతున్నావు.
5.1.94
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।
तस्मात् संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम ॥ ५.१.९४ ॥
ఓ పర్వతమా, నీకు అడ్డంగా, పైకి, క్రిందికి పెరిగే శక్తి ఉంది. కాబట్టి నిన్ను ప్రేరేపిస్తున్నాను—లేవు, ఓ పర్వతశ్రేష్ఠా.
5.1.95
स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।
हनूमान् रामकार्यार्थी भीमकर्मा खमाप्लुतः ॥ ५.१.९५ ॥
రాముని కార్యాన్ని కోరి, భీకర కర్మలు చేసే వీరుడు, వానరశ్రేష్ఠుడు హనుమంతుడు ఆకాశంలో దూకుతూ నీ పైగా వెళ్తున్నాడు.
5.1.96
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।
मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव ॥ ५.१.९६ ॥
ఇక్ష్వాకు వంశీయుడైన ఇతనికి నేను సహాయం చేయాలి. నాకు ఇక్ష్వాకులు పూజ్యులు; నీకైతే వారు మరింత పూజ్యులు.
5.1.97
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।
कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत् ॥ ५.१.९७ ॥
మాకు సహాయం చేయి; మా కార్యం విఘాతం కాకూడదు. చేయవలసిన కార్యం చేయకపోతే అది సత్పురుషులలో కోపాన్ని రేకెత్తిస్తుంది.
5.1.98
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।
अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः ॥ ५.१.९८ ॥
నీటి పైకి లేవు; ఈ వానరుడు నీపై విశ్రాంతి తీసుకోనీ. ఇతడు మాకు అతిథి, గౌరవానికి అర్హుడు, దూకువారిలో శ్రేష్ఠుడు.
5.1.99
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।
हनूमाँस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति ॥ ५.१.९९ ॥
బంగారు నాభి గలవాడా, దేవగంధర్వులచే సేవింపబడేవాడా! హనుమంతుడు నీపై విశ్రమించి, తరువాత మిగిలిన మార్గంలో వెళ్తాడు.
5.1.100
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।
श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि ॥ ५.१.१०० ॥
రాముని దయను, మైథిలి (సీత) వనవాసాన్ని, వానరరాజు అలసటను పరిశీలించి నీవు లేవాలి.
5.1.101
हिरण्यगर्भो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।
उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतावृतः ॥ ५.१.१०१ ॥
హిరణ్యగర్భుడైన మైనాకుడు లవణసముద్రం మాటలు విని, గొప్ప వృక్షాలు, లతలతో కప్పబడి వెంటనే నీటినుండి పైకి లేచాడు.
5.1.102
स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युच्छ्रितस्तदा।
यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः ॥ ५.१.१०२ ॥
అతడు సముద్రజలాన్ని చీల్చుకుని అప్పుడు అత్యంత ఎత్తుగా నిలిచాడు; మేఘాన్ని చీల్చుకున్న ప్రకాశించే కిరణాల సూర్యునిలా.
5.1.103
स महात्मा मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः।
दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः ॥ ५.१.१०३ ॥
ఆ మహాత్ముడైన పర్వతం క్షణంలో జలంతో ఆవృతమై, సముద్రుని ప్రేరణతో తన శిఖరాలను చూపింది.
5.1.104
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः।
आदित्योदयसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम् ॥ ५.१.१०४ ॥
బంగారంతో చేసిన, కిన్నరులు మహాసర్పాలతో కూడిన, ఉదయిస్తున్న సూర్యుని వంటి శిఖరాలతో, ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లు.
5.1.105
तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।
आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत् काञ्चनप्रभम् ॥ ५.१.१०५ ॥
ఆ పర్వతం యొక్క పైకి లేచిన జాంబూనద బంగారు శిఖరాలతో ఆకాశం ఆయుధంలా, బంగారు కాంతితో మారిపోయింది.
5.1.106
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैर्महाप्रभैः।
आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद् गिरिसत्तमः ॥ ५.१.१०६ ॥
బంగారంతో చేసిన, ప్రకాశించే, మహాకాంతిగల శిఖరాలతో ఆ గిరిశ్రేష్ఠుడు వందమంది సూర్యులతో సమానమయ్యాడు.
5.1.107
समुत्थितमसङ्गेन हनूमानग्रतः स्थितम्।
मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः ॥ ५.१.१०७ ॥
లేచి అడ్డు లేకుండా ఎదురుగా నిలిచిన ఆ పర్వతాన్ని చూసి, లవణజలం మధ్యలో ఇది విఘ్నమని హనుమంతుడు నిశ్చయించాడు.
5.1.108
स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।
उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः ॥ ५.१.१०८ ॥
మహావేగుడైన ఆ మహాకపి అత్యంత ఎత్తైన ఆ పర్వతాన్ని తన రొమ్ముతో, వాయువు మేఘాన్ని పడగొట్టినట్లు, కూల్చివేశాడు.
5.1.109
स तदासादितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।
बुद्ध्वा तस्य हरेर्वेगं जहर्ष च ननाद च ॥ ५.१.१०९ ॥
ఆ ఉత్తమ పర్వతం ఆ వానరుని చేత తాకబడి, అతని వేగాన్ని గ్రహించి సంతోషించి గర్జించింది.
5.1.110
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।
प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत् पर्वतः कपिम् ॥ ५.१.११० ॥
ఆకాశంలో వెళ్తున్న ఆ వీరుని దగ్గరకు వచ్చి, సంతోషించిన హృదయంతో పర్వతం ఆ కపితో ఈ మాటలు చెప్పింది.
5.1.111
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।
दुष्करं कृतवान् कर्म त्वमिदं वानरोत्तम ॥ ५.१.१११ ॥
తన మానవ రూపాన్ని ధరించి శిఖరంపై నిలిచి, ఓ ఉత్తమ వానరా, నువ్వు ఈ కష్టమైన కార్యాన్ని చేశావు.
5.1.112
निपत्य मम शृङ्गेषु सुखं विश्रम्य गम्यताम्।
राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः ॥ ५.१.११२ ॥
నా శిఖరాలపై దిగి సుఖంగా విశ్రాంతి తీసుకుని వెళ్లు; రాఘవ వంశంలో పుట్టినవారి చేత సముద్రం పెంపొందింపబడింది.
5.1.113
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।
कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः ॥ ५.१.११३ ॥
రాముని హితంలో నిమగ్నమైన నిన్ను సముద్రం ప్రతిగా గౌరవిస్తుంది; చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇవ్వాలి — ఇదే సనాతన ధర్మం.
5.1.114
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।
त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः ॥ ५.१.११४ ॥
ఆ సముద్రం దానికి ప్రతిఫలం కోరుతున్నది; నీవల్ల గౌరవానికి అర్హుడు; నీ కారణంగా, గొప్ప గౌరవంతో నేను దీనిచే ప్రేరేపించబడ్డాను.
5.1.115
योजनानां शतं चापि कपिरेष खमाप्लुतः।
तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति ॥ ५.१.११५ ॥
ఈ కపి ఆకాశంలో దూకుతూ నూరు యోజనాలు వచ్చాడు. నీ శిఖరాలపై విశ్రమించి మిగిలిన దారిలో సాగనీ.
5.1.116
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।
तदिदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु ॥ ५.१.११६ ॥
వానరశార్దూలా, నువ్వు ఇక్కడ ఉండి నా దగ్గర విశ్రమించి వెళ్ళు. ఇదిగో సువాసనగల, రుచికరమైన దుంపలు, వేర్లు, పండ్లు సమృద్ధిగా ఉన్నాయి.
5.1.117
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽथ गमिष्यसि।
अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै।
प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः ॥ ५.१.११७ ॥
వానరశ్రేష్ఠా, వీటిని రుచిచూసి విశ్రమించిన తర్వాత వెళ్ళు. కపిముఖ్యా, నీతో మాకూ బంధం ఉంది; నువ్వు మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధుడు, మహాగుణ సంపన్నుడు.
5.1.118
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।
तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर ॥ ५.१.११८ ॥
మారుతాత్మజా, వేగవంతులై దూకే వానరులలో, కపికుంజరా, వారిలో నిన్నే అగ్రగణ్యునిగా నేను భావిస్తాను.
5.1.119
अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।
धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर्यादृशो भवान् ॥ ५.१.११९ ॥
ధర్మం తెలిసినవాడు అతిథిని, అతడు సామాన్యుడైనా, గౌరవించాలి. నీలాంటి వారి విషయం చెప్పేదేముంది!
5.1.120
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।
पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर ॥ ५.१.१२० ॥
నువ్వు దేవశ్రేష్ఠుడైన మహాత్ముడు మారుతుని కుమారుడివి. కపికుంజరా, వేగంలో నువ్వు ఆయనతో సమానుడవే.
5.1.121
पूजिते त्वयि धर्मज्ञे पूजां प्राप्नोति मारुतः।
तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम् ॥ ५.१.१२१ ॥
ధర్మజ్ఞుడా, నీవు గౌరవింపబడితే మారుతుడు కూడా గౌరవం పొందుతాడు. కాబట్టి నీవు నాకు పూజనీయుడవు. దీనికి కారణాన్ని కూడా వినుము.
5.1.122
पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।
तेऽपि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडा इव वेगिनः ॥ ५.१.१२२ ॥
పూర్వం కృతయుగంలో, ఓ తాతా, పర్వతాలు పక్షులుగా మారాయి. అవి కూడా గరుడుల వలె వేగంగా అన్ని దిక్కులకు వెళ్లాయి.
5.1.123
ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घाः सहर्षिभिः।
भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया ॥ ५.१.१२३ ॥
అవి ఎగిరిపోగా, ఋషులతో కూడిన దేవతా సమూహాలు, ప్రాణులు వాటి పతనం గురించిన భయంతో భయపడ్డాయి.
5.1.124
ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।
पक्षांश्चिच्छेद वज्रेण ततः शतसहस्रशः ॥ ५.१.१२४ ॥
అప్పుడు కోపించిన సహస్రాక్షుడు, శతక్రతువు అయిన ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో పర్వతాల రెక్కలను ఛేదించాడు, తరువాత వందల వేలసార్లు ఛేదించాడు.
5.1.125
स मामुपगतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।
ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना ॥ ५.१.१२५ ॥
ఆ కోపించిన దేవరాజు వజ్రాయుధాన్ని పైకెత్తి నా దగ్గరకు వచ్చాడు. అప్పుడు నేను మహాత్ముడైన వాయువు చేత అకస్మాత్తుగా విసరబడ్డాను.
5.1.126
अस्मिँल्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।
गुप्तपक्षः समग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः ॥ ५.१.१२६ ॥
ఓ వానరోత్తమా, నేను ఈ ఉప్పు నీటి సముద్రంలో పడవేయబడ్డాను. కానీ నీ తండ్రి చేత నా రెక్కలు రక్షించబడ్డాయి, నేను పూర్తిగా సురక్షితంగా ఉన్నాను.
5.1.127
ततोऽहं मानयामि त्वां मान्योऽसि मम मारुते।
त्वया ममैष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः ॥ ५.१.१२७ ॥
అప్పుడు నేను నిన్ను గౌరవిస్తున్నాను; మారుతీ, నీవు నాకు గౌరవనీయుడవు. కపిముఖ్యా, నీతో ఈ బంధం గొప్ప గుణాలు కలిగినది.
5.1.128
अस्मिन् नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।
प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महामते ॥ ५.१.१२८ ॥
ఈ పరిస్థితిలో, సముద్రం కోసం మరియు నా కోసం కూడా, మహామతీ, నీవు ప్రసన్న మనస్సుతో ప్రీతి చూపుట తగును.
5.1.129
श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण हरिसत्तम।
प्रीतिं च मम मान्यस्य प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात् ॥ ५.१.१२९ ॥
హరిసత్తమా, అలసటను విడిచి నా సత్కారాన్ని స్వీకరించు; నా గౌరవనీయ ప్రేమను కూడా అంగీకరించు. నీ దర్శనంతో నేను సంతోషించాను.
5.1.130
एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।
प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥ ५.१.१३० ॥
ఇలా చెప్పబడిన కపిశ్రేష్ఠుడు ఆ పర్వతోత్తముడితో ఇలా అన్నాడు: "నేను సంతోషించాను; ఆతిథ్యం జరిగింది. ఈ కోపం తొలగిపోనివ్వు."
5.1.131
त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।
प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरा ॥ ५.१.१३१ ॥
నా కార్యకాలం త్వరపడుతోంది; పగలు కూడా గడిచిపోతోంది. నేను ప్రతిజ్ఞ చేశాను; కాబట్టి మధ్యలో ఇక్కడ ఆగకూడదు.
5.1.132
इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।
जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव ॥ ५.१.१३२ ॥
ఇలా చెప్పి, చేతితో ఆ పర్వతాన్ని తాకి, వీర్యవంతుడైన ఆ వానరోత్తముడు నవ్వుతున్నట్లుగా ఆకాశంలోకి వెళ్ళిపోయాడు.
5.1.133
स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।
पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरभिनन्दितः ॥ ५.१.१३३ ॥
ఆ పర్వతం, సముద్రం రెండూ అతన్ని గొప్ప గౌరవంతో చూశాయి; తగిన ఆశీర్వచనాలతో పూజించబడి అభినందించబడ్డాడు.
5.1.134
अथोर्ध्वं दूरमागत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।
पितुः पन्थानमासाद्य जगाम विमलेऽम्बरे ॥ ५.१.१३४ ॥
అప్పుడు పైకి చాలా దూరం వెళ్లి, పర్వతాన్ని, మహాసముద్రాన్ని విడిచి, తన తండ్రి మార్గాన్ని చేరి నిర్మల ఆకాశంలో సాగిపోయాడు.
5.1.135
भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।
वायुसूनुर्निरालम्बो जगाम कपिकुञ्जरः ॥ ५.१.१३५ ॥
మళ్ళీ పైకి వేగాన్ని పొంది, ఆ పర్వతాన్ని చూస్తూ, వాయుపుత్రుడు, ఆధారం లేకుండా, కపికుంజరుడు సాగిపోయాడు.
5.1.136
तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ ५.१.१३६ ॥
హనుమంతుని ఆ రెండవ అత్యంత కష్టమైన కార్యాన్ని చూసి, దేవతలందరూ, సిద్ధులూ, గొప్ప ఋషులూ ప్రశంసించారు.
5.1.137
देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।
काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः ॥ ५.१.१३७ ॥
అక్కడ ఉన్న దేవతలు ఆయన కార్యంతో సంతోషించారు; కాంచనుడు, సునాభుడు, సహస్రాక్షుడైన వాసవుడు కూడా సంతోషించారు.
5.1.138
उवाच वचनं धीमान् परितोषात् सगद्गदम्।
सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः ॥ ५.१.१३८ ॥
బుద్ధిమంతుడైన శచీపతి (ఇంద్రుడు) సంతోషంతో గద్గద స్వరంతో, పర్వతశ్రేష్ఠుడైన సునాభునితో స్వయంగా ఈ మాటలు పలికాడు.
5.1.139
हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।
अभयं ते प्रयच्छामि गच्छ सौम्य यथासुखम् ॥ ५.१.१३९ ॥
ఓ హిరణ్యనాభా, పర్వతరాజా! నీ పట్ల నేను అత్యంత సంతుష్టుడనయ్యాను. నీకు అభయం ప్రసాదిస్తున్నాను. ఓ సౌమ్యా, సుఖంగా వెళ్ళు.
5.1.140
साह्यं कृतं ते सुमहद् विश्रान्तस्य हनूमतः।
क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति ॥ ५.१.१४० ॥
విశ్రాంతి తీసుకున్న హనుమంతునికి నువ్వు చేసిన గొప్ప సహాయం ఇది. భయం ఉన్నప్పటికీ నిర్భయంగా అతను నూరు యోజనాలు ముందుకు సాగుతున్నాడు.
5.1.141
रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेः कपिः।
सत्क्रियां कुर्वता शक्त्या तोषितोऽस्मि दृढं त्वया ॥ ५.१.१४१ ॥
ఈ వానరుడు దశరథ కుమారుడైన రాముని హితం కోసమే వెళ్తున్నాడు. నీ శక్తికొలది సత్కారం చేసిన నిన్ను చూచి నేను అత్యంత సంతోషించాను.
5.1.142
स तत् प्रहर्षमलभद् विपुलं पर्वतोत्तमः।
देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम् ॥ ५.१.१४२ ॥
దేవతల అధిపతి శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) అత్యంత సంతుష్టుడై ఉండటం చూసి ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతం అపారమైన ఆనందాన్ని పొందింది.
5.1.143
स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।
हनूमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम् ॥ ५.१.१४३ ॥
వరం పొందిన ఆ పర్వతం అప్పుడు స్థిరంగా నిలిచింది. హనుమంతుడు ఒక్క ముహూర్తంలో సముద్రాన్ని దాటాడు.
5.1.144
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
अब्रुवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम् ॥ ५.१.१४४ ॥
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, పరమ ఋషులు సూర్యునితో సమానమైన కాంతి గల నాగమాత సురసతో మాట్లాడారు.
5.1.145
अयं वातात्मजः श्रीमान् प्लवते सागरोपरि।
हनूमान् नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर ॥ ५.१.१४५ ॥
ఇదిగో వాయుపుత్రుడు, శ్రీమంతుడు, సముద్రం మీదుగా ఎగురుతున్నాడు. అతని పేరు హనుమంతుడు. నువ్వు క్షణకాలం అతనికి అడ్డు తగులు.
5.1.146
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।
दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःस्पृशम् ॥ ५.१.१४६ ॥
అత్యంత భయంకరమైన రాక్షస రూపాన్ని ధరించి, పర్వతంలా, కోరలతో భయంకరంగా, పింగళ నేత్రాలతో, ఆకాశాన్ని తాకే నోరు తెరిచి.
5.1.147
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।
त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति ॥ ५.१.१४७ ॥
అతని బలాన్ని, పరాక్రమాన్ని మరోసారి తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాము. అతడు ఉపాయంతో నిన్ను గెలుస్తాడు, లేదా విషాదానికి గురవుతాడు.
5.1.148
एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।
समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः ॥ ५.१.१४८ ॥
దేవతలచే ఈ విధంగా చెప్పబడి, వారిచే గౌరవించబడిన ఆ దేవి సురస, సముద్ర మధ్యంలో రాక్షస శరీరాన్ని ధరించి.
5.1.149
विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।
प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह ॥ ५.१.१४९ ॥
వికృతంగా, వికారంగా, అందరికీ భయం కలిగిస్తూ, ఎగురుతున్న హనుమంతుడిని అడ్డుకుని ఇలా అంది.
5.1.150
मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।
अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम् ॥ ५.१.१५० ॥
వానరశ్రేష్ఠా, దేవతలచే నువ్వు నాకు ఆహారంగా నియమించబడ్డావు. నేను నిన్ను భక్షిస్తాను; ఇదిగో నా నోటిలో ప్రవేశించు.
5.1.151
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।
व्यादाय वक्त्रं विपुलं स्थिता सा मारुतेः पुरः ॥ ५.१.१५१ ॥
"ఇది పూర్వం బ్రహ్మదేవుడు నాకు ఇచ్చిన వరం" అని పలికి, ఆమె వెంటనే తన పెద్ద నోటిని తెరిచి మారుతి ముందు నిలిచింది.
5.1.152
एवमुक्तः सुरसया प्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्।
रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया ॥ ५.१.१५२ ॥
సురస ఇలా చెప్పగా, సంతోషవదనుడైన హనుమంతుడు ఇలా అన్నాడు: "దశరథుని కుమారుడైన రాముడనే పేరుగలవాడు తమ్ముడు లక్ష్మణునితో, భార్య వైదేహితో కలిసి దండకారణ్యంలో ప్రవేశించాడు."
5.1.153
अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।
तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी ॥ ५.१.१५३ ॥
రాక్షసులతో వైరం కట్టుకుని మరొక కార్యంలో నిమగ్నమై ఉండగా, ఆయన యశస్విని భార్య సీతను రావణుడు అపహరించాడు.
5.1.154
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।
कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि ॥ ५.१.१५४ ॥
రాముని ఆజ్ఞతో నేను ఆమె దగ్గరకు దూతగా వెళ్తాను. ఈ ప్రదేశంలో నివసించే ఓ స్త్రీ, నువ్వు రాముడికి సహాయం చేయాలి.
5.1.155
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।
आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ॥ ५.१.१५५ ॥
లేక మైథిలిని, అప్రయాసంగా కార్యాన్ని సాధించే రాముడిని చూసిన తర్వాత, నేను నీ నోటిలోకి తిరిగి వస్తాను — ఇది నేను నీకు చేస్తున్న సత్యమైన ప్రమాణం.
5.1.156
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।
अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम ॥ ५.१.१५६ ॥
హనుమంతుడు ఇలా చెప్పగా, ఇష్టమైన రూపం ధరించగల సురస ఇలా అంది: "నా ఈ వరాన్ని ఎవరూ నన్ను అధిగమించి దాటలేరు."
5.1.157
तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।
बलं जिज्ञासमाना सा नागमाता हनूमतः ॥ ५.१.१५७ ॥
అతడు ముందుకు సాగుతుండగా చూసి, నాగమాత సురస హనుమంతుని బలాన్ని తెలుసుకోవాలనే కోరికతో ఈ మాట పలికింది.
5.1.158
निविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा ॥ ५.१.१५८ ॥
వానరోత్తమా, నేడు నా నోటిలో ప్రవేశించే నీవు వెళ్లాలి; పూర్వం బ్రహ్మదేవుడు నాకు ఈ వరం ఇచ్చాడు అని ఆమె త్వరగా చెప్పింది.
5.1.159
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेःपुरः।
एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः ॥ ५.१.१५९ ॥
ఆమె తన విశాలమైన నోటిని తెరిచి మారుతి ముందు నిలబడింది. సురస ఇలా అనగానే వానరోత్తముడు కోపించాడు.
5.1.160
अब्रवीत् कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसि।
इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायताम् ॥ ५.१.१६० ॥
"నీవు నీ నోటిని ఎంత పెద్దదిగా చేసుకున్నా, నన్ను భరించగలవో చూద్దాం" అని కోపంతో సురసతో చెప్పి, పది యోజనాల పొడవుగా ఎదిగాడు.
5.1.161
दशयोजनविस्तारो हनूमानभवत् तदा।
तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम्।
चकार सुरसाप्यास्यं विंशद् योजनमायतम् ॥ ५.१.१६१ ॥
అప్పుడు హనుమంతుడు పది యోజనాల విస్తారంగా ఎదిగాడు. మేఘంలా పది యోజనాల పొడవున్న అతడిని చూసి, సురస కూడా తన ముఖాన్ని ఇరవై యోజనాల పొడవు చేసింది.
5.1.162
हनूमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद् योजनमायतः।
चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत् तथोच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६२ ॥
తరువాత కోపించిన హనుమంతుడు ముప్పై యోజనాల పొడవుగా ఎదిగాడు. అప్పుడు సురస తన ముఖాన్ని నలభై యోజనాల ఎత్తుగా చేసింది.
5.1.163
बभूव हनुमान् वीरः पञ्चाशद् योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रं षष्टिं योजनमुच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६३ ॥
వీరుడైన హనుమంతుడు ఏబది యోజనాల ఎత్తు పెరిగాడు; సురస తన ముఖాన్ని అరవై యోజనాల ఎత్తుగా చేసింది.
5.1.164
तदैव हनुमान् वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रमशीतिं योजनोच्छ्रितम् ॥ ५.१.१६४ ॥
అప్పుడే వీరుడైన హనుమంతుడు డెబ్బై యోజనాల ఎత్తు పెరిగాడు; సురస తన ముఖాన్ని ఎనభై యోజనాల ఎత్తుగా చేసింది.
5.1.165
हनूमाननलप्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः।
चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम् ॥ ५.१.१६५ ॥
అగ్నిలా ప్రకాశించే హనుమంతుడు తొంభై యోజనాల ఎత్తు పెరిగాడు; సురస తన ముఖాన్ని వంద యోజనాల వెడల్పుగా విస్తరించింది.
5.1.166
तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान्।
दीर्घजिह्वं सुरसया सुभीमं नरकोपमम् ॥ ५.१.१६६ ॥
సురస విప్పారిన, పొడవైన నాలుక గల, నరకంలా అత్యంత భయంకరమైన ఆ ముఖాన్ని చూసి, బుద్ధిమంతుడైన వాయుపుత్రుడు...
5.1.167
स संक्षिप्यात्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः।
तस्मिन् मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ ५.१.१६७ ॥
అప్పుడు మారుతి మేఘంలా తన దేహాన్ని కుదించుకున్నాడు; ఆ క్షణంలోనే హనుమంతుడు బొటనవేలంత చిన్నవాడయ్యాడు.
5.1.168
सोऽभिपद्याथ तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।
अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.१.१६८ ॥
ఆ మహాబలుడు ఆ ముఖంలో ప్రవేశించి, తర్వాత బయటకు వచ్చి, ఆకాశంలో నిలిచి ఆ తేజస్వి ఈ మాటలు పలికాడు.
5.1.169
प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तुते।
गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यश्चासीद् वरस्तव ॥ ५.१.१६९ ॥
నేను నీ ముఖంలో ప్రవేశించాను. దక్షాయణీ, నీకు నమస్కారం. వైదేహి ఎక్కడ ఉన్నదో అక్కడికి నేను వెళ్తాను; నీ వరం సత్యమైంది.
5.1.170
तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।
अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम् ॥ ५.१.१७० ॥
అతడు ఆమె ముఖం నుండి బయటకు వచ్చినదాన్ని, రాహు ముఖం నుండి విడివడిన చంద్రునిలా చూసి, దేవి సురస తన స్వంత రూపంతో ఆ వానరునితో మాట్లాడింది.
5.1.171
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।
समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ ५.१.१७१ ॥
వానరశ్రేష్ఠా, నీ కార్యం సిద్ధించుగాక. సౌమ్యా, సుఖంగా వెళ్ళు. మహాత్ముడైన రాఘవునితో వైదేహిని కలిపి తీసుకురా.
5.1.172
तत् तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।
साधुसाध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम् ॥ ५.१.१७२ ॥
హనుమంతుని ఆ మూడవ అత్యంత దుష్కర కార్యాన్ని చూసి, 'సాధు, సాధు' అని ప్రాణులన్నీ ఆ వానరుని అప్పుడు ప్రశంసించాయి.
5.1.173
स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।
जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः ॥ ५.१.१७३ ॥
ఆ అజేయమైన సాగరం, వరుణుని నివాసం, దానిని చేరి, ఆకాశంలో ప్రవేశించి, గరుడునితో సమానమైన వేగంతో వెళ్ళాడు.
5.1.174
सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।
चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते ॥ ५.१.१७४ ॥
అది నీటి ధారలచే సేవింపబడి, పక్షులచే ఆశ్రయింపబడి, కైశిక ఆచార్యులచే సంచరింపబడి, ఐరావతముచే సేవింపబడినది.
5.1.175
सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।
विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलंकृते ॥ ५.१.१७५ ॥
సింహ, గజ, వ్యాఘ్ర, పక్షి, సర్ప వాహనాలతో, ఎగురుతున్న నిర్మల విమానాలతో అలంకరించబడిన (ఆకాశం).
5.1.176
वज्राशनिसमस्पर्शैः पावकैरिव शोभिते।
कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरधिष्ठिते ॥ ५.१.१७६ ॥
వజ్రం, మెరుపుల వంటి స్పర్శ కలిగిన, అగ్నిలా ప్రకాశించే, పుణ్యం చేసిన మహాభాగ్యవంతులు, స్వర్గాన్ని జయించినవారు నివసించే (ఆకాశం).
5.1.177
वहता हव्यमत्यन्तं सेविते चित्रभानुना।
ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते ॥ ५.१.१७७ ॥
హవ్యాన్ని అత్యధికంగా మోసే చిత్రభానువు (అగ్ని) చేత సేవించబడిన, గ్రహ నక్షత్ర చంద్ర సూర్య తారాగణాలతో విభూషితమైన (ఆకాశం).
5.1.178
महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।
विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते ॥ ५.१.१७८ ॥
మహర్షులు, గంధర్వులు, నాగులు, యక్షులతో నిండిన, ఏకాంతమైన, నిర్మలమైన, సర్వవ్యాప్తమైన, విశ్వావసువు సేవించిన (ఆకాశం).
5.1.179
देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।
विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते ॥ ५.१.१७९ ॥
దేవరాజు గజం (ఐరావతం) చేత ఆక్రమించబడిన, చంద్ర సూర్య పథంలో ఉన్న, శుభకరమైన, జీవలోకానికి విశాలమైన వితానంగా వ్యాపించిన, బ్రహ్మచే నిర్మించబడిన (ఆకాశం).
5.1.180
बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वृते।
जगाम वायुमार्गे च गरुत्मानिव मारुतिः ॥ ५.१.१८० ॥
వీరులు, విద్యాధర గణాల చేత అనేకసార్లు సేవించబడిన, వారిచే చుట్టుముట్టబడిన (ఆకాశంలో), వాయుమార్గంలో గరుత్మంతునిలా మారుతి (హనుమంతుడు) వెళ్లెను.
5.1.181
हनुमान् मेघजालानि प्राकर्षन् मारुतो यथा।
कालागुरुसवर्णानि रक्तपीतसितानि च ॥ ५.१.१८१ ॥
గాలి మేఘసమూహాలను లాగినట్లు, హనుమంతుడు నల్ల అగరు వర్ణంలో, ఎరుపు, పసుపు, తెలుపు రంగుల మేఘసమూహాలను లాగాడు.
5.1.182
कपिना कृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः ॥ ५.१.१८२ ॥
వానరుడు లాగిన మహామేఘాలు ప్రకాశించాయి. మేఘసమూహాలలోకి ప్రవేశిస్తూ, మళ్ళీ మళ్ళీ బయటకు వస్తూ (అతడు) కనిపించాడు.
5.1.183
प्रावृषीन्दुरिवाभाति निष्पतन् प्रविशंस्तदा।
प्रदृश्यमानः सर्वत्र हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१.१८३ ॥
వర్షఋతువులో చంద్రుడిలా, ఆ సమయంలో మేఘాల నుండి బయటకు వస్తూ, లోపలికి ప్రవేశిస్తూ అతడు ప్రకాశించాడు. అన్ని చోట్లా కనిపిస్తున్న వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు (అలా కనిపించాడు).
5.1.184
भेजेऽम्बरं निरालम्बं पक्षयुक्त इवाद्रिराट्।
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी ॥ ५.१.१८४ ॥
అతడు ఆధారం లేని ఆకాశంలో వెళ్ళాడు, రెక్కలున్న పర్వతరాజులా. అతడు ఎగురుతుండగా చూసి సింహిక అనే రాక్షసి (...).
5.1.185
मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।
अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता ॥ ५.१.१८५ ॥
పెద్దదైన, కోరిన రూపం ధరించగల సింహిక మనసులో ఆలోచించింది: ఈ రోజు చాలా కాలం తర్వాత నేను ఆహారంగా అవుతాను.
5.1.187
इदं मम महासत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।
छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।
समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः ॥ ५.१.१८७ ॥
నా ఈ మహాబలం చాలా కాలం తర్వాత వశమైంది. నీడ పట్టుకోబడినప్పుడు వానరుడు ఆలోచించాడు: అకస్మాత్తుగా నన్ను లాగారు, నా పరాక్రమం కుంటుపడింది.
5.1.188
प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्तदा कपिः ॥ ५.१.१८८ ॥
సముద్రంలో ఎదురుగాలికి చిక్కిన పెద్ద నౌకలా, అప్పుడు ఆ వానరుడు అటూ ఇటూ, పైకీ కిందకీ చూస్తూ ఉన్నాడు.
5.1.189
ददर्श स महासत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।
तद् दृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननाम् ॥ ५.१.१८९ ॥
ఉప్పునీటి సముద్రంలో లేచిన ఆ మహాప్రాణిని అతడు చూశాడు; దానిని చూసి, వికృత ముఖం గల ఆ ప్రాణి గురించి మారుతి ఆలోచించాడు.
5.1.190
कपिराज्ञा यथाख्यातं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।
छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः ॥ ५.१.१९० ॥
వానరరాజు చెప్పినట్లే ఇది ఆ అద్భుత రూపంగల ప్రాణి; నీడను పట్టుకునే మహాబలశాలి; ఇందులో సందేహం లేదు.
5.1.191
स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान् कपिः।
व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव बलाहकः ॥ ५.१.१९१ ॥
బుద్ధిమంతుడైన ఆ వానరుడు సింహికను ఆమె నిజస్వభావంతో గ్రహించి, వర్షాకాలపు మేఘంలా తన మహాకాయాన్ని పెంచాడు.
5.1.192
तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।
वक्त्रं प्रसारयामास पातालाम्बरसंनिभम् ॥ ५.१.१९२ ॥
మహాకపి పెరుగుతున్న శరీరాన్ని చూసి, ఆమె పాతాళం, ఆకాశం వంటి తన నోటిని విస్తరింపజేసింది.
5.1.193
घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।
स ददर्श ततस्तस्या विकृतं सुमहन्मुखम् ॥ ५.१.१९३ ॥
గర్జించే మేఘపంక్తిలా ఆమె వానరుడి మీదకు దూకింది. అప్పుడు అతడు ఆమె వికృతమైన, అతి పెద్ద ముఖాన్ని చూశాడు.
5.1.194
कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।
स तस्या विकृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः ॥ ५.१.१९४ ॥
బుద్ధిమంతుడైన ఆ మహాకపి ఆమె శరీరాన్ని, మర్మస్థానాలను చూశాడు. వజ్రసమాన దృఢదేహుడైన ఆ కపి ఆమె వికృతమైన నోటిలో (ప్రవేశించాడు).
5.1.195
संक्षिप्य मुहुरात्मानं निपपात महाकपिः।
आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः ॥ ५.१.१९५ ॥
మహాకపి తనను మళ్లీ మళ్లీ కుదించుకుని ఆమె నోటిలో పడిపోయాడు. సిద్ధులు, చారణులు అతడు ఆమె నోటిలో మునిగిపోవడాన్ని చూశారు.
5.1.196
ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।
ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः ॥ ५.१.१९६ ॥
పౌర్ణమినాడు రాహువు చంద్రుణ్ణి మింగినట్లు (అతడు మ్రింగబడ్డాడు). అప్పుడు ఆ వానరుడు తన వాడి గోళ్లతో ఆమె మర్మస్థానాలను చీల్చి (బయటపడ్డాడు).
5.1.197
उत्पपाताथ वेगेन मनःसम्पातविक्रमः।
तां तु दिष्ट्या च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य सः ॥ ५.१.१९७ ॥
అప్పుడు మనస్సు వేగంతో సమానమైన పరాక్రమం గల అతడు వేగంగా పైకి ఎగిరాడు. అదృష్టం, ధైర్యం, నేర్పుతో అతడు ఆమెను పడగొట్టాడు.
5.1.198
कपिप्रवीरो वेगेन ववृधे पुनरात्मवान्।
हृतहृत्सा हनुमता पपात विधुराम्भसि।
स्वयंभुवैव हनुमान् सृष्टस्तस्या निपातने ॥ ५.१.१९८ ॥
కపిశ్రేష్ఠుడు, ఆత్మసంయమం గలవాడు అయిన అతడు వేగంగా మళ్లీ పెరిగాడు. హనుమంతుడు హృదయాన్ని హరించడంతో ఆమె దుఃఖితురాలై నీటిలో పడిపోయింది. స్వయంభువే హనుమంతుని ఆమెను పడగొట్టడానికి సృష్టించాడు.
5.1.199
तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।
भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम् ॥ ५.१.१९९ ॥
వానరుడు త్వరగా చంపి పడేసిన సింహికను చూసి ఆకాశంలో సంచరించే ప్రాణులు ఆ వానరోత్తముడితో ఇలా అన్నాయి.
5.1.200
भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।
साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर ॥ ५.१.२०० ॥
ఈ రోజు నీవు భయంకరమైన గొప్ప కార్యం చేశావు, నీ బలంతో ఆమెను చంపావు. దూకేవారిలో శ్రేష్ఠుడా, ఇష్టమైన కార్యాన్ని ఎలాంటి హాని లేకుండా సాధించు.
5.1.201
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।
धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति ॥ ५.१.२०१ ॥
వానరేంద్రా, నీలో ఉన్నట్లుగా ఈ నాలుగు గుణాలు—ధైర్యం, దృష్టి, బుద్ధి, నైపుణ్యం—ఎవరికి ఉన్నాయో, అతడు కర్మలలో కుంగిపోడు.
5.1.202
स तैः सम्पूजितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनैः।
जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत् कपिः ॥ ५.१.२०२ ॥
వారు అతనిని సన్మానించారు; పూజ్యుడైన ఆ వానరుడు, తన ప్రయోజనం సిద్ధించడంతో, సర్పభక్షకుడైన గరుత్మంతునిలా ఆకాశంలో ప్రవేశించి వెళ్ళాడు.
5.1.203
प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः परिलोकयन्।
योजनानां शतस्यान्ते वनराजीं ददर्श सः ॥ ५.१.२०३ ॥
దాదాపు అవతలి తీరానికి చేరుకుని, అన్ని వైపులా చూస్తూ, నూరు యోజనాల చివర అతడు అడవుల వరుసను చూశాడు.
5.1.204
ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम्।
द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च ॥ ५.१.२०४ ॥
దిగుతూనే ఆ వానరశ్రేష్ఠుడు వివిధ వృక్షాలతో అలంకరించబడిన ద్వీపాన్ని, మలయ పర్వతపు ఉద్యానవనాలను చూశాడు.
5.1.205
सागरं सागरानूपान् सागरानूपजान् द्रुमान्।
सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयत् ॥ ५.१.२०५ ॥
అతడు సముద్రాన్ని, సముద్రతీరాలను, సముద్రతీరాల్లో పెరిగిన వృక్షాలను, సముద్రుని భార్యల ముఖాలను కూడా చూశాడు.
5.1.206
स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान्।
निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान् मतिम् ॥ ५.१.२०६ ॥
మహామేఘంలా కనిపిస్తున్న తనను చూసి, ఆత్మసంయమం గల బుద్ధిమంతుడు ఆకాశాన్ని అడ్డుకుంటున్నట్లుగా ఒక నిశ్చయం చేసుకున్నాడు.
5.1.207
कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः।
मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महामतिः ॥ ५.१.२०७ ॥
నా శరీర విస్తరణను, నా వేగాన్ని చూసిన వెంటనే రాక్షసులు నాపై కుతూహలం చూపుతారని ఆ మహామతి భావించాడు.
5.1.208
ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसंनिभम्।
पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान् ॥ ५.१.२०८ ॥
అప్పుడు ఆ పర్వతసదృశమైన శరీరాన్ని కుదించి, మోహం వీడిన ఆత్మసంయమిలా హనుమంతుడు తిరిగి తన సహజరూపాన్ని పొందాడు.
5.1.209
तद्रूपमतिसंक्षिप्य हनूमान् प्रकृतौ स्थितः।
त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः ॥ ५.१.२०९ ॥
ఆ రూపాన్ని బాగా కుదించి హనుమంతుడు తన సహజస్థితిలో నిలిచాడు; బలి పరాక్రమాన్ని హరించిన హరి మూడు అడుగులు వేసినట్లుగా.
5.1.210
स चारुनानाविधरूपधारी
परं समासाद्य समुद्रतीरम्।
परैरशक्यं प्रतिपन्नरूपः
समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः ॥ ५.१.२१० ॥
అనేక సుందర రూపాలు ధరించిన ఆయన సముద్రతీరం చేరాడు; ఇతరులకు అసాధ్యమైన రూపాన్ని ధరించి, తనను సరిచూసుకుని, ప్రయోజనాన్ని బాగా ఆలోచించి.
5.1.211
ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे
विचित्रकूटे निपपात कूटे।
सकेतकोद्दालकनारिकेले
महाभ्रकूटप्रतिमो महात्मा ॥ ५.१.२११ ॥
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు, పెద్ద మేఘశిఖరంలా, లంబపర్వతంలోని సమృద్ధమైన విచిత్రశిఖరంపై, కేతక, ఉద్దాలక, నారికేళ వృక్షాల మధ్య దిగాడు.
5.1.212
ततस्तु सम्प्राप्य समुद्रतीरं
समीक्ष्य लंकां गिरिवर्यमूर्ध्नि।
कपिस्तु तस्मिन् निपपात पर्वते
विधूय रूपं व्यथयन्मृगद्विजान् ॥ ५.१.२१२ ॥
అనంతరం సముద్రతీరాన్ని చేరి, పర్వతశిఖరం నుంచి లంకను చూసి, ఆ వానరుడు రూపాన్ని కుదించుకొని, మృగాలను పక్షులను భయపెడుతూ ఆ పర్వతంపై దిగాడు.
5.1.213
स सागरं दानवपन्नगायुतं
बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम्।
निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा
ददर्श लंकाममरावतीमिव ॥ ५.१.२१३ ॥
దానవులతో నాగులతో నిండిన, పెద్ద అలల మాలికలు ధరించిన ఆ సముద్రాన్ని బలంతో దాటి, మహాసముద్ర తీరంలో దిగి, అప్పుడు అతడు లంకను అమరావతిలా చూశాడు.