বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 5.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.10.1
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ ५.१०.१ ॥
সেখানে দিব্যের মতো, শ্রেষ্ঠ, স্ফটিক ও রত্নভূষিত শয্যাসন হনুমান চারদিকে দেখতে দেখতে দেখলেন।
5.10.2
दान्तकाञ्चनचित्रांगैर्वैदूर्यैश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ ५.१०.२ ॥
হস্তিদন্ত ও সোনার চিত্রিত অঙ্গযুক্ত, বৈদূর্যখচিত শ্রেষ্ঠ আসন ও মূল্যবান আস্তরণে সজ্জিত, মহাধনে পূর্ণ সেই (প্রাসাদ)।
5.10.3
तस्य चैकतमे देशे दिव्यमालोपशोभितम्।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥ ५.१०.३ ॥
তার এক স্থানে দিব্য মালায় শোভিত, চন্দ্রসদৃশ শ্বেত ছত্র তিনি দেখলেন।
5.10.4
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानोः समप्रभम्।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ ५.१०.४ ॥
সোনায় পরিবেষ্টিত, অগ্নিসম দীপ্ত, অশোকমালায় বিস্তৃত পরম আসন তিনি দেখলেন।
5.10.5
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ ५.१०.५ ॥
চারদিকে চামর হাতে কেউ বাতাস করছিল; বিবিধ গন্ধে পূর্ণ, উত্তম ধূপে সুবাসিত।
5.10.6
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ ५.१०.६ ॥
পরম আস্তরণে বিস্তৃত, মেষচর্মে আবৃত, চারদিকে উত্তম মালার ডোরে শোভিত।
5.10.7
तस्मिञ्जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलम्।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ ५.१०.७ ॥
সেখানে সে দেখল — মেঘের মতো, উজ্জ্বল দীপ্ত কুণ্ডলধারী, রক্তবর্ণ নয়নযুক্ত, মহাবাহু, মহা রৌপ্যবর্ণ বস্ত্র পরিহিত এক পুরুষকে।
5.10.8
लोहितेनानुलिप्तांगं चन्दनेन सुगन्धिना।
संध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥ ५.१०.८ ॥
তার অঙ্গ রক্তবর্ণ সুগন্ধি চন্দনে লিপ্ত ছিল; আকাশে সন্ধ্যারাগে রঞ্জিত, বিদ্যুৎসহ মেঘের মতো সে দেখাচ্ছিল।
5.10.9
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ ५.१०.९ ॥
দিব্য আভরণে ভূষিত, সুন্দর রূপী, ইচ্ছামতো রূপ ধারণে সক্ষম; বৃক্ষ, বন ও ঝোপে পরিপূর্ণ ঘুমন্ত মন্দর পর্বতের মতো সে ছিল।
5.10.10
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ ५.१०.१० ॥
রাতে ক্রীড়া সেরে বিশ্রামরত, শ্রেষ্ঠ অলংকারে ভূষিত, রাক্ষসকন্যাদের প্রিয়, রাক্ষসদের সুখদাতা।
5.10.11
पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ ५.१०.११ ॥
পান করে বিরত সেই মহাকপি উজ্জ্বল শয্যায় ঘুমন্ত বীর রাক্ষসাধিপতিকে দেখল।
5.10.12
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः।
आसाद्य परमोद्विग्नः सोपासर्पत् सुभीतवत् ॥ ५.१०.१२ ॥
নিঃশ্বাস ফেলতে থাকা হাতির মতো রাবণের কাছে পৌঁছে, অত্যন্ত উদ্বিগ্ন বানরশ্রেষ্ঠ, অতি ভীতের মতো ধীরে কাছে এগিয়ে গেল।
5.10.13
अथारोहणमासाद्य वेदिकान्तरमाश्रितः।
क्षीबं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ ५.१०.१३ ॥
তারপর আরোহণ করে, বেদিকাদের মাঝে আশ্রয় নিয়ে, মহাকপি মত্ত রাক্ষসশার্দূলকে দেখলেন।
5.10.14
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनं शुभम्।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ ५.१०.१४ ॥
ঘুমন্ত রাক্ষসরাজের সুন্দর শয্যা, মদমত্ত হাতি শুয়ে থাকলে যেমন বিশাল ঝরনা শোভা পায়, তেমন শোভিত হলো।
5.10.15
काञ्चनांगदसंनद्धौ ददर्श स महात्मनः।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ ५.१०.१५ ॥
সেই মহাত্মা রাক্ষসরাজের দুটি বাহু দেখলেন; সোনার বাজুবন্ধে সজ্জিত, ছড়ানো সেই বাহু ইন্দ্রধ্বজার মতো ছিল।
5.10.16
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ ५.१०.१६ ॥
ঐরাবতের দাঁতের ডগায় চাপে সৃষ্ট ক্ষত, বজ্রে আঁচড়ানো মোটা কাঁধ, বিষ্ণুচক্রে আহত।
5.10.17
पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ।
सुलक्षणनखांगुष्ठौ स्वंगुलीयकलक्षितौ ॥ ५.१०.१७ ॥
স্থূল, সমানভাবে গঠিত কাঁধযুক্ত, সুসংলগ্ন, বলশালী, শুভলক্ষণ নখ ও বুড়ো আঙুলযুক্ত, নিজের আংটিতে চিহ্নিত।
5.10.18
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ ५.१०.१८ ॥
দৃঢ়, পরিঘের আকারের, গোল, হাতির শুঁড়ের মতো, শুভ্র শয্যায় ছড়ানো, যেন দুটি পঞ্চশির্ষ সর্প।
5.10.19
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना।
चन्दनेन परार्घ्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥ ५.१०.१९ ॥
খরগোশের রক্তের মতো, অতি শীতল, সুগন্ধি, পরম মূল্যবান চন্দনে ভালোভাবে লিপ্ত ও সুসজ্জিত (সেই দুই বাহু)।
5.10.20
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ ५.१०.२० ॥
উত্তম নারীদের দ্বারা মর্দিত, উত্তম সুগন্ধে সেবিত, যক্ষ, নাগ, গন্ধর্ব, দেব ও দানবদের কাঁদিয়েছে এমন (সেই দুই বাহু)।
5.10.21
ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ ५.१०.२१ ॥
সেই বানর শয্যায় শায়িত তার দুই বাহু দেখল; মন্দর পর্বতের মাঝে ঘুমন্ত, ক্রুদ্ধ দুই মহাসর্পের মতো তারা ছিল।
5.10.22
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यामुभाभ्यां राक्षसेश्वरः।
शुशुभेऽचलसंकाशः शृंगाभ्यामिव मन्दरः ॥ ५.१०.२२ ॥
সেই পরিপূর্ণ দুই বাহুতে সেই রাক্ষসরাজ পর্বতের মতো শোভা পাচ্ছিল, যেন মন্দর পর্বত তার দুই শৃঙ্গে শোভা পাচ্ছে।
5.10.23
चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥ ५.१०.२३ ॥
আম ও পুন্নাগ গাছের সুগন্ধে ভরা, উত্তম বকুল ফুলযুক্ত, সুস্বাদু খাবারের রসে মিশ্রিত, পানীয়ের গন্ধ যার অগ্রে ছিল (সেই গৃহপরিবেশ)।
5.10.24
तस्य राक्षसराजस्य निश्चक्राम महामुखात्।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ ५.१०.२४ ॥
ঘুমন্ত সেই রাক্ষসরাজের বিশাল মুখ থেকে নিঃশ্বাস বেরিয়ে এল; তা যেন সেই গৃহটিকেই পূর্ণ করে দিচ্ছিল।
5.10.25
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजिता।
मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥ ५.१०.२५ ॥
মুক্তা ও মণিতে বিচিত্র সোনার মুকুটে শোভিত, বাঁকা মুকুট ও কুণ্ডলে উজ্জ্বল মুখমণ্ডলের অধিকারী।
5.10.26
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना।
पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजिता ॥ ५.१०.२६ ॥
লাল চন্দনে লিপ্ত, উজ্জ্বল হারে শোভিত, পুষ্ট ও প্রশস্ত বক্ষে বিরাজমান।
5.10.27
पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तरवाससा ॥ ५.१०.२७ ॥
সাদা, ঢিলেভাবে জড়ানো মূল্যবান রেশমি বস্ত্রে এবং হলুদ উত্তরীয়ে ভালোভাবে আবৃত, রক্তিম নয়নের অধিকারী।
5.10.28
माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजंगवत्।
गांगे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ ५.१०.२८ ॥
মাষকলাইয়ের স্তূপের মতো কালো, সাপের মতো নিঃশ্বাসরত, গঙ্গার বিশাল তীরে ঘুমন্ত হাতির মতো।
5.10.29
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानं चतुर्दिशम्।
प्रकाशीकृतसर्वांगं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ ५.१०.२९ ॥
চারটি সোনার প্রদীপে চারদিক উজ্জ্বল করে, সর্বাঙ্গ আলোকিত হয়ে, বিদ্যুতের দল দ্বারা আলোকিত মেঘের মতো।
5.10.30
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ ५.१०.३० ॥
সেই মহাত্মা রাক্ষসরাজের গৃহে পায়ের কাছে উপবিষ্ট তাঁর প্রিয় পত্নীদেরও তিনি দেখলেন।
5.10.31
शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषणाः।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ ५.१०.३१ ॥
চন্দ্রের মতো মুখবিশিষ্টা, শ্রেষ্ঠ কুণ্ডলে ভূষিতা, অম্লান মালা ও অলংকারধারিণী নারীদের বানরযূথপতি হনুমান দেখলেন।
5.10.32
नृत्यवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे कपिः ॥ ५.१०.३२ ॥
নৃত্য ও বাদ্যে নিপুণা, রাক্ষসরাজের বাহুতে শায়িতা, শ্রেষ্ঠ অলংকারধারিণী উপবিষ্টা নারীদের বানর দেখলেন।
5.10.33
वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम्।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यंगदानि च ॥ ५.१०.३३ ॥
নারীদের কানের প্রান্তে বজ্র ও বৈদূর্য খচিত, তপ্ত সোনার কুণ্ডল ও বাজুবন্ধ তিনি দেখলেন।
5.10.34
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैः शुभैर्ललितकुण्डलैः।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ ५.१०.३४ ॥
তাদের চন্দ্রসদৃশ শুভ মুখ ও সুন্দর কুণ্ডলে সেই বিমান আকাশ যেন তারকামণ্ডলে উজ্জ্বল হলো।
5.10.35
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ ५.१०.३५ ॥
মদ ও ক্রীড়ার ক্লান্ত, ক্ষীণকটি সেই রাক্ষসরাজের নারীরা স্থানে স্থানে ঘুমিয়ে পড়েছিল।
5.10.36
अंगहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्यशालिनी।
विन्यस्तशुभसर्वांगी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ ५.१०.३६ ॥
তেমনই অন্য এক নারী, কোমল অঙ্গহারে নৃত্যে নিপুণা, সুন্দর সর্বাঙ্গ বিন্যস্ত করে, শ্রেষ্ঠবর্ণা হয়ে ঘুমিয়ে ছিল।
5.10.37
काचिद् वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ ५.१०.३७ ॥
কেউ বীণা জড়িয়ে ধরে ঘুমিয়ে ছিল, যেন মহানদীর স্রোতে ভেসে আসা পদ্মলতা একটি নৌকাকে আঁকড়ে ধরে আছে।
5.10.38
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ ५.१०.३८ ॥
আরেকজন কালো চোখের সুন্দরী মড্ডুক নামের ছোট ঢোল বগলে চেপে ঘুমিয়ে ছিলেন; ছোট ছেলেকে নিয়ে ঘুমন্ত স্নেহময়ী মায়ের মতো তিনি শোভা পাচ্ছিলেন।
5.10.39
पटहं चारुसर्वांगी न्यस्य शेते शुभस्तनी।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी ॥ ५.१०.३९ ॥
সুন্দর অঙ্গ ও শুভ স্তনযুক্ত এক নারী পটহ ঢোল রেখে ঘুমিয়ে আছেন; দীর্ঘদিন পর প্রিয়কে পেয়ে আলিঙ্গন করা প্রেমিকার মতো।
5.10.40
काचिद् वीणां परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना।
वरं प्रियतमं गृह्य सकामेव हि कामिनी ॥ ५.१०.४० ॥
পদ্মনয়না এক নারী বীণা জড়িয়ে ঘুমিয়ে ছিলেন; তাঁর অতি প্রিয়জনকে পেয়ে পরিতৃপ্ত প্রেমিকার মতো।
5.10.41
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्यशालिनी।
निद्रावशमनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी ॥ ५.१०.४१ ॥
নৃত্যনিপুণা, সংযমী আরেক নারী বিপঞ্চী বীণা ধরে নিদ্রার বশে পড়লেন; প্রিয়তমের সঙ্গে ঘুমানো সুন্দরীর মতো।
5.10.42
अन्या कनकसंकाशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः।
मृदंगं परिविद्ध्यांगैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ ५.१०.४२ ॥
আরেকজন মত্ত নয়না, স্বর্ণবর্ণ, কোমল ও পুষ্ট, মনোহর অঙ্গে মৃদঙ্গ চেপে ধরে ঘুমিয়ে ছিলেন।
5.10.43
भुजपाशान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी।
पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ ५.१०.४३ ॥
বাহুপাশের মাঝখানে, বগলে রাখা পণবের সঙ্গে ক্ষীণকটি, নিষ্কলঙ্কা সে মদজনিত ক্লান্তিতে ঘুমিয়ে ছিল।
5.10.44
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगुह्येव भामिनी ॥ ५.१०.४४ ॥
আরেকজন ডিণ্ডিম ধরে তেমনই তার সঙ্গে লেগে ছিল; সেই ভামিনী যেন এক তরুণ বাছুরকে আলিঙ্গন করে ঘুমিয়ে ছিল।
5.10.45
काचिदाडम्बरं नारी भुजसम्भोगपीडितम्।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ ५.१०.४५ ॥
কোনো এক নারী, পদ্মপাপড়ির মতো চোখবিশিষ্টা, বাহুর আলিঙ্গনে নিষ্পেষিত হয়ে কোলাহল তুলে, মদে মুগ্ধ হয়ে ঘুমিয়ে ছিল।
5.10.46
कलशीमपविद्ध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ ५.१०.४६ ॥
আরেকজন কলস ছুড়ে ফেলে ঘুমিয়ে ছিল; সেই ভামিনী বসন্তে ফুলে-রঙিন মালার মতো, যেন সুসজ্জিত হয়ে শোভা পাচ্ছিল।
5.10.47
पाणिभ्यां च कुचौ काचित् सुवर्णकलशोपमौ।
उपगुह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ ५.१०.४७ ॥
কেউ দুই হাত দিয়ে সোনার কলসের মতো স্তন দুটি ধরে রেখেছিল; সেই অবলা নিদ্রার বলে পরাজিত হয়ে ঘুমিয়ে ছিল।
5.10.48
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।
अन्यामालिंग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ ५.१०.४८ ॥
আরেকজন, পদ্মপাপড়ির মতো চোখ ও পূর্ণচন্দ্রসদৃশ মুখবিশিষ্টা, আরেক সুশ্রোণীকে আলিঙ্গন করে, মদে বিহ্বল হয়ে ঘুমিয়ে ছিল।
5.10.49
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः।
निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकानिव ॥ ५.१०.४९ ॥
বিচিত্র বাদ্যযন্ত্র ও উত্তম রমণীদের আলিঙ্গন করে, নিজেদের স্তনে চেপে ধরে ঘুমন্ত কামিনীরা যেন কামুকদের জড়িয়ে ধরে আছে।
5.10.50
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे।
ददर्श रूपसम्पन्नामथ तां स कपिः स्त्रियम् ॥ ५.१०.५० ॥
তাদের মধ্যে নির্জনে বিছানো সুন্দর শয্যায় শায়িতা, রূপসম্পন্না সেই নারীকে তখন সেই বানর দেখল।
5.10.51
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्।
विभूषयन्तीमिव च स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ ५.१०.५१ ॥
মুক্তা ও মণিযুক্ত অলংকারে সুসজ্জিতা সেই নারী, নিজের শোভায় যেন সেই উত্তম ভবনকেই সাজিয়ে তুলছিল।
5.10.52
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ ५.१०.५२ ॥
সেখানে শায়িতা, গৌরবর্ণা, সোনালি দ্যুতিময়ী, প্রিয়া, অন্তঃপুরের অধীশ্বরী, সুন্দররূপিণী মন্দোদরীকে সেই বানর সেখানে দেখল।
5.10.53
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा।
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ॥ ५.१०.५३ ॥
মহাবাহু মারুতিপুত্র সেই আভরণভূষিতা নারীকে দেখে, রূপ ও যৌবনের সম্পদে তিনি সীতা হবেন বলে অনুমান করল; মহা আনন্দে পরিপূর্ণ হয়ে সেই বানরযূথপতি আনন্দিত হল।
5.10.54
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं
ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ
निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ ५.१०.५४ ॥
সে করতালি দিল, লেজে চুম্বন করল, আনন্দিত হল, খেলল, গান গাইল, চলে গেল; স্তম্ভে আরোহণ করল, আবার ভূমিতে পড়ল — বানরদের নিজস্ব স্বভাব প্রদর্শন করে।