વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.10.1
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ ५.१०.१ ॥
ત્યાં દિવ્ય જેવું, શ્રેષ્ઠ, સ્ફટિક અને રત્નોથી શણગારેલું શયનાસન હનુમાને ચારે તરફ જોતાં જોયું.
5.10.2
दान्तकाञ्चनचित्रांगैर्वैदूर्यैश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ ५.१०.२ ॥
દાંત અને સોનાના ચિત્રોવાળા, વૈડૂર્યના શ્રેષ્ઠ આસનો અને અમૂલ્ય ઢોળાવોથી યુક્ત, મહાધનથી સંપન્ન તે.
5.10.3
तस्य चैकतमे देशे दिव्यमालोपशोभितम्।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥ ५.१०.३ ॥
તેના એક ભાગમાં દિવ્ય માળાઓથી શોભતું, ચંદ્ર જેવું સફેદ છત્ર તેણે જોયું.
5.10.4
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानोः समप्रभम्।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ ५.१०.४ ॥
સોનાથી ઘેરાયેલું, અગ્નિ જેવું તેજસ્વી, અશોકની માળાઓથી પથરાયેલું પરમ આસન તેણે જોયું.
5.10.5
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ ५.१०.५ ॥
ચારેય બાજુ ચામર હાથમાં ધરેલા લોકો પવન નાખી રહ્યા હતા; વિવિધ સુગંધોથી યુક્ત અને ઉત્તમ ધૂપથી સુવાસિત.
5.10.6
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ ५.१०.६ ॥
પરમ ઢોળાવોથી પાથરેલું, ઘેટાંની ચામડીથી ઢંકાયેલું, ચારે તરફ ઉત્તમ માળાઓની દોરીઓથી શોભતું.
5.10.7
तस्मिञ्जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलम्।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ ५.१०.७ ॥
ત્યાં તેણે જોયો — મેઘ સમાન, તેજસ્વી ઉજ્જ્વલ કુંડળ ધારણ કરેલો, લાલ આંખોવાળો, મહાબાહુ, ઉત્તમ રૂપેરી વસ્ત્રધારી.
5.10.8
लोहितेनानुलिप्तांगं चन्दनेन सुगन्धिना।
संध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥ ५.१०.८ ॥
તેનાં અંગો લાલ સુગંધી ચંદનથી લેપાયેલાં હતાં; આકાશમાં સંધ્યાની લાલિમાથી રંગાયેલા, વીજળીસહિત મેઘ જેવો તે દેખાતો હતો.
5.10.9
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ ५.१०.९ ॥
દિવ્ય અલંકારોથી શોભિત, સુંદર રૂપવાળો, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારો; વૃક્ષો, વન અને ઝાડીઓથી ભરેલા સૂતેલા મંદર પર્વત જેવો તે હતો.
5.10.10
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ ५.१०.१० ॥
રાત્રે ક્રીડા કરી વિશ્રામ પામેલો, શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શોભિત, રાક્ષસ કન્યાઓનો પ્રિય અને રાક્ષસોને સુખ આપનારો.
5.10.11
पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ ५.१०.११ ॥
પીને વિરામ પામેલા તે મહાકપિએ ચમકતી શય્યા પર સૂતેલા વીર, રાક્ષસાધિપતિને જોયો.
5.10.12
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः।
आसाद्य परमोद्विग्नः सोपासर्पत् सुभीतवत् ॥ ५.१०.१२ ॥
શ્વાસ લેતા હાથી જેવા રાવણ પાસે પહોંચી, અત્યંત વ્યાકુળ વાનરશ્રેષ્ઠ, અતિ ભયભીત જેવો ધીમેથી નજીક સરક્યો.
5.10.13
अथारोहणमासाद्य वेदिकान्तरमाश्रितः।
क्षीबं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ ५.१०.१३ ॥
પછી ચડીને, વેદિકાઓ વચ્ચે આશ્રય લઈને, મહાકપિએ મદોન્મત્ત રાક્ષસ-શાર્દૂલને જોયો.
5.10.14
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनं शुभम्।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ ५.१०.१४ ॥
સૂતેલા રાક્ષસેન્દ્રનો સુંદર શયનખંડ, મદોન્મત્ત હાથી સૂતો હોય ત્યારે જેમ મોટો ઝરો શોભે તેમ શોભ્યો.
5.10.15
काञ्चनांगदसंनद्धौ ददर्श स महात्मनः।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ ५.१०.१५ ॥
તે મહાત્માએ રાક્ષસેન્દ્રના બે ભુજ જોયા; સોનાના બાજુબંધથી સજ્જ, ફેલાવેલા, ઇન્દ્રધ્વજ સમાન હતા.
5.10.16
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ ५.१०.१६ ॥
ઐરાવતના દાંતના અગ્રભાગે દબાવવાથી થયેલા ઘા, વજ્રથી ઘસાયેલા પુષ્ટ ખભા, વિષ્ણુચક્રથી ઘાયલ.
5.10.17
पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ।
सुलक्षणनखांगुष्ठौ स्वंगुलीयकलक्षितौ ॥ ५.१०.१७ ॥
પુષ્ટ, સમાન રીતે ઘડાયેલા ખભાવાળા, સારી રીતે જોડાયેલા, બળયુક્ત, શુભ લક્ષણવાળા નખ અને અંગૂઠાવાળા, પોતાની વીંટીઓથી અંકિત.
5.10.18
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ ५.१०.१८ ॥
સુદૃઢ, પરિઘ-આકારના, ગોળ, હાથીની સૂંઢ જેવા, શ્વેત શય્યા પર ફેલાવેલા, જાણે બે પાંચ-ફણાના સર્પ.
5.10.19
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना।
चन्दनेन परार्घ्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥ ५.१०.१९ ॥
સસલાના રક્ત જેવા, અત્યંત શીતળ, સુગંધિત, પરમ મૂલ્યવાન ચંદનથી સારી રીતે લેપાયેલા અને સુંદર શણગારેલા (તે બે બાહુઓ).
5.10.20
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ ५.१०.२० ॥
ઉત્તમ સ્ત્રીઓ વડે મર્દિત, ઉત્તમ સુગંધોથી સેવિત, યક્ષ, નાગ, ગંધર્વ, દેવ, દાનવોને રડાવનારા (તે બે બાહુઓ).
5.10.21
ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ ५.१०.२१ ॥
તે વાનરે શય્યા પર પડેલા તેના બે બાહુઓ જોયા; મંદર પર્વતની વચ્ચે સૂતેલા, ક્રોધિત બે મહાસર્પ જેવા તેઓ હતા.
5.10.22
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यामुभाभ्यां राक्षसेश्वरः।
शुशुभेऽचलसंकाशः शृंगाभ्यामिव मन्दरः ॥ ५.१०.२२ ॥
તે પરિપૂર્ણ બે બાહુઓથી તે રાક્ષસરાજ પર્વત જેવો શોભતો હતો, જાણે મંદર પર્વત પોતાનાં બે શિખરોથી શોભતો હોય.
5.10.23
चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥ ५.१०.२३ ॥
આંબા અને પુન્નાગ વૃક્ષોની સુગંધથી ભરેલું, ઉત્તમ બકુલ ફૂલોથી યુક્ત, સ્વાદિષ્ટ ભોજનના રસથી મિશ્રિત, પીણાંની સુગંધ આગળ રાખતું (તે ગૃહવાતાવરણ).
5.10.24
तस्य राक्षसराजस्य निश्चक्राम महामुखात्।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ ५.१०.२४ ॥
ઊંઘતા તે રાક્ષસરાજના મોટા મુખમાંથી શ્વાસ નીકળ્યો; જાણે તે આખા ગૃહને ભરી રહ્યો હોય.
5.10.25
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजिता।
मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥ ५.१०.२५ ॥
મોતી અને મણિઓથી વિચિત્ર સોનાના મુકુટથી શોભતો, નમેલા મુકુટ અને કુંડળોથી ઝળહળતા મુખવાળો.
5.10.26
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना।
पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजिता ॥ ५.१०.२६ ॥
લાલ ચંદનનો લેપ કરેલો, શોભતો હાર પહેરેલો, પુષ્ટ, વિસ્તૃત અને વિશાળ છાતીથી શોભતો.
5.10.27
पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तरवाससा ॥ ५.१०.२७ ॥
સફેદ, ઢીલી રીતે વીંટાળેલા કિંમતી રેશમી વસ્ત્રથી અને પીળા ઉત્તરીયથી સારી રીતે ઢંકાયેલો, લાલ નેત્રોવાળો.
5.10.28
माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजंगवत्।
गांगे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ ५.१०.२८ ॥
અડદના ઢગલા જેવો શ્યામ, સાપની જેમ નિસાસા નાખતો, ગંગાના મોટા કિનારે સૂતેલા હાથી જેવો.
5.10.29
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानं चतुर्दिशम्।
प्रकाशीकृतसर्वांगं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ ५.१०.२९ ॥
ચાર સોનાના દીવાઓથી ચારે દિશામાં ઝળહળતો, સર્વાંગ પ્રકાશિત, વીજળીના સમૂહોથી પ્રકાશતા મેઘ જેવો.
5.10.30
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ ५.१०.३० ॥
તે મહાત્મા રાક્ષસરાજના ઘરમાં પગ પાસે બેઠેલી તેની પ્રિય પત્નીઓને પણ તેણે જોઈ.
5.10.31
शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषणाः।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ ५.१०.३१ ॥
ચંદ્ર સમાન મુખવાળી, શ્રેષ્ઠ કુંડળોથી શોભતી, ન કરમાયેલી માળા અને આભૂષણો ધારણ કરેલી સ્ત્રીઓને વાનરયૂથપતિ હનુમાને જોઈ.
5.10.32
नृत्यवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे कपिः ॥ ५.१०.३२ ॥
નૃત્ય અને વાદ્યમાં કુશળ, રાક્ષસરાજના બાહુમાં ઢળેલી, શ્રેષ્ઠ આભૂષણો પહેરીને બેઠેલી સ્ત્રીઓને વાનરે જોઈ.
5.10.33
वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम्।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यंगदानि च ॥ ५.१०.३३ ॥
સ્ત્રીઓના કાનના છેડે વજ્ર અને વૈડૂર્ય જડેલાં, તપાવેલા સોનાનાં કુંડળો અને બાજુબંધ તેણે જોયાં.
5.10.34
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैः शुभैर्ललितकुण्डलैः।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ ५.१०.३४ ॥
તેમનાં ચંદ્ર સમાન સુંદર મુખો અને સુંદર કુંડળોથી તે વિમાન આકાશ તારાઓથી ચમકતું હોય તેમ શોભ્યું.
5.10.35
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ ५.१०.३५ ॥
મદ અને શ્રમથી થાકેલી, પાતળી કમરવાળી તે રાક્ષસરાજની સ્ત્રીઓ જગ્યાએ જગ્યાએ ઊંઘી ગઈ હતી.
5.10.36
अंगहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्यशालिनी।
विन्यस्तशुभसर्वांगी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ ५.१०.३६ ॥
તેવી જ બીજી એક, કોમળ અંગહારોથી નૃત્યમાં કુશળ, સુંદર અંગો વિખેરી, શ્રેષ્ઠ વર્ણવાળી સ્ત્રી સૂતી હતી.
5.10.37
काचिद् वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ ५.१०.३७ ॥
કોઈ સ્ત્રી વીણાને વળગીને સૂતી હતી અને મહાનદીના પ્રવાહે વિખેરાયેલી કમળવેલ નાવને વળગી હોય તેમ ચમકતી હતી.
5.10.38
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ ५.१०.३८ ॥
બીજી કાળાં નેત્રોવાળી સુંદરી મડ્ડુક નામનું નાનું ઢોલ બગલમાં દબાવીને સૂતી હતી; નાના પુત્ર સાથે સૂતેલી વહાલી માતા જેવી તે શોભતી હતી.
5.10.39
पटहं चारुसर्वांगी न्यस्य शेते शुभस्तनी।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी ॥ ५.१०.३९ ॥
સુંદર અંગો અને શુભ સ્તનોવાળી એક સ્ત્રી પટહ ઢોલ મૂકીને સૂતી હતી; લાંબા સમય પછી પ્રિયતમ મળ્યો હોય અને તેને આલિંગન આપનારી પ્રેમિકા જેવી.
5.10.40
काचिद् वीणां परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना।
वरं प्रियतमं गृह्य सकामेव हि कामिनी ॥ ५.१०.४० ॥
કમળનયની એક સ્ત્રી વીણાને વળગીને સૂતી હતી; પોતાના અતિ પ્રિય પ્રિયતમને મેળવીને તૃપ્ત થયેલી પ્રેમિકા જેવી.
5.10.41
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्यशालिनी।
निद्रावशमनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी ॥ ५.१०.४१ ॥
નૃત્યમાં નિપુણ, સંયમી બીજી સ્ત્રી વિપંચી વીણા પકડીને નિદ્રાને વશ થઈ; પોતાના પ્રિયતમ સાથે સૂતેલી સુંદરી જેવી.
5.10.42
अन्या कनकसंकाशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः।
मृदंगं परिविद्ध्यांगैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ ५.१०.४२ ॥
બીજી મદભરી આંખોવાળી સ્ત્રી સોના જેવા, કોમળ, પુષ્ટ અને મનોહર અંગોથી મૃદંગને દબાવીને સૂતી હતી.
5.10.43
भुजपाशान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी।
पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ ५.१०.४३ ॥
બાહુપાશની વચ્ચે, બગલમાં મૂકેલા પણવ સાથે પાતળી કમરવાળી, નિર્દોષ તે મદથી થયેલા થાકમાં સૂતી હતી.
5.10.44
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगुह्येव भामिनी ॥ ५.१०.४४ ॥
બીજી એક ડિંડિમને પકડીને તેવી જ રીતે તેને વળગેલી હતી; તે ભામિની જાણે એક નાના વાછરડાને આલિંગીને સૂતી હતી.
5.10.45
काचिदाडम्बरं नारी भुजसम्भोगपीडितम्।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ ५.१०.४५ ॥
કોઈ નારી, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી, ભુજાના આલિંગનમાં દબાઈને કોલાહલ કરીને, મદથી મોહિત થઈને સૂતી હતી.
5.10.46
कलशीमपविद्ध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ ५.१०.४६ ॥
બીજી એક કળશ ફેંકીને સૂતી હતી; તે ભામિની વસંતમાં ફૂલોથી રંગબેરંગી માળાની જેમ, જાણે સુંદર રીતે શણગારાયેલી હોય તેમ શોભતી હતી.
5.10.47
पाणिभ्यां च कुचौ काचित् सुवर्णकलशोपमौ।
उपगुह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ ५.१०.४७ ॥
કોઈ સ્ત્રીએ બન્ને હાથે સોનાના કળશ જેવાં સ્તનને પકડી રાખ્યાં હતાં; તે અબલા નિદ્રાના બળથી પરાજિત થઈને સૂતી હતી.
5.10.48
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।
अन्यामालिंग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ ५.१०.४८ ॥
બીજી એક, કમળની પાંખડી જેવી આંખોવાળી અને પૂનમના ચંદ્ર જેવા મુખવાળી, બીજી સુંદર-કટિ સ્ત્રીને આલિંગીને, મદથી વિહ્વળ થઈને સૂતી હતી.
5.10.49
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः।
निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकानिव ॥ ५.१०.४९ ॥
વિવિધ વાદ્યોને અને ઉત્તમ સ્ત્રીઓને આલિંગન આપીને, સ્તનોથી દબાવીને સૂતેલી કામિનીઓ જાણે કામુકોને જ વળગી રહી હોય એવી હતી.
5.10.50
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे।
ददर्श रूपसम्पन्नामथ तां स कपिः स्त्रियम् ॥ ५.१०.५० ॥
તેમની વચ્ચે, એકાંતમાં પાથરેલી સુંદર શય્યા પર સૂતેલી, રૂપસંપન્ન એ સ્ત્રીને ત્યારે એ વાનરે જોઈ.
5.10.51
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्।
विभूषयन्तीमिव च स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ ५.१०.५१ ॥
મોતી અને મણિઓથી જડિત આભૂષણોથી સારી રીતે શણગારાયેલી તે, પોતાની શોભાથી જાણે એ ઉત્તમ ભવનને જ શણગારી રહી હતી.
5.10.52
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ ५.१०.५२ ॥
ત્યાં સૂતેલી, ગૌર વર્ણ અને સુવર્ણ જેવી કાંતિવાળી, પ્રિય, અંતઃપુરની સ્વામિની, સુંદર રૂપવાળી મંદોદરીને એ વાનરે ત્યાં જોઈ.
5.10.53
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा।
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ॥ ५.१०.५३ ॥
મહાબાહુ મારુતિપુત્રે આભૂષણોથી શોભતી તેને જોઈને, રૂપ અને યૌવનની સંપદાથી એ સીતા જ હશે એવો તર્ક કર્યો; મહાન હર્ષથી ભરાઈને તે વાનરયૂથપતિ આનંદિત થયો.
5.10.54
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं
ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ
निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ ५.१०.५४ ॥
તેણે તાળીઓ પાડી, પૂંછડીને ચૂમી, આનંદ્યો, રમ્યો, ગાયું, ચાલ્યો ગયો; સ્તંભો પર ચઢ્યો, પછી ભૂમિ પર પડ્યો — વાનરોની પોતાની પ્રકૃતિ દર્શાવતો.