వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.10.1
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ ५.१०.१ ॥
అక్కడ దివ్యమైన, శ్రేష్ఠమైన, స్ఫటికంతో రత్నాలతో అలంకరించబడిన శయన-ఆసనాన్ని హనుమంతుడు చుట్టూ చూస్తూ చూశాడు.
5.10.2
दान्तकाञ्चनचित्रांगैर्वैदूर्यैश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ ५.१०.२ ॥
దంతం, బంగారు చిత్రాలు, వైడూర్యాలతో కూడిన శ్రేష్ఠ ఆసనాలు, అమూల్యమైన పరుపులతో, మహా ధనంతో కూడి ఉండినది.
5.10.3
तस्य चैकतमे देशे दिव्यमालोपशोभितम्।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥ ५.१०.३ ॥
దానిలోని ఒక చోట దివ్య మాలలతో అలంకరించబడిన, చంద్రునితో సమానమైన తెల్లని ఛత్రాన్ని అతడు చూశాడు.
5.10.4
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानोः समप्रभम्।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ ५.१०.४ ॥
బంగారంతో చుట్టబడిన, అగ్నిలా ప్రకాశించే, అశోక మాలలతో వ్యాపించిన పరమాసనాన్ని అతడు చూశాడు.
5.10.5
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ ५.१०.५ ॥
నలుదిక్కులా చామరాలను చేతుల్లో పట్టుకున్నవారు వీస్తుండగా, వివిధ సుగంధాలతో, శ్రేష్ఠ ధూపంతో సువాసన వెదజల్లుతూ ఉండినది.
5.10.6
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ ५.१०.६ ॥
ఉత్తమ పరుపులు పరచబడి, గొర్రె చర్మంతో కప్పబడి, చుట్టూ శ్రేష్ఠ మాలల దండలతో అలంకరించబడినది.
5.10.7
तस्मिञ्जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलम्।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ ५.१०.७ ॥
అక్కడ అతడు చూశాడు — మేఘంలా ఉన్నవాడు, ప్రకాశించే ఉజ్జ్వల కుండలాలు ధరించినవాడు, ఎర్రని కళ్ళు కలవాడు, మహాబాహువు, గొప్ప వెండివంటి వస్త్రాలు ధరించినవాడు.
5.10.8
लोहितेनानुलिप्तांगं चन्दनेन सुगन्धिना।
संध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥ ५.१०.८ ॥
అతని అవయవాలు ఎర్రని సుగంధ చందనంతో పూయబడి ఉన్నాయి; ఆకాశంలో సంధ్యారాగంతో ఎరుపెక్కి మెరుపులతో కూడిన మేఘంలా అతడు కనిపించాడు.
5.10.9
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ ५.१०.९ ॥
దివ్య ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవాడు, సుందర రూపం కలవాడు, ఇష్టమైన రూపం ధరించగలవాడు; వృక్షాలు, వనాలు, పొదలతో నిండి నిద్రిస్తున్న మందర పర్వతంలా ఉన్నాడు.
5.10.10
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ ५.१०.१० ॥
రాత్రి క్రీడించి విశ్రమించినవాడు, శ్రేష్ఠ ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవాడు, రాక్షస కన్యలకు ప్రియుడు, రాక్షసులకు సుఖాన్నిచ్చేవాడు.
5.10.11
पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ ५.१०.११ ॥
త్రాగి విరమించిన ఆ మహాకపి, మెరిసే శయ్యపై నిద్రిస్తున్న వీరుడు, రాక్షసాధిపతిని చూశాడు.
5.10.12
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः।
आसाद्य परमोद्विग्नः सोपासर्पत् सुभीतवत् ॥ ५.१०.१२ ॥
ఊపిరి పీల్చుకుంటున్న ఏనుగులా ఉన్న రావణుని సమీపించి, అత్యంత కలవరపడిన వానరోత్తముడు, అధికంగా భయపడినవాడిలా మెల్లగా దగ్గరకు పాకాడు.
5.10.13
अथारोहणमासाद्य वेदिकान्तरमाश्रितः।
क्षीबं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ ५.१०.१३ ॥
అప్పుడు ఎక్కి, వేదికల మధ్య ఆశ్రయం పొంది, మహాకపి మత్తెక్కిన రాక్షస శార్దూలాన్ని చూశాడు.
5.10.14
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनं शुभम्।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ ५.१०.१४ ॥
నిద్రిస్తున్న రాక్షసరాజు యొక్క అందమైన శయనం, మదగజం పడుకున్నప్పుడు ఉన్న గొప్ప జలపాతంలా ప్రకాశించింది.
5.10.15
काञ्चनांगदसंनद्धौ ददर्श स महात्मनः।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ ५.१०.१५ ॥
ఆ మహాత్ముడు రాక్షసరాజు రెండు భుజాలను చూశాడు; బంగారు భుజకీర్తులు ధరించి, చాచి ఉన్నవి ఇంద్రధ్వజాల్లా ఉన్నాయి.
5.10.16
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ ५.१०.१६ ॥
ఐరావతం దంతాల కొనలతో నొక్కినందున ఏర్పడిన గాయాలు, వజ్రంతో గీరబడిన బలమైన భుజాలు, విష్ణుచక్రంతో గాయపడినవి.
5.10.17
पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ।
सुलक्षणनखांगुष्ठौ स्वंगुलीयकलक्षितौ ॥ ५.१०.१७ ॥
బలిసిన, సమంగా ఏర్పడిన భుజాలు కలవి, చక్కగా కలిసినవి, బలంతో కూడినవి, మంచి గుర్తులున్న గోళ్లు, బొటనవేళ్లు కలవి, తమ ఉంగరాలతో గుర్తించబడినవి.
5.10.18
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ ५.१०.१८ ॥
గట్టిగా, పరిఘ ఆకారంలో, గుండ్రంగా, ఏనుగు తొండం వంటివి, తెల్లని శయ్యపై చాచి ఉన్నవి, రెండు ఐదు తలల సర్పాల్లా.
5.10.19
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना।
चन्दनेन परार्घ्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥ ५.१०.१९ ॥
కుందేలు రక్తం వంటి, అతి చల్లనైన, సుగంధభరితమైన, అత్యంత విలువైన చందనంతో బాగా పూయబడి, బాగా అలంకరించబడిన (ఆ రెండు బాహువులు).
5.10.20
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ ५.१०.२० ॥
ఉత్తమ స్త్రీలచే నలిగించబడినవి, ఉత్తమ సుగంధాలతో సేవించబడినవి, యక్షులు, నాగులు, గంధర్వులు, దేవతలు, దానవులను ఏడ్పించినవి (ఆ రెండు బాహువులు).
5.10.21
ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ ५.१०.२१ ॥
ఆ వానరుడు శయ్యపై పడి ఉన్న అతని రెండు బాహువులను చూశాడు; మందర పర్వతం మధ్య నిద్రిస్తున్న, కోపించిన రెండు మహాసర్పాల వలె అవి ఉన్నాయి.
5.10.22
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यामुभाभ्यां राक्षसेश्वरः।
शुशुभेऽचलसंकाशः शृंगाभ्यामिव मन्दरः ॥ ५.१०.२२ ॥
ఆ పరిపూర్ణ రెండు బాహువులతో ఆ రాక్షసరాజు పర్వతంలా ప్రకాశించాడు; మందర పర్వతం తన రెండు శిఖరాలతో ప్రకాశించినట్లు.
5.10.23
चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥ ५.१०.२३ ॥
మామిడి, పున్నాగ చెట్ల సుగంధంతో నిండినది, శ్రేష్ఠమైన బకుల పుష్పాలతో కూడినది, రుచికరమైన ఆహార రసంతో కలిసినది, పానీయాల సుగంధం ముందు నడిచేది (ఆ గృహ వాతావరణం).
5.10.24
तस्य राक्षसराजस्य निश्चक्राम महामुखात्।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ ५.१०.२४ ॥
నిద్రిస్తున్న ఆ రాక్షసరాజు విశాలమైన ముఖం నుండి ఊపిరి బయటకు వచ్చింది; అది ఆ గృహాన్నంతా నింపుతున్నట్లు ఉంది.
5.10.25
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजिता।
मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥ ५.१०.२५ ॥
ముత్యాలు, మణులతో అలంకరించబడిన బంగారు కిరీటంతో ప్రకాశిస్తూ, వంగిన కిరీటంతో, కుండలాలతో వెలిగిపోయే ముఖం కలవాడు.
5.10.26
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना।
पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजिता ॥ ५.१०.२६ ॥
ఎర్ర చందనం పూసుకున్నవాడు, ప్రకాశించే హారంతో, బలిష్ఠమైన విశాలమైన వక్షస్థలంతో ఒప్పువాడు.
5.10.27
पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तरवाससा ॥ ५.१०.२७ ॥
తెల్లని, వదులుగా చుట్టిన విలువైన పట్టువస్త్రంతో, పసుపు ఉత్తరీయంతో బాగా కప్పబడి, ఎర్రని కన్నులతో ఉన్నవాడు.
5.10.28
माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजंगवत्।
गांगे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ ५.१०.२८ ॥
మినుముల రాశిలా నల్లగా, పాములా నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, గంగానది గొప్ప తీరంలో నిద్రిస్తున్న ఏనుగులా ఉన్నవాడు.
5.10.29
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानं चतुर्दिशम्।
प्रकाशीकृतसर्वांगं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ ५.१०.२९ ॥
నాలుగు బంగారు దీపాలతో నాలుగు దిక్కులా వెలిగిపోతూ, సర్వాంగాలు ప్రకాశించేవాడు, మెరుపుల సమూహంతో ప్రకాశించే మేఘంలా.
5.10.30
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ ५.१०.३० ॥
ఆ మహాత్ముడైన రాక్షసరాజు గృహంలో, పాదాల వద్ద ఉన్న అతని ప్రియ భార్యలను కూడా అతడు చూశాడు.
5.10.31
शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषणाः।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ ५.१०.३१ ॥
చంద్రునిలా ముఖం కలవారు, శ్రేష్ఠమైన కుండలాలతో అలంకరించబడినవారు, వాడని మాలలు, ఆభరణాలు ధరించినవారిని వానర యూథపతి హనుమంతుడు చూశాడు.
5.10.32
नृत्यवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे कपिः ॥ ५.१०.३२ ॥
నృత్య వాద్యాల్లో నేర్పరులైన, రాక్షసరాజు భుజాలపై ఒరిగిన, శ్రేష్ఠ ఆభరణాలు ధరించి కూర్చున్న స్త్రీలను వానరుడు చూశాడు.
5.10.33
वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम्।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यंगदानि च ॥ ५.१०.३३ ॥
స్త్రీల చెవుల చివరల్లో వజ్రాలు, వైడూర్యాలు పొదిగిన, తప్తసువర్ణ కుండలాలను, భుజకీర్తులను అతడు చూశాడు.
5.10.34
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैः शुभैर्ललितकुण्डलैः।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ ५.१०.३४ ॥
చంద్రునిలాంటి సుందర ముఖాలు, చక్కని కుండలాలతో ఆ స్త్రీలవల్ల ఆ విమానం ఆకాశం తారలతో ప్రకాశించినట్లు మెరిసింది.
5.10.35
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ ५.१०.३५ ॥
మద్యం, ఆటపాటల వల్ల అలసిన ఆ రాక్షసరాజు సన్నని నడుము గల స్త్రీలు చోటచోటా నిద్రపోయారు.
5.10.36
अंगहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्यशालिनी।
विन्यस्तशुभसर्वांगी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ ५.१०.३६ ॥
అలాగే మరొకతె, మృదువైన అంగహారాలతో నృత్యంలో నేర్పరి, అందమైన అవయవాలను సహజంగా అమర్చుకొని, శ్రేష్ఠ వర్ణంతో నిద్రపోయింది.
5.10.37
काचिद् वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ ५.१०.३७ ॥
ఒకామె వీణను కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తూ ప్రకాశించింది; మహానది ప్రవాహంలో కొట్టుకువచ్చిన తామరతీగ ఒక పడవను పట్టుకున్నట్లు.
5.10.38
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ ५.१०.३८ ॥
మరొకామె నల్లని కన్నులతో మడ్డుకం అనే చిన్న డోలును చంకలో ఉంచుకుని నిద్రిస్తూ, చిన్న కొడుకుతో నిద్రించే ప్రేమమయి తల్లిలా ప్రకాశించింది.
5.10.39
पटहं चारुसर्वांगी न्यस्य शेते शुभस्तनी।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी ॥ ५.१०.३९ ॥
అందమైన అవయవాలు, శుభకరమైన స్తనాలు గల ఒకామె డోలును పెట్టి నిద్రిస్తోంది; చాలాకాలం తర్వాత ప్రియుణ్ణి పొంది అతన్ని కౌగిలించుకున్న ప్రేయసిలా.
5.10.40
काचिद् वीणां परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना।
वरं प्रियतमं गृह्य सकामेव हि कामिनी ॥ ५.१०.४० ॥
కమలనేత్రి ఒకామె వీణను కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తోంది; తన అత్యంత ప్రియుణ్ణి పొంది తృప్తి చెందిన ప్రేయసిలా.
5.10.41
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्यशालिनी।
निद्रावशमनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी ॥ ५.१०.४१ ॥
నృత్యంలో నిపుణురాలైన, నియమంగల మరొకామె విపంచి వీణను పట్టుకుని నిద్రావశమైంది; ప్రియునితో నిద్రించే సుందరిలా.
5.10.42
अन्या कनकसंकाशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः।
मृदंगं परिविद्ध्यांगैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ ५.१०.४२ ॥
మరొకామె మత్తెక్కిన నేత్రాలతో, బంగారు వర్ణంలో మృదువైన, ఒత్తైన, మనోహరమైన అవయవాలతో మృదంగాన్ని అదిమి పట్టుకుని నిద్రిస్తోంది.
5.10.43
भुजपाशान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी।
पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ ५.१०.४३ ॥
భుజపాశాల మధ్య, చంకలో ఉంచిన పణవంతో సన్నని నడుము గల, నిర్దోషురాలైన ఆమె మద మత్తులో కలిగిన అలసటతో నిద్రపోయింది.
5.10.44
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगुह्येव भामिनी ॥ ५.१०.४४ ॥
మరొకతె డిండిమాన్ని పట్టుకుని అలాగే దానికి అతుక్కుని ఉంది; ఆ భామిని ఒక చిన్న దూడను కౌగిలించుకున్నట్లు నిద్రపోయింది.
5.10.45
काचिदाडम्बरं नारी भुजसम्भोगपीडितम्।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ ५.१०.४५ ॥
ఒక స్త్రీ, తామరపత్రాల వంటి కన్నులుగలది, భుజాల ఆలింగనంలో నలిగి కోలాహలం చేసినది, మదంతో మోహితురాలై నిద్రపోయింది.
5.10.46
कलशीमपविद्ध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ ५.१०.४६ ॥
మరొకతె కలశాన్ని విసిరివేసి నిద్రపోయింది; ఆ భామిని వసంతంలో పూలతో రంగురంగుల మాలలా, చక్కగా అలంకరించబడినట్లు ప్రకాశించింది.
5.10.47
पाणिभ्यां च कुचौ काचित् सुवर्णकलशोपमौ।
उपगुह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ ५.१०.४७ ॥
ఒక స్త్రీ రెండు చేతులతో బంగారు కలశాల వంటి స్తనాలను పట్టుకుని ఉంది; ఆ అబల నిద్ర బలానికి ఓడిపోయి నిద్రపోయింది.
5.10.48
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।
अन्यामालिंग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ ५.१०.४८ ॥
మరొకతె, తామరపత్రాల వంటి కన్నులు, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం గలది, మరొక సుందర-నడుము స్త్రీని కౌగిలించుకుని, మదంతో విహ్వలురాలై నిద్రపోయింది.
5.10.49
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः।
निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकानिव ॥ ५.१०.४९ ॥
వివిధ వాద్యాలను, శ్రేష్ఠ స్త్రీలను కౌగిలించుకొని, తమ స్తనాలతో అదిమివేసి నిద్రిస్తున్న కామినులు కామికులను పట్టుకున్నట్లున్నారు.
5.10.50
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे।
ददर्श रूपसम्पन्नामथ तां स कपिः स्त्रियम् ॥ ५.१०.५० ॥
వారి మధ్య, ఏకాంతంగా అమర్చిన అందమైన శయ్యపై నిద్రిస్తున్న, రూపసంపన్నురాలైన ఆ స్త్రీని అప్పుడు ఆ వానరుడు చూశాడు.
5.10.51
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्।
विभूषयन्तीमिव च स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ ५.१०.५१ ॥
ముత్యాలు, మణులు పొదిగిన ఆభరణాలతో చక్కగా అలంకరింపబడినదై, తన శోభతో ఆ ఉత్తమ భవనాన్నే అలంకరిస్తున్నట్లు ఉన్నది.
5.10.52
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ ५.१०.५२ ॥
అక్కడ నిద్రిస్తున్న, గౌరవర్ణంతో బంగారు కాంతిగల, ప్రియమైన, అంతఃపురానికి అధిష్ఠాత్రి, సుందర రూపవతి అయిన మందోదరిని ఆ వానరుడు అక్కడ చూశాడు.
5.10.53
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा।
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ॥ ५.१०.५३ ॥
మహాబాహువైన ఆ మారుతాత్మజుడు ఆభరణాలతో అలంకరింపబడిన ఆమెను చూసి, రూప యౌవన సంపదలను బట్టి ఆమె సీత అని ఊహించాడు; మహదానందంతో నిండిన ఆ వానర యూథపతి ఆనందించాడు.
5.10.54
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं
ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ
निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ ५.१०.५४ ॥
చేతులు చరిచాడు, తోకను ముద్దాడాడు, ఆనందించాడు, ఆడాడు, పాడాడు, నడిచాడు; స్తంభాలపైకి ఎక్కి, మళ్ళీ నేలపై పడ్డాడు — వానరుల తమ సహజ స్వభావాన్ని ప్రదర్శిస్తూ.