वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.10.1
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ ५.१०.१ ॥
तेथे दिव्यासारखे, श्रेष्ठ, स्फटिक व रत्नांनी सजवलेले शयनासन हनुमानाने चारी बाजूंना पाहत पाहिले.
5.10.2
दान्तकाञ्चनचित्रांगैर्वैदूर्यैश्च वरासनैः।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ ५.१०.२ ॥
हस्तिदंत व सोनेरी चित्रांनी युक्त, वैडूर्यमय श्रेष्ठ आसनांनी व मौल्यवान आच्छादनांनी युक्त, महाधनांनी संपन्न असे ते.
5.10.3
तस्य चैकतमे देशे दिव्यमालोपशोभितम्।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥ ५.१०.३ ॥
त्याच्या एका ठिकाणी दिव्य माळांनी शोभलेले, चंद्रासारखे पांढरे छत्र त्याने पाहिले.
5.10.4
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानोः समप्रभम्।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ ५.१०.४ ॥
सोन्याने वेढलेले, अग्नीसारखे तेजस्वी, अशोकमाळांनी पसरलेले परम आसन त्याने पाहिले.
5.10.5
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ ५.१०.५ ॥
चोहोबाजूंनी चवरे हातात धरलेले लोक वारा घालत होते; विविध सुगंधांनी युक्त व उत्तम धूपाने सुवासित होते.
5.10.6
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम्।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ ५.१०.६ ॥
परम आच्छादनांनी पसरलेले, मेंढीच्या कातड्याने झाकलेले, चोहोबाजूंनी उत्तम माळांच्या सरांनी शोभलेले.
5.10.7
तस्मिञ्जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोज्ज्वलकुण्डलम्।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ ५.१०.७ ॥
तेथे त्याने पाहिले — मेघासारखा, तेजस्वी उज्ज्वल कुंडले धारण केलेला, लाल डोळ्यांचा, महाबाहू, मोठ्या रुपेरी वस्त्रांनी सजलेला.
5.10.8
लोहितेनानुलिप्तांगं चन्दनेन सुगन्धिना।
संध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥ ५.१०.८ ॥
त्याचे अंग लाल सुगंधी चंदनाने लिंपलेले होते; आकाशात संध्याकाळच्या लालीने रंगलेल्या, विजेसह असलेल्या मेघासारखा तो दिसत होता.
5.10.9
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम्।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ ५.१०.९ ॥
दिव्य अलंकारांनी सजलेला, सुंदर रूप असलेला, इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणारा; वृक्ष, वने व झुडपांनी भरलेल्या निद्रिस्त मंदर पर्वतासारखा तो होता.
5.10.10
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम्।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ ५.१०.१० ॥
रात्री क्रीडा करून विसावलेला, उत्तम अलंकारांनी सजलेला, राक्षस कन्यांचा प्रिय आणि राक्षसांना सुख देणारा.
5.10.11
पीत्वाप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ ५.१०.११ ॥
पिऊन विसावलेल्या त्या महाकपीने चमकत्या शय्येवर झोपलेल्या वीर, राक्षसाधिपतीला पाहिले.
5.10.12
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः।
आसाद्य परमोद्विग्नः सोपासर्पत् सुभीतवत् ॥ ५.१०.१२ ॥
श्वास घेणाऱ्या हत्तीसारख्या रावणाजवळ पोहोचून, अत्यंत व्याकुळ झालेला वानरश्रेष्ठ, फार भ्यालेल्यासारखा हळूच जवळ सरकला.
5.10.13
अथारोहणमासाद्य वेदिकान्तरमाश्रितः।
क्षीबं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ ५.१०.१३ ॥
मग वर चढून, वेदिकांच्या मधे आश्रय घेऊन, महाकपीने मदोन्मत्त राक्षसवाघाकडे पाहिले.
5.10.14
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनं शुभम्।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ ५.१०.१४ ॥
झोपलेल्या राक्षसराजाची सुंदर शय्या, मदमत्त हत्ती पडल्यावर जसा मोठा झरा शोभतो तसी शोभली.
5.10.15
काञ्चनांगदसंनद्धौ ददर्श स महात्मनः।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ ५.१०.१५ ॥
त्या महात्म्याने राक्षसराजाचे दोन बाहू पाहिले; सोन्याच्या बाजूबंदांनी सजलेले, पसरलेले ते इंद्रध्वजासारखे होते.
5.10.16
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ ५.१०.१६ ॥
ऐरावताच्या सुळ्यांच्या टोकांनी दाबल्याने झालेल्या जखमा, वज्राने ओरखडलेले भरदार खांदे, विष्णुचक्राने जखमी झालेले.
5.10.17
पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ।
सुलक्षणनखांगुष्ठौ स्वंगुलीयकलक्षितौ ॥ ५.१०.१७ ॥
भरदार, समान घडलेल्या खांद्यांचे, सुसंगत, बलसंपन्न, शुभ लक्षणांची नखे व अंगठे असलेले, स्वतःच्या अंगठ्यांनी चिन्हांकित.
5.10.18
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ ५.१०.१८ ॥
घट्ट, परिघाच्या आकाराचे, गोल, हत्तीच्या सोंडेसारखे, पांढऱ्या शय्येवर पसरलेले, जणू दोन पाच फण्यांचे सर्प.
5.10.19
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना।
चन्दनेन परार्घ्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥ ५.१०.१९ ॥
सशाच्या रक्तासारखे, अतिशय शीतल, सुगंधी, परम मौल्यवान चंदनाने चांगले लेपलेले आणि सुंदर सजवलेले (ते दोन बाहू).
5.10.20
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ ५.१०.२० ॥
उत्तम स्त्रियांनी मर्दिलेले, उत्तम गंधांनी सेविलेले, यक्ष, नाग, गंधर्व, देव, दानव यांना रडवणारे (ते दोन बाहू).
5.10.21
ददर्श स कपिस्तस्य बाहू शयनसंस्थितौ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ ५.१०.२१ ॥
त्या वानराने शय्येवर पडलेले त्याचे दोन बाहू पाहिले; मंदर पर्वताच्या मध्ये निजलेल्या, रागावलेल्या दोन महासर्पांसारखे ते होते.
5.10.22
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यामुभाभ्यां राक्षसेश्वरः।
शुशुभेऽचलसंकाशः शृंगाभ्यामिव मन्दरः ॥ ५.१०.२२ ॥
त्या परिपूर्ण दोन बाहूंनी तो राक्षसराज पर्वतासारखा शोभत होता, जणू मंदर पर्वत आपल्या दोन शिखरांनी शोभतो.
5.10.23
चूतपुंनागसुरभिर्बकुलोत्तमसंयुतः।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥ ५.१०.२३ ॥
आंबा व पुन्नाग वृक्षांच्या सुगंधाने भरलेले, उत्तम बकुल फुलांनी युक्त, चविष्ट अन्नाच्या रसाने मिसळलेले, पेयांच्या गंधाने पुढे असलेले (ते गृहवातावरण).
5.10.24
तस्य राक्षसराजस्य निश्चक्राम महामुखात्।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ ५.१०.२४ ॥
झोपलेल्या त्या राक्षसराजाच्या मोठ्या तोंडातून निश्वास बाहेर पडला; जणू तो सर्व गृह भरून टाकत होता.
5.10.25
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजिता।
मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥ ५.१०.२५ ॥
मोती आणि मण्यांनी विचित्र अशा सोन्याच्या मुकुटाने शोभणारा, तिरपा केलेला मुकुट आणि कुंडलांनी उजळलेल्या मुखाचा.
5.10.26
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना।
पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजिता ॥ ५.१०.२६ ॥
लाल चंदनाचा लेप लावलेला, शोभिवंत हार घातलेला, पुष्ट, लांब आणि विशाल छातीने शोभणारा.
5.10.27
पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तरवाससा ॥ ५.१०.२७ ॥
पांढऱ्या, सैल गुंडाळलेल्या मौल्यवान रेशमी वस्त्राने आणि पिवळ्या उत्तरीयाने चांगले झाकलेला, लालसर डोळ्यांचा.
5.10.28
माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजंगवत्।
गांगे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ ५.१०.२८ ॥
उडदाच्या राशीसारखा काळा, सापासारखा उसासे टाकणारा, गंगेच्या मोठ्या काठावर झोपलेल्या हत्तीसारखा.
5.10.29
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैर्दीप्यमानं चतुर्दिशम्।
प्रकाशीकृतसर्वांगं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ ५.१०.२९ ॥
चार सोन्याच्या दिव्यांनी चारही दिशा उजळवणारा, सर्वांग प्रकाशित झालेला, विजांच्या समूहांनी उजळलेल्या मेघासारखा.
5.10.30
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ ५.१०.३० ॥
त्या महात्मा राक्षसराजाच्या गृही पायाजवळ बसलेल्या त्याच्या प्रिय पत्नींनाही त्याने पाहिले.
5.10.31
शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषणाः।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ ५.१०.३१ ॥
चंद्रासारखी मुखे असलेल्या, श्रेष्ठ कुंडलांनी शोभणाऱ्या, न सुकलेली फुले व अलंकार धारण केलेल्या स्त्रिया वानरयूथपती हनुमंताने पाहिल्या.
5.10.32
नृत्यवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे कपिः ॥ ५.१०.३२ ॥
नृत्य व वाद्यांत निपुण, राक्षसराजाच्या बाहूंवर विसावलेल्या, श्रेष्ठ अलंकार धारण केलेल्या बसलेल्या स्त्रिया वानराने पाहिल्या.
5.10.33
वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम्।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यंगदानि च ॥ ५.१०.३३ ॥
स्त्रियांच्या कानाच्या टोकांना वज्र व वैडूर्य जडवलेली, तापवलेल्या सोन्याची कुंडले आणि बाजूबंद त्याने पाहिले.
5.10.34
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैः शुभैर्ललितकुण्डलैः।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ ५.१०.३४ ॥
त्यांच्या चंद्रासारख्या सुंदर मुखांनी व सुंदर कुंडलांनी ते विमान आकाश ताऱ्यांनी भरल्यासारखे झळकले.
5.10.35
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ ५.१०.३५ ॥
मद्यपान व श्रमाने थकलेल्या, बारीक कमरेच्या त्या राक्षसराजाच्या स्त्रिया जागोजागी झोपी गेल्या होत्या.
5.10.36
अंगहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्यशालिनी।
विन्यस्तशुभसर्वांगी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ ५.१०.३६ ॥
तशीच दुसरी एक, कोमल अंगहारांनी नृत्यात निपुण, सुंदर सर्वांग सैलावलेली, श्रेष्ठ वर्णाची स्त्री झोपली होती.
5.10.37
काचिद् वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ ५.१०.३७ ॥
एकजण वीणेला कवटाळून झोपलेली होती आणि ती अशी चमकत होती, जसे महानदीच्या प्रवाहात विखुरलेली कमळवेल एका नौकेला बिलगलेली असावी.
5.10.38
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ ५.१०.३८ ॥
दुसरी काळ्या डोळ्यांची सुंदरी मड्डुक नावाचा लहान ढोल काखेत धरून झोपली होती; लहान मुलासह झोपलेल्या प्रेमळ आईसारखी ती शोभत होती.
5.10.39
पटहं चारुसर्वांगी न्यस्य शेते शुभस्तनी।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी ॥ ५.१०.३९ ॥
सुंदर अवयव आणि शुभ स्तन असलेली एक स्त्री पटह ढोल ठेवून झोपली होती; बऱ्याच काळानंतर प्रियकर मिळालेल्या आणि त्याला कवटाळलेल्या प्रेयसीसारखी.
5.10.40
काचिद् वीणां परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना।
वरं प्रियतमं गृह्य सकामेव हि कामिनी ॥ ५.१०.४० ॥
कमळनयनी एक स्त्री वीणेला कवटाळून झोपली होती; आपल्या अत्यंत प्रिय प्रियकराला प्राप्त करून तृप्त झालेल्या प्रेयसीसारखी.
5.10.41
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्यशालिनी।
निद्रावशमनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी ॥ ५.१०.४१ ॥
नृत्यात निपुण, संयमी अशी दुसरी स्त्री विपंची वीणा धरून निद्रेच्या आधीन झाली; आपल्या प्रियकरासह झोपलेल्या सुंदरीसारखी.
5.10.42
अन्या कनकसंकाशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः।
मृदंगं परिविद्ध्यांगैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ ५.१०.४२ ॥
दुसरी मत्त नेत्रांची स्त्री सुवर्णासारखे, कोमल, पुष्ट आणि मनोहर अवयव वापरून मृदंग दाबून झोपली होती.
5.10.43
भुजपाशान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी।
पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ ५.१०.४३ ॥
बाहूपाशांच्या मध्ये, काखेत ठेवलेल्या पणवासह बारीक कंबरेची, निर्दोष ती मदामुळे आलेल्या थकव्याने झोपली होती.
5.10.44
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगुह्येव भामिनी ॥ ५.१०.४४ ॥
दुसरी एक डिंडिम धरून तशीच त्याला चिकटून होती; ती भामिनी जणू एका तरुण वासराला कवटाळून झोपली होती.
5.10.45
काचिदाडम्बरं नारी भुजसम्भोगपीडितम्।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ ५.१०.४५ ॥
एक नारी, कमलपाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची, बाहूंच्या आलिंगनात चिरडली जाऊन गोंधळ घालत, मदाने मोहित होऊन झोपली होती.
5.10.46
कलशीमपविद्ध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ ५.१०.४६ ॥
दुसरी एक कलश फेकून झोपली होती; ती भामिनी वसंतात फुलांनी रंगलेल्या माळेसारखी, जणू नीट सजवलेली, शोभून दिसत होती.
5.10.47
पाणिभ्यां च कुचौ काचित् सुवर्णकलशोपमौ।
उपगुह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ ५.१०.४७ ॥
एका स्त्रीने दोन्ही हातांनी सोन्याच्या कलशांसारखी स्तने धरून ठेवली होती; ती अबला निद्रेच्या बळाने पराभूत होऊन झोपली होती.
5.10.48
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना।
अन्यामालिंग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ ५.१०.४८ ॥
दुसरी एक, कमलपाकळ्यांसारख्या डोळ्यांची आणि पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाची, दुसऱ्या सुंदर-कटी स्त्रीला कवटाळून, मदाने विह्वल होऊन झोपली होती.
5.10.49
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः।
निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकानिव ॥ ५.१०.४९ ॥
विविध वाद्यांना आणि उत्तम स्त्रियांना आलिंगन देऊन, स्तनांनी दाबून झोपलेल्या कामिनी जणू कामुकांनाच धरून होत्या.
5.10.50
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे।
ददर्श रूपसम्पन्नामथ तां स कपिः स्त्रियम् ॥ ५.१०.५० ॥
त्यांच्यामध्ये एकांतात मांडलेल्या सुंदर शय्येवर झोपलेली, रूपसंपन्न अशी ती स्त्री त्या वानराने पाहिली.
5.10.51
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्।
विभूषयन्तीमिव च स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ ५.१०.५१ ॥
मोती आणि मण्यांनी जडलेल्या अलंकारांनी सुशोभित झालेली ती, आपल्या शोभेने जणू त्या उत्तम भवनालाच सजवीत होती.
5.10.52
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ ५.१०.५२ ॥
तेथे झोपलेल्या, गौरवर्ण आणि सोन्यासारख्या कांतीच्या, प्रिय, अंतःपुराची स्वामिनी, सुंदर रूप असलेल्या मंदोदरीला त्या वानराने तिथे पाहिले.
5.10.53
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा।
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ॥ ५.१०.५३ ॥
महाबाहू मारुतीपुत्राने अलंकारांनी सुशोभित झालेल्या तिला पाहून, रूप व यौवनाच्या संपत्तीवरून ती सीता असावी असा तर्क केला; मोठ्या आनंदाने भरलेला तो वानरयूथपती हर्षित झाला.
5.10.54
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं
ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ
निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ ५.१०.५४ ॥
त्याने टाळ्या वाजवल्या, शेपटीचे चुंबन घेतले, आनंदला, खेळला, गायला, चालला; खांबांवर चढला आणि मग जमिनीवर पडला — वानरांचा आपला स्वभाव दाखवत.