वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.11.1
अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा।
जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः ॥ ५.११.१ ॥
ते विचार झटकून टाकून तेव्हा महाकपी स्थिर झाला; आणि सीतेविषयी दुसऱ्या चिंतेत तो गेला.
5.11.2
न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी।
न भोक्तुं नाप्यलंकर्तुं न पानमुपसेवितुम् ॥ ५.११.२ ॥
रामापासून विभक्त झालेली ती सुंदरी झोपण्यास योग्य नाही; जेवण्यास, शृंगार करण्यास किंवा मद्यपान करण्यास योग्य नाही.
5.11.3
नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम्।
न हि रामसमः कश्चिद् विद्यते त्रिदशेष्वपि ॥ ५.११.३ ॥
ती दुसऱ्या कोणत्याही पुरुषाची सेवा करण्यास योग्य नाही, देवांच्या ईश्वरालाही नाही; कारण देवांमध्येही रामासारखा कोणी नाही.
5.11.4
अन्येयमिति निश्चित्य भूयस्तत्र चचार सः।
पानभूमौ हरिश्रेष्ठः सीतासंदर्शनोत्सुकः ॥ ५.११.४ ॥
'ही दुसरीच कोणी स्त्री आहे' असा निश्चय करून, सीतेला पाहण्याच्या उत्सुकतेने तो वानरश्रेष्ठ पुन्हा त्या मद्यशाळेत फिरू लागला.
5.11.5
क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथापराः।
नृत्येन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा ॥ ५.११.५ ॥
कोणी खेळाने थकल्या होत्या, कोणी गाण्याने, तर कोणी नृत्याने थकल्या होत्या; आणि कोणी मद्याने घायाळ होऊन थकल्या होत्या.
5.11.6
मुरजेषु मृदंगेषु चेलिकासु च संस्थिताः।
तथाऽऽस्तरणमुख्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः ॥ ५.११.६ ॥
मुरज आणि मृदंगांवर, उशांवर पडलेल्या; आणि उत्तम अंथरुणांवर निजलेल्या इतर स्त्रियाही होत्या.
5.11.7
अंगनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः।
रूपसंलापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा ॥ ५.११.७ ॥
अलंकारांनी सजलेल्या हजारो स्त्रियांसह, सौंदर्य आणि संवादात रमलेल्या, गीताच्या अर्थाने युक्त बोलणाऱ्या.
5.11.8
देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना।
रताधिकेन संयुक्तां ददर्श हरियूथपः ॥ ५.११.८ ॥
देश-काळानुसार योग्य बोलणाऱ्या, रतिसुखात अग्रेसर अशा त्याच्याशी जोडलेल्या स्त्रियांना हरियूथपाने पाहिले.
5.11.9
अन्यत्रापि वरस्त्रीणां रूपसंलापशायिनाम्।
सहस्रं युवतीनां तु प्रसुप्तं स ददर्श ह ॥ ५.११.९ ॥
इतरत्रही, सौंदर्य व संवादानंतर झोपलेल्या श्रेष्ठ स्त्रियांपैकी हजार तरुणी झोपलेल्या त्याने पाहिल्या.
5.11.10
देशकालाभियुक्तं तु युक्तवाक्याभिधायि तत्।
रताविरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः ॥ ५.११.१० ॥
देश-काळानुसार योग्य बोलणाऱ्या त्याला, अखंड रतिसुखानंतर गाढ झोपलेले हरियूथपाने पाहिले.
5.11.11
तासां मध्ये महाबाहुः शुशुभे राक्षसेश्वरः।
गोष्ठे महति मुख्यानां गवां मध्ये यथा वृषः ॥ ५.११.११ ॥
त्यांच्या मध्ये तो महाबाहू राक्षसेश्वर, मोठ्या गोठ्यात श्रेष्ठ गायींमध्ये वृषभासारखा शोभत होता.
5.11.12
स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम्।
करेणुभिर्यथारण्ये परिकीर्णो महाद्विपः ॥ ५.११.१२ ॥
तो राक्षसेंद्र त्यांनी वेढलेला असा शोभत होता, जसा अरण्यात हत्तिणींनी वेढलेला महागज.
5.11.13
सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः।
ददर्श कपिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ ५.११.१३ ॥
त्या राक्षसराजाच्या गृहात, सर्व इष्ट वस्तूंनी युक्त अशा त्या महात्म्याची पानभूमी कपिश्रेष्ठ हनुमानाने पाहिली.
5.11.14
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः।
तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः ॥ ५.११.१४ ॥
तेथे पानभूमीत हरिण, म्हैस व डुकरांचे मांस भागाभागाने ठेवलेले होते, ते त्याने पाहिले.
5.11.15
रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वप्यभक्षितान्।
ददर्श कपिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा ॥ ५.११.१५ ॥
सोन्याच्या मोठ्या भांड्यांत न खाल्लेले मोर आणि कोंबडेही कपिश्रेष्ठ हनुमानाने पाहिले.
5.11.16
वराहवाध्रीणसकान् दधिसौवर्चलायुतान्।
शल्यान् मृगमयूरांश्च हनुमानन्ववैक्षत ॥ ५.११.१६ ॥
दही व सौवर्चल मीठ घातलेले डुकर, वाध्रीणस, शल्य, हरिण व मोर हनुमानाने नीट पाहिले.
5.11.17
कृकलान् विविधांश्छागान् शशकानर्धभक्षितान्।
महिषानेकशल्यांश्च मेषांश्च कृतनिष्ठितान् ॥ ५.११.१७ ॥
विविध प्रकारचे कृकल, बकरे, अर्धवट खाल्लेले ससे, एका शूलावर गुंफलेले म्हैस व मेंढे, पूर्ण शिजवलेले पदार्थ त्याने पाहिले.
5.11.18
लेह्यानुच्चावचान् पेयान् भोज्यान्युच्चावचानि च।
तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागखाण्डवैः ॥ ५.११.१८ ॥
चाटायचे पदार्थ, विविध पेये, भोज्य पदार्थ आणि आंबट-खारट सजावटीसह विविध रागखांडवे त्याने पाहिली.
5.11.19
महानूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः।
पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि ॥ ५.११.१९ ॥
मोठी नुपुरे आणि बाजूबंद विखुरलेले होते, बहुमोल; पानपात्रे विखुरलेली होती; आणि विविध प्रकारची फळेही होती.
5.11.20
कृतपुष्पोपहारा भूरधिकां पुष्यति श्रियम्।
तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टशयनासनैः ॥ ५.११.२० ॥
फुलांचे नैवेद्य अर्पिलेली भूमी अधिक शोभेने फुलली होती; इकडे-तिकडे ठेवलेल्या सुंदर जोडलेल्या शय्या आणि आसनांनी.
5.11.21
पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते।
बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः ॥ ५.११.२१ ॥
पानभूमी अग्नीविना जळत असल्यासारखी दिसत होती; बहुविध, विविध, उत्कृष्ट मसाल्यांनी संस्कारलेल्या पदार्थांनी.
5.11.22
मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक्।
दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि ॥ ५.११.२२ ॥
पानभूमीत वेगवेगळे ठेवलेल्या कुशलतेने संयोजलेल्या मांसांसह; दिव्य, स्वच्छ, विविध सुरा आणि तयार केलेल्या सुरा देखील.
5.11.23
शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः।
वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक् पृथक् ॥ ५.११.२३ ॥
शर्करासव, माध्वीक; पुष्पासव, फलासव; विविध सुगंधी चूर्णांनी शुद्ध केलेले, प्रत्येक वेगवेगळे.
5.11.24
संतता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः।
हिरण्मयैश्च कलशैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि ॥ ५.११.२४ ॥
पसरलेली भूमी अनेक ठिकाणी ठेवलेल्या माळांनी, सोन्याच्या कलशांनी आणि स्फटिकाच्या भांड्यांनीही शोभत होती.
5.11.25
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता।
राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च ॥ ५.११.२५ ॥
जांबूनद सोन्याची आणि इतर जलपात्रे भरलेली होती; चांदीच्या कलशांत आणि जांबूनद सोन्याच्या कलशांतही.
5.11.26
पानश्रेष्ठां तथा भूमिं कपिस्तत्र ददर्श सः।
सोऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर्मणिमयानि च ॥ ५.११.२६ ॥
तेथे त्या वानराने पानगृहांतील श्रेष्ठ जागा पाहिली; सीधू मद्यासाठी मण्यांनी जडलेली सोन्याची पात्रेही त्याने पाहिली.
5.11.27
तानि तानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः।
क्वचिदर्धावशेषाणि क्वचित् पीतान्यशेषतः ॥ ५.११.२७ ॥
त्या महाकपीने ती भरलेली पात्रे पाहिली; कुठे अर्धी उरलेली होती, तर कुठे पूर्णपणे प्यायलेली होती.
5.11.28
क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह।
क्वचिद् भक्ष्यांश्च विविधान् क्वचित् पानानि भागशः ॥ ५.११.२८ ॥
कुठे पेये अजिबात प्यायली गेली नव्हती, हेही त्याने पाहिले; कुठे विविध भक्ष्य पदार्थ होते, आणि कुठे पेये भागाभागांत वाटलेली होती.
5.11.29
क्वचिदर्धावशेषाणि पश्यन् वै विचचार ह।
शयनान्यत्र नारीणां शून्यानि बहुधा पुनः।
परस्परं समाश्लिष्य काश्चित् सुप्ता वरांगनाः ॥ ५.११.२९ ॥
कुठे अर्धी उरलेली पात्रे पाहत तो फिरत राहिला; इथे स्त्रियांच्या शय्या विविध प्रकारे रिकाम्या होत्या; एकमेकींना आलिंगन देऊन काही श्रेष्ठ स्त्रिया झोपल्या होत्या.
5.11.30
काचिच्च वस्त्रमन्यस्या अपहृत्योपगुह्य च।
उपगम्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ ५.११.३० ॥
एका स्त्रीने दुसरीचे वस्त्र सरकवून, तिला आलिंगन देऊन, जवळ जाऊन, निद्रेच्या बळाने हरलेली दुर्बल स्त्री झोपली होती.
5.11.31
तासामुच्छ्वासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम्।
नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम् ॥ ५.११.३१ ॥
त्यांच्या उच्छ्वासाच्या वाऱ्याने त्यांची वस्त्रे आणि अंगावरील माळा फारसे हलल्या नाहीत; मंद वारा मिळाल्यासारखे ते अद्भुतपणे हळूच हलले.
5.11.32
चन्दनस्य च शीतस्य सीधोर्मधुरसस्य च।
विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च ॥ ५.११.३२ ॥
चंदनाचा, शीतल सीधु मद्याचा, मधुर रसाचा, विविध माळांचा आणि विविध फुलांचा (गंधही).
5.11.33
बहुधा मारुतस्तस्य गन्धं विविधमुद्वहन्।
स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्च्छितः ॥ ५.११.३३ ॥
तो वारा अनेक प्रकारे तेथील विविध गंध वाहून वाहत होता; स्नानसुगंध, चंदन आणि धूप यांनी तो भरलेला होता.
5.11.34
प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा।
श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित् कृष्णा वरांगनाः ॥ ५.११.३४ ॥
तेव्हा पुष्पक विमानात सुगंध दरवळला; तेथे काही श्यामवर्णाच्या, काही गोऱ्या आणि इतर काही काळ्या श्रेष्ठ स्त्रिया होत्या.
5.11.35
काश्चित् काञ्चनवर्णांग््यः प्रमदा राक्षसालये।
तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्च्छितम् ॥ ५.११.३५ ॥
राक्षसांच्या महालात सोनेरी रंगाच्या शरीराच्या काही स्त्रिया होत्या; निद्रेच्या आधीन होऊन आणि मदनाने मूर्च्छित होऊन त्या पडल्या होत्या.
5.11.36
पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपमासीद् यथैव हि।
एवं सर्वमशेषेण रावणान्तःपुरं कपिः।
ददर्श स महातेजा न ददर्श च जानकीम् ॥ ५.११.३६ ॥
निजिस्त असलेल्या कमलसरोवरातील कमळांसारखे त्यांचे रूप होते. अशा प्रकारे त्या महातेजस्वी वानराने रावणाचे सर्व अंतःपुर पूर्णपणे पाहिले, पण जानकीला पाहिले नाही.
5.11.37
निरीक्षमाणश्च ततस्ताः स्त्रियः स महाकपिः।
जगाम महतीं शंकां धर्मसाध्वसशंकितः ॥ ५.११.३७ ॥
तेव्हा त्या स्त्रियांकडे पाहत असलेल्या त्या महाकपीच्या मनात धर्मभंगाच्या भीतीने मोठी शंका निर्माण झाली.
5.11.38
परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम्।
इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति ॥ ५.११.३८ ॥
परस्त्रियांच्या अंतःपुरात झोपलेल्यांकडे असे पाहणे खरोखर माझ्याकडून मोठा धर्मभंग घडवील.
5.11.39
न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी।
अयं चात्र मया दृष्टः परदारपरिग्रहः ॥ ५.११.३९ ॥
परस्त्रियांवर माझी दृष्टी विषयासक्तीने जात नाही; पण येथे परस्त्रीचा ताबा घेतलेला मी पाहिला आहे.
5.11.40
तस्य प्रादुरभूच्चिन्ता पुनरन्या मनस्विनः।
निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी ॥ ५.११.४० ॥
त्या मनस्वीच्या मनात पुन्हा दुसरी चिंता उत्पन्न झाली, जी त्याच्या एकनिष्ठ निश्चयाचे आणि कार्याच्या निश्चयाचे दर्शन घडवणारी होती.
5.11.41
कामं दृष्टा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः।
न तु मे मनसा किंचिद् वैकृत्यमुपपद्यते ॥ ५.११.४१ ॥
रावणाच्या सर्व स्त्रिया विश्वासाने झोपलेल्या मी पाहिल्या हे खरे; पण माझ्या मनात कोणताही विकार उत्पन्न झाला नाही.
5.11.42
मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तने।
शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम् ॥ ५.११.४२ ॥
सर्व इंद्रियांच्या प्रवृत्तीचे कारण मनच आहे; शुभ-अशुभ अवस्थांमध्ये ते माझ्यात उत्तम स्थिर आहे.
5.11.43
नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम्।
स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे ॥ ५.११.४३ ॥
वैदेहीचा शोध दुसरीकडे घेणे माझ्याकडून शक्य नाही; शोधात स्त्रिया नेहमी स्त्रियांमध्येच दिसतात.
5.11.44
यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत् परिमार्गते।
न शक्यं प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम् ॥ ५.११.४४ ॥
ज्या प्राण्याची जी योनी असते, त्यातच त्याचा शोध घेतला जातो; हरवलेल्या स्त्रीचा हरिणींमध्ये शोध घेणे शक्य नाही.
5.11.45
तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया।
रावणान्तःपुरं सर्वं दृश्यते न च जानकी ॥ ५.११.४५ ॥
शुद्ध मनाने मी आतापर्यंत हे सर्व शोधले आहे; रावणाचे संपूर्ण अंतःपुर पाहिले, पण जानकी दिसत नाही.
5.11.46
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान्।
अवेक्षमाणो हनुमान् नैवापश्यत जानकीम् ॥ ५.११.४६ ॥
देव-गंधर्व कन्या आणि नाग-कन्या यांना पराक्रमी हनुमानाने पाहिले; पण जानकी त्याला दिसली नाही.
5.11.47
तामपश्यन् कपिस्तत्र पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः।
अपक्रम्य तदा वीरः प्रस्थातुमुपचक्रमे ॥ ५.११.४७ ॥
तेथे तिला न पाहिलेल्या त्या वानराने, इतर श्रेष्ठ स्त्रियांना पाहत, तेव्हा त्या वीराने तेथून दूर होऊन प्रस्थानाची तयारी सुरू केली.
5.11.48
स भूयः सर्वतः श्रीमान् मारुतिर्यत्नमाश्रितः।
आपानभूमिमुत्सृज्य तां विचेतुं प्रचक्रमे ॥ ५.११.४८ ॥
तो श्रीमान मारुती पुन्हा सर्वत्र प्रयत्न करत, मद्यशाला सोडून तिचा शोध घेऊ लागला.