વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.14.1
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्।
अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः ॥ ५.१४.१ ॥
મહાતેજસ્વી હનુમાને ક્ષણભર મનમાં વિચાર કરીને, તેને લક્ષ્ય બનાવીને, તે ભવનની દીવાલ પરથી કૂદકો માર્યો.
5.14.2
स तु संहृष्टसर्वांगः प्राकारस्थो महाकपिः।
पुष्पिताग्रान् वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान् ॥ ५.१४.२ ॥
દીવાલ પર ઊભેલા મહાકપિ હનુમાનનું આખું શરીર હર્ષથી પુલકિત થયું; વસંતના આરંભે ફૂલેલા અગ્રભાગવાળાં વિવિધ વૃક્ષો તેણે જોયાં.
5.14.3
सालानशोकान् भव्यांश्च चम्पकांश्च सुपुष्पितान्।
उद्दालकान् नागवृक्षांश्चूतान् कपिमुखानपि ॥ ५.१४.३ ॥
સાલ, સુંદર અશોક, ચંપક, સારી રીતે ફૂલેલાં ઉદ્દાલક, નાગવૃક્ષો, આંબા અને કપિમુખ વૃક્ષો પણ તેણે જોયાં.
5.14.4
तथाऽऽम्रवणसम्पन्नाँल्लताशतसमन्वितान्।
ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम् ॥ ५.१४.४ ॥
એ જ રીતે આંબાવાડીઓથી ભરપૂર, સેંકડો વેલાઓથી યુક્ત વૃક્ષવાટિકામાં, ધનુષ્યની દોરીમાંથી છૂટેલા બાણની જેમ તે કૂદી પડ્યો.
5.14.5
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।
राजतैः काञ्चनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम् ॥ ५.१४.५ ॥
તે એ અદ્ભુત વાટિકામાં પ્રવેશ્યો, જે પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતી હતી અને ચારે બાજુ ચાંદી તથા સોના જેવાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી હતી.
5.14.6
विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।
उदितादित्यसंकाशां ददर्श हनुमान् बली ॥ ५.१४.६ ॥
પક્ષીઓ અને હરણાંના ટોળાંથી ભરેલી, વિવિધ વનોવાળી, ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી એ વાટિકાને બળવાન હનુમાને જોઈ.
5.14.7
वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम् ॥ ५.१४.७ ॥
ફૂલ અને ફળથી ભરેલાં અનેક પ્રકારનાં વૃક્ષોથી ઘેરાયેલી, કોયલ, ભમરા અને મત્ત જીવોથી સદા સેવાયેલી (એ વાટિકા).
5.14.8
प्रहृष्टमनुजां काले मृगपक्षिमदाकुलाम्।
मत्तबर्हिणसंघुष्टां नानाद्विजगणायुताम् ॥ ५.१४.८ ॥
ઋતુ પ્રમાણે આનંદિત જીવોથી ભરેલી, મૃગ અને પક્ષીઓના ઉલ્લાસથી વ્યાકુળ, મત્ત મોરના અવાજથી ગૂંજતી, અનેક પક્ષીસમૂહોથી યુક્ત (એ વાટિકા).
5.14.9
मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम्।
सुखप्रसुप्तान् विहगान् बोधयामास वानरः ॥ ५.१४.९ ॥
એ નિર્દોષ, સુંદર કટિવાળી રાજકુમારીને શોધતાં વાનરે સુખેથી સૂતેલાં પક્ષીઓને જગાડ્યાં.
5.14.10
उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैर्वातैः समाहताः।
अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः ॥ ५.१४.१० ॥
ઊડતા પક્ષીસમૂહોની પાંખો અને પવનોથી હલાવાયેલી, અનેક રંગ અને પ્રકારની ફૂલોની વર્ષા થઈ.
5.14.11
पुष्पावकीर्णः शुशुभे हनूमान् मारुतात्मजः।
अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः ॥ ५.१४.११ ॥
અશોકવાટિકાની મધ્યમાં ફૂલોથી આચ્છાદિત મારુતિપુત્ર હનુમાન જાણે ફૂલોથી બનેલા પર્વત જેવા શોભ્યા.
5.14.12
दिशः सर्वाभिधावन्तं वृक्षखण्डगतं कपिम्।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे ॥ ५.१४.१२ ॥
બધી દિશાઓમાં વૃક્ષોના ઝુંડ વચ્ચે દોડતા વાનરને જોઈને સર્વ પ્રાણીઓએ માન્યું કે વસંત આવી ગઈ છે.
5.14.13
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णाः पृथग्विधैः।
रराज वसुधा तत्र प्रमदेव विभूषिता ॥ ५.१४.१३ ॥
વૃક્ષો પરથી ખરેલાં જાતજાતનાં ફૂલોથી વેરાયેલી એ ભૂમિ ત્યાં શણગારેલી સ્ત્રીની જેમ શોભી ઊઠી.
5.14.14
तरस्विना ते तरवस्तरसा बहु कम्पिताः।
कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा ॥ ५.१४.१४ ॥
વાંદરા દ્વારા વેગથી ખૂબ હલાવાયેલાં એ બળવાન વૃક્ષોએ ત્યારે વિચિત્ર ફૂલો વરસાવ્યાં.
5.14.15
निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफलद्रुमाः।
निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः ॥ ५.१४.१५ ॥
જેમનાં પાંદડાં અને શિખરો ખરી ગયાં છે, ફૂલ-ફળ તૂટી ગયાં છે, એ વૃક્ષો વસ્ત્રાભૂષણ ઉતારીને હારેલા ધૂર્તો જેવાં લાગતાં હતાં.
5.14.16
हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः।
पुष्पपत्रफलान्याशु मुमुचुः फलशालिनः ॥ ५.१४.१६ ॥
વેગવાન હનુમાન દ્વારા હલાવાયેલાં એ ઉત્તમ વૃક્ષોએ, ફળોથી ભરેલાં હોવા છતાં, તરત ફૂલ, પાન અને ફળ ખેરવ્યાં.
5.14.17
विहंगसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः।
बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेन विनिर्धुताः ॥ ५.१४.१७ ॥
પક્ષીઓના ટોળાંથી રહિત, માત્ર થડનો આધાર રાખનારાં એ બધાં વૃક્ષો પવનથી સારી રીતે હલાવાઈને સ્થિર થઈ ગયાં.
5.14.18
विधूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका।
निपीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता ॥ ५.१४.१८ ॥
વિખરાયેલા વાળવાળી, રંગ મસળાયેલો, સુંદર દાંત અને હોઠ દબાયેલા, નખ અને દાંતથી ઘાયલ થયેલી યુવતી જેવી.
5.14.19
तथा लांगूलहस्तैस्तु चरणाभ्यां च मर्दिता।
तथैवाशोकवनिका प्रभग्नवनपादपा ॥ ५.१४.१९ ॥
એ જ રીતે પૂંછડીરૂપી હાથોથી અને પગોથી મર્દાયેલી અશોકવનિકા, જેના વનવૃક્ષો ભાંગી પડ્યા હતા.
5.14.20
महालतानां दामानि व्यधमत् तरसा कपिः।
यथा प्रावृषि वेगेन मेघजालानि मारुतः ॥ ५.१४.२० ॥
તે કપિએ મહાલતાઓની માળાઓ વેગથી વિખેરી નાખી, જેમ વર્ષાઋતુમાં પવન વેગથી મેઘસમૂહોને વિખેરી નાખે છે.
5.14.21
स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः।
तथा काञ्चनभूमीश्च विचरन् ददृशे कपिः ॥ ५.१४.२१ ॥
ત્યાં વિચરતા તે કપિએ મણિમય, રજતમય અને સુવર્ણમય મનોહર ભૂમિઓ જોઈ.
5.14.22
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।
महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः ॥ ५.१४.२२ ॥
વિવિધ આકારની વાવો, ઉત્તમ જળથી ભરેલી, ઠેરઠેર બહુમૂલ્ય મણિની સીડીઓથી યુક્ત.
5.14.23
मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः ॥ ५.१४.२३ ॥
મોતી અને પરવાળાની રેતીવાળી, અંદર સ્ફટિકના ફર્શવાળી, કિનારે ઊગેલા સોનેરી વિચિત્ર વૃક્ષોથી શોભતી.
5.14.24
बुद्धपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः।
नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः ॥ ५.१४.२४ ॥
ખીલેલાં કમળો અને નીલકમળોનાં વન, ચક્રવાકોથી શોભતાં, જળપક્ષીઓના અવાજથી ગૂંજતાં, હંસ અને સારસના સ્વરોથી ગુંજતાં.
5.14.25
दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरिद्भिश्च समन्ततः।
अमृतोपमतोयाभिः शिवाभिरुपसंस्कृताः ॥ ५.१४.२५ ॥
ચારેય બાજુ વૃક્ષોથી યુક્ત લાંબી નદીઓ વડે, અમૃત જેવા જળવાળી અને શુભ નદીઓ વડે તે શોભિત હતી.
5.14.26
लताशतैरवतताः संतानकुसुमावृताः।
नानागुल्मावृतवनाः करवीरकृतान्तराः ॥ ५.१४.२६ ॥
સેંકડો વેલાઓથી પથરાયેલા, સંતાનક ફૂલોથી ઢંકાયેલા, વિવિધ ઝાડીઓથી ઘેરાયેલાં વનો અને કરવીર વૃક્ષોથી અંતરે અંતરે શણગારેલાં.
5.14.27
ततोऽम्बुधरसंकाशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।
विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम् ॥ ५.१४.२७ ॥
ત્યારબાદ મેઘ જેવો, ઊંચા શિખરોવાળો, વિચિત્રકૂટ નામનો તે પર્વત, જે ચારેય બાજુ શિખરોથી ઘેરાયેલો હતો, તેને (તેણે જોયો).
5.14.28
शिलागृहैरवततं नानावृक्षसमावृतम्।
ददर्श कपिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम् ॥ ५.१४.२८ ॥
શિલાગૃહોથી આચ્છાદિત, નાના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો, જગતમાં રમણીય તે પર્વત કપિશ્રેષ્ઠ (હનુમાન) એ જોયો.
5.14.29
ददर्श च नगात् तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।
अंकादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम् ॥ ५.१४.२९ ॥
તે પર્વત પરથી પડતી નદીને કપિ (હનુમાન) એ જોઈ; જાણે પ્રિયના ખોળામાંથી કૂદીને પડેલી પ્રિયા હોય.
5.14.30
जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।
वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः ॥ ५.१४.३० ॥
પાણીમાં નમેલા શિખરવાળા વૃક્ષોથી શોભતી તે નદી, પ્રિય સ્વજનો દ્વારા રોકાતી ક્રોધિત સ્ત્રી જેવી હતી.
5.14.31
पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।
प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम् ॥ ५.१४.३१ ॥
તે મહાકપિએ ફરીથી ભરાયેલા જળવાળી તે દીર્ઘિકા જોઈ; પ્રિયતમ પાસે પ્રસન્ન પ્રિયા ફરી આવીને ઊભી હોય તેમ તે હતી.
5.14.32
तस्यादूरात् स पद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः।
ददर्श कपिशार्दूलो हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१४.३२ ॥
તેની થોડે દૂર જ વિવિધ પક્ષીઓના ટોળાંથી ભરેલાં કમળસરોવર કપિશાર્દૂલ મારુતિપુત્ર હનુમાને જોયાં.
5.14.33
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।
मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम् ॥ ५.१४.३३ ॥
કૃત્રિમ દીર્ઘિકા પણ શીતળ જળથી ભરેલી હતી; તેની સીડીઓ શ્રેષ્ઠ મણિઓની અને મોતીની રેતીથી શોભતી હતી.
5.14.34
विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।
प्रासादैः सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा ॥ ५.१४.३४ ॥
વિવિધ મૃગસમૂહો અને વિચિત્ર ઉપવનોથી તે યુક્ત હતી; વિશ્વકર્માએ બાંધેલા અતિ વિશાળ પ્રાસાદો પણ હતા.
5.14.35
काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलंकृताम्।
ये केचित् पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः ॥ ५.१४.३५ ॥
કૃત્રિમ ઉપવનોથી તે ચારે બાજુ સુંદર રીતે શણગારેલી હતી; ત્યાંના જે કોઈ વૃક્ષો હતા તે ફૂલો અને ફળોથી ભરેલા હતા.
5.14.36
सच्छत्राः सवितर्दीकाः सर्वे सौवर्णवेदिकाः।
लताप्रतानैर्बहुभिः पर्णैश्च बहुभिर्वृताम् ॥ ५.१४.३६ ॥
છત્રો, ઓટલાઓ, સર્વ સુવર્ણ વેદિકાઓવાળી, ઘણી વેલાઓની જાળીઓ અને ઘણાં પાંદડાંથી ઢંકાયેલી હતી.
5.14.37
काञ्चनीं शिंशपामेकां ददर्श स महाकपिः।
वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिः समन्ततः ॥ ५.१४.३७ ॥
તે મહાકપિએ એક સોનેરી શિંશપા વૃક્ષ જોયું; તે ચારેય બાજુથી સોનાના ઓટલાઓથી ઘેરાયેલું હતું.
5.14.38
सोऽपश्यद् भूमिभागांश्च नगप्रस्रवणानि च।
सुवर्णवृक्षानपरान् ददर्श शिखिसंनिभान् ॥ ५.१४.३८ ॥
તેણે ભૂમિના ભાગો અને પર્વતના ઝરણાં જોયાં; અને અગ્નિની જ્વાળાઓ જેવાં બીજાં સોનેરી વૃક્ષો પણ જોયાં.
5.14.39
तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोरिव महाकपिः।
अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति सर्वतः ॥ ५.१४.३९ ॥
તે વૃક્ષોની પ્રભાથી મહાકપિ મેરુ પર્વતની જેમ ઝળહળી ઊઠ્યો; ત્યારે તે વીરે માન્યું કે 'હું પણ સર્વત્ર સોનેરી છું.'
5.14.40
तान् काञ्चनान् वृक्षगणान् मारुतेन प्रकम्पितान्।
किङ्किणीशतनिर्घोषान् दृष्ट्वा विस्मयमागमत् ॥ ५.१४.४० ॥
પવનથી કંપતાં તે સોનેરી વૃક્ષસમૂહો સેંકડો નાની ઘંટડીઓના અવાજ કરતા જોઈ તેને આશ્ચર્ય થયું.
5.14.41
सुपुष्पिताग्रान् रुचिरांस्तरुणाङ्कुरपल्लवान्।
तामारुह्य महावेगः शिंशपां पर्णसंवृताम् ॥ ५.१४.४१ ॥
સુંદર રીતે ખીલેલા અગ્ર ભાગો અને કોમળ અંકુર-પલ્લવોવાળા, પાંદડાંથી ઢંકાયેલા તે શિંશપા વૃક્ષ પર તે મહાવેગવાન ચઢી ગયો.
5.14.42
इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम्।
इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया ॥ ५.१४.४२ ॥
રામના દર્શનની લાલસાવાળી, દુઃખથી પીડાતી વૈદેહીને હું અહીંથી જોઈશ; તે આમતેમ યદૃચ્છાએ ભટકતી હશે.
5.14.43
अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः।
चन्दनैश्चम्पकैश्चापि बकुलैश्च विभूषिता ॥ ५.१४.४३ ॥
આ અશોકવાટિકા દુરાત્માને અત્યંત રમણીય છે; ચંદન, ચંપક અને બકુલ વૃક્ષોથી શોભિત છે.
5.14.44
इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता।
इमां सा राजमहिषी नूनमेष्यति जानकी ॥ ५.१४.४४ ॥
આ કમળ સરોવર પણ રમણીય છે, પક્ષીઓના ટોળાથી ભરેલું. રાજમહિષી જાનકી ચોક્કસ અહીં આવશે.
5.14.45
सा रामा राजमहिषी राघवस्य प्रिया सती।
वनसंचारकुशला ध्रुवमेष्यति जानकी ॥ ५.१४.४५ ॥
રાઘવની પ્રિય, સતી, રાજમહિષી, વનમાં વિચરવામાં કુશળ એ સ્ત્રી જાનકી ચોક્કસ આવશે.
5.14.46
अथवा मृगशावाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा।
वनमेष्यति साद्येह रामचिन्तासुकर्शिता ॥ ५.१४.४६ ॥
અથવા મૃગલીના બચ્ચા જેવી આંખોવાળી, આ વનમાં નિપુણ, રામની ચિંતાથી અતિ કૃશ થયેલી તે આજે અહીં વનમાં આવશે.
5.14.47
रामशोकाभिसंतप्ता सा देवी वामलोचना।
वनवासरता नित्यमेष्यते वनचारिणी ॥ ५.१४.४७ ॥
રામના શોકથી અત્યંત સંતાપિત તે દેવી, સુંદર નેત્રવાળી, વનવાસમાં સદા રમતી, વનમાં વિચરતી આવશે.
5.14.48
वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा।
रामस्य दयिता चार्या जनकस्य सुता सती ॥ ५.१४.४८ ॥
વનમાં વિચરતા પ્રાણીઓ પણ સતત ચોક્કસ તેની ઇચ્છા કરે છે; રામની પ્રિયા, આર્યા, જનકની સતી પુત્રી પૂર્વે પણ (એમ જ ઇચ્છાતી હતી).
5.14.49
संध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी।
नदीं चेमां शुभजलां संध्यार्थे वरवर्णिनी ॥ ५.१४.४९ ॥
સંધ્યાકાળે મન લગાવેલી શ્યામવર્ણી શ્રેષ્ઠ સુંદરી જાનકી ચોક્કસ આ શુભજળવાળી નદી પર સંધ્યા માટે આવશે.
5.14.50
तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा।
शुभायाः पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मता ॥ ५.१४.५० ॥
તેને અનુરૂપ જ આ શુભ અશોકવન છે; રાજાધિરાજ રામની માન્ય પત્નીને આ યોગ્ય છે.
5.14.51
यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना।
आगमिष्यति सावश्यमिमां शीतजलां नदीम् ॥ ५.१४.५१ ॥
ચંદ્ર સમાન મુખવાળી તે દેવી જો જીવિત હોય તો તે અવશ્ય આ શીતળ જળવાળી નદી પર આવશે.
5.14.52
एवं तु मत्वा हनुमान् महात्मा
प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम्।
अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं
सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः ॥ ५.१४.५२ ॥
એમ વિચારીને મહાત્મા હનુમાન મનુષ્યેન્દ્રની પત્નીની રાહ જોતા, બધું જોતા, ફૂલોથી ભરેલાં ઘટ્ટ પાંદડાંઓમાં છુપાઈ રહ્યા.