వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.14.1
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्।
अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः ॥ ५.१४.१ ॥
మహాతేజస్వి అయిన హనుమంతుడు కొద్దిసేపు మనసులో ఆలోచించి, ఆమె గురించి నిశ్చయించుకుని ఆ భవనపు ప్రాకారం నుండి దూకాడు.
5.14.2
स तु संहृष्टसर्वांगः प्राकारस्थो महाकपिः।
पुष्पिताग्रान् वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान् ॥ ५.१४.२ ॥
ప్రాకారంపై నిలబడిన మహాకపి హనుమంతుని శరీరమంతా ఆనందంతో పులకించింది; వసంతారంభంలో పూలతో నిండిన శిఖరాలున్న వివిధ చెట్లను ఆయన చూశాడు.
5.14.3
सालानशोकान् भव्यांश्च चम्पकांश्च सुपुष्पितान्।
उद्दालकान् नागवृक्षांश्चूतान् कपिमुखानपि ॥ ५.१४.३ ॥
సాల వృక్షాలు, అందమైన అశోకాలు, చంపకాలు, బాగా పూసిన ఉద్దాలకాలు, నాగవృక్షాలు, మామిడి చెట్లు, కపిముఖ వృక్షాలను కూడా ఆయన చూశాడు.
5.14.4
तथाऽऽम्रवणसम्पन्नाँल्लताशतसमन्वितान्।
ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम् ॥ ५.१४.४ ॥
అలాగే మామిడి తోటలతో నిండి వందలాది తీగలతో కూడిన వృక్షవాటికలోకి, విల్లు నారినుండి విడిచిన బాణంలా ఆయన దూకాడు.
5.14.5
स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम्।
राजतैः काञ्चनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम् ॥ ५.१४.५ ॥
ఆయన ఆ విచిత్రమైన వాటికలో ప్రవేశించాడు; అది పక్షుల కూతలతో ప్రతిధ్వనిస్తోంది, అన్నివైపులా వెండి, బంగారు వర్ణపు చెట్లతో చుట్టబడి ఉంది.
5.14.6
विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।
उदितादित्यसंकाशां ददर्श हनुमान् बली ॥ ५.१४.६ ॥
పక్షులు, లేళ్ల గుంపులతో నిండి, విచిత్రమైన వనాలతో ఉదయించే సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తున్న ఆ వాటికను బలవంతుడైన హనుమంతుడు చూశాడు.
5.14.7
वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः।
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम् ॥ ५.१४.७ ॥
పూలు, పండ్లు నిండిన అనేక రకాల వృక్షాలతో చుట్టబడి, కోకిలలు, తుమ్మెదలు, మత్తెక్కిన జీవులతో నిత్యం సేవించబడిన (ఆ వనం).
5.14.8
प्रहृष्टमनुजां काले मृगपक्षिमदाकुलाम्।
मत्तबर्हिणसंघुष्टां नानाद्विजगणायुताम् ॥ ५.१४.८ ॥
కాలానుగుణంగా ఆనందించే ప్రాణులతో, మృగాలు పక్షుల ఉత్సాహంతో కలకలలాడుతూ, మత్తెక్కిన నెమళ్ల ధ్వనులతో మారుమోగుతూ, అనేక పక్షిసమూహాలతో నిండిన (ఆ వనం).
5.14.9
मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम्।
सुखप्रसुप्तान् विहगान् बोधयामास वानरः ॥ ५.१४.९ ॥
ఆ నిర్దోషి, సుందర కటి గల రాజకుమార్తెను వెతుకుతూ ఆ వానరుడు సుఖంగా నిద్రిస్తున్న పక్షులను మేల్కొలిపాడు.
5.14.10
उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैर्वातैः समाहताः।
अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः ॥ ५.१४.१० ॥
ఎగురుతున్న పక్షిసమూహాల రెక్కలతో, గాలులతో కదిలించబడి, అనేక రంగుల వివిధ పూల వర్షాలు కురిసాయి.
5.14.11
पुष्पावकीर्णः शुशुभे हनूमान् मारुतात्मजः।
अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः ॥ ५.१४.११ ॥
అశోకవనం మధ్యలో పూలతో కప్పబడిన మారుతి కుమారుడు హనుమంతుడు, పూలతో చేయబడిన పర్వతంలా ప్రకాశించాడు.
5.14.12
दिशः सर्वाभिधावन्तं वृक्षखण्डगतं कपिम्।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे ॥ ५.१४.१२ ॥
అన్ని దిక్కుల్లో చెట్ల గుంపుల మధ్య పరుగెడుతున్న వానరుడిని చూసి, సమస్త ప్రాణులు వసంతం వచ్చిందని భావించాయి.
5.14.13
वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णाः पृथग्विधैः।
रराज वसुधा तत्र प्रमदेव विभूषिता ॥ ५.१४.१३ ॥
చెట్ల నుండి రాలిన రకరకాల పూలతో చల్లబడిన ఆ భూమి అక్కడ అలంకరించుకున్న స్త్రీలా ప్రకాశించింది.
5.14.14
तरस्विना ते तरवस्तरसा बहु कम्पिताः।
कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा ॥ ५.१४.१४ ॥
కోతి చేత వేగంగా బాగా కదిలించబడిన ఆ బలమైన చెట్లు అప్పుడు విచిత్రమైన పూలను రాల్చాయి.
5.14.15
निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफलद्रुमाः।
निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः ॥ ५.१४.१५ ॥
ఆకులు, శిఖరాలు రాలిపోయి, పూలు పండ్లు విరిగిన ఆ చెట్లు వస్త్రాలు, ఆభరణాలు విడిచి ఓడిపోయిన మోసగాళ్లలా కనిపించాయి.
5.14.16
हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः।
पुष्पपत्रफलान्याशु मुमुचुः फलशालिनः ॥ ५.१४.१६ ॥
వేగవంతుడైన హనుమంతుడు కదిలించిన ఆ ఉత్తమ వృక్షాలు, ఫలభరితమైనవి అయినా, వెంటనే పూలు, ఆకులు, పండ్లను రాల్చాయి.
5.14.17
विहंगसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः।
बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेन विनिर्धुताः ॥ ५.१४.१७ ॥
పక్షుల గుంపులు లేకుండా, కాండం మాత్రమే ఆధారంగా మిగిలిన ఆ చెట్లన్నీ గాలి చేత బాగా కదిలించబడి నిశ్చలంగా నిలిచిపోయాయి.
5.14.18
विधूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका।
निपीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता ॥ ५.१४.१८ ॥
చెదిరిన జుట్టుతో, రంగు వాడిపోయి, అందమైన పళ్ళు పెదవులు నొక్కబడి, గోళ్ళతో, పళ్ళతో గాయపడిన యువతిలా.
5.14.19
तथा लांगूलहस्तैस्तु चरणाभ्यां च मर्दिता।
तथैवाशोकवनिका प्रभग्नवनपादपा ॥ ५.१४.१९ ॥
అదేవిధంగా తోక అనే చేతులతో, పాదములతో నలిపివేయబడిన అశోకవనిక, దాని వన వృక్షాలు విరిగిపోయినవి.
5.14.20
महालतानां दामानि व्यधमत् तरसा कपिः।
यथा प्रावृषि वेगेन मेघजालानि मारुतः ॥ ५.१४.२० ॥
ఆ కపి మహా లతల దండలను వేగంగా చెదరగొట్టెను; వర్షాకాలంలో గాలి వేగంతో మేఘసమూహాలను చెదరగొట్టినట్లు.
5.14.21
स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः।
तथा काञ्चनभूमीश्च विचरन् ददृशे कपिः ॥ ५.१४.२१ ॥
అక్కడ తిరుగుతూ ఆ కపి మణులతో, వెండితో, బంగారంతో కూడిన మనోహర భూములను చూశాడు.
5.14.22
वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा।
महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः ॥ ५.१४.२२ ॥
వివిధ ఆకారాల బావులు, ఉత్తమ జలంతో నిండినవి, అక్కడక్కడ అమూల్యమైన మణి సోపానాలతో కూడినవి.
5.14.23
मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः।
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभिताः ॥ ५.१४.२३ ॥
ముత్యాలు, పగడాల ఇసుక కలవి, లోపల స్ఫటిక పలకల నేలలు కలవి, తీరాలపై పెరిగిన బంగారు వర్ణ చిత్రవృక్షాలతో శోభించినవి.
5.14.24
बुद्धपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः।
नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः ॥ ५.१४.२४ ॥
వికసించిన తామరలు, నల్ల కలువల వనాలు, చక్రవాక పక్షులతో శోభించినవి, జలపక్షుల స్వరాలతో ధ్వనించేవి, హంసలు, సారసాల ధ్వనులతో మారుమోగినవి.
5.14.25
दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरिद्भिश्च समन्ततः।
अमृतोपमतोयाभिः शिवाभिरुपसंस्कृताः ॥ ५.१४.२५ ॥
అన్ని వైపులా వృక్షాలతో కూడిన పొడవైన నదులతో, అమృతంలా తీయని జలాలతో, శుభకరమైన నీటి ప్రవాహాలతో అది అలంకరించబడి ఉంది.
5.14.26
लताशतैरवतताः संतानकुसुमावृताः।
नानागुल्मावृतवनाः करवीरकृतान्तराः ॥ ५.१४.२६ ॥
వందలాది తీగలతో అల్లుకున్నవి, సంతానక పుష్పాలతో కప్పబడినవి, వివిధ పొదలతో చుట్టబడిన వనాలు, కరవీర వృక్షాలతో మధ్యమధ్యలో అలంకరించబడినవి.
5.14.27
ततोऽम्बुधरसंकाशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम्।
विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम् ॥ ५.१४.२७ ॥
ఆ తరువాత మేఘంలా ఉన్నది, ఎత్తైన శిఖరాలు కలది, విచిత్ర శిఖరాలతో అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టబడిన ఆ పర్వతాన్ని (అతడు చూశాడు).
5.14.28
शिलागृहैरवततं नानावृक्षसमावृतम्।
ददर्श कपिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम् ॥ ५.१४.२८ ॥
శిలాగృహాలతో కూడినది, నానా వృక్షాలతో చుట్టుముట్టబడినది, జగత్తులో రమణీయమైన ఆ పర్వతాన్ని వానరశ్రేష్ఠుడు (హనుమంతుడు) చూశాడు.
5.14.29
ददर्श च नगात् तस्मान्नदीं निपतितां कपिः।
अंकादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम् ॥ ५.१४.२९ ॥
ఆ పర్వతం నుంచి పడుతున్న నదిని కపి (హనుమంతుడు) చూశాడు; అది ప్రియుని ఒడి నుండి దూకి పడిన ప్రియురాలిలా ఉంది.
5.14.30
जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम्।
वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः ॥ ५.१४.३० ॥
నీటిలోకి వంగిన శిఖరాలు కల వృక్షాలతో శోభిస్తున్న ఆ నది, ప్రియబంధువులచే ఆపబడుతున్న కోపించిన స్త్రీలా ఉంది.
5.14.31
पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः।
प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम् ॥ ५.१४.३१ ॥
ఆ మహాకపి తిరిగి నిండిన జలంతో ఉన్న ఆ దీర్ఘికను చూశాడు; ప్రియునికి ప్రసన్నమైన ప్రియురాలు మళ్ళీ వచ్చి నిలిచినట్లు అది ఉంది.
5.14.32
तस्यादूरात् स पद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः।
ददर्श कपिशार्दूलो हनूमान् मारुतात्मजः ॥ ५.१४.३२ ॥
దాని సమీపంలోనే, అనేక రకాల పక్షి సమూహాలతో నిండిన పద్మసరస్సులను కపిశార్దూలుడు, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు చూశాడు.
5.14.33
कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।
मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम् ॥ ५.१४.३३ ॥
కృత్రిమమైన దీర్ఘిక కూడా చల్లని జలంతో నిండి ఉంది; దాని మెట్లు శ్రేష్ఠమైన మణులతో, ముత్యాల ఇసుకతో అలంకృతమై ఉన్నాయి.
5.14.34
विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।
प्रासादैः सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा ॥ ५.१४.३४ ॥
వివిధ మృగసమూహాలతో, విచిత్రమైన ఉద్యానవనాలతో అది ఉంది; విశ్వకర్మ నిర్మించిన అతి పెద్ద ప్రాసాదాలూ ఉన్నాయి.
5.14.35
काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलंकृताम्।
ये केचित् पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः ॥ ५.१४.३५ ॥
కృత్రిమమైన ఉద్యానవనాలతో అది అన్ని వైపులా బాగా అలంకృతమై ఉంది; అక్కడి వృక్షాలు పువ్వులు, పండ్లు కలిగినవి.
5.14.36
सच्छत्राः सवितर्दीकाः सर्वे सौवर्णवेदिकाः।
लताप्रतानैर्बहुभिः पर्णैश्च बहुभिर्वृताम् ॥ ५.१४.३६ ॥
గొడుగులతో, అరుగులతో, అన్ని బంగారు వేదికలతో, అనేక లతల అల్లికలతో, అనేక ఆకులతో కప్పబడి ఉంది.
5.14.37
काञ्चनीं शिंशपामेकां ददर्श स महाकपिः।
वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिः समन्ततः ॥ ५.१४.३७ ॥
ఆ మహాకపి ఒక బంగారు శింశపా వృక్షాన్ని చూశాడు; అది అన్ని వైపులా బంగారు వేదికలతో చుట్టబడి ఉంది.
5.14.38
सोऽपश्यद् भूमिभागांश्च नगप्रस्रवणानि च।
सुवर्णवृक्षानपरान् ददर्श शिखिसंनिभान् ॥ ५.१४.३८ ॥
అతడు భూభాగాలను, పర్వత జలధారలను చూశాడు; అగ్నిజ్వాలల వంటి ఇతర బంగారు వృక్షాలను కూడా చూశాడు.
5.14.39
तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोरिव महाकपिः।
अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति सर्वतः ॥ ५.१४.३९ ॥
ఆ వృక్షాల కాంతిచేత మహాకపి మేరు పర్వతంలా వెలిగిపోయాడు; అప్పుడు ఆ వీరుడు తాను అన్ని వైపులా బంగారమయుడని భావించాడు.
5.14.40
तान् काञ्चनान् वृक्षगणान् मारुतेन प्रकम्पितान्।
किङ्किणीशतनिर्घोषान् दृष्ट्वा विस्मयमागमत् ॥ ५.१४.४० ॥
గాలికి కంపించే ఆ బంగారు వృక్షసమూహాలు వందలాది చిన్న గంటల ధ్వనితో మోగుతుండటం చూసి అతడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
5.14.41
सुपुष्पिताग्रान् रुचिरांस्तरुणाङ्कुरपल्लवान्।
तामारुह्य महावेगः शिंशपां पर्णसंवृताम् ॥ ५.१४.४१ ॥
బాగా వికసించిన శిఖరాలు, అందమైన లేత చిగుళ్ళతో ఆకులతో కప్పబడిన ఆ శింశపా వృక్షాన్ని అతి వేగంతో ఎక్కాడు.
5.14.42
इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम्।
इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया ॥ ५.१४.४२ ॥
రాముని దర్శనం కోసం ఆశపడుతూ, దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఇక్కడ అక్కడ అనుకోకుండా తిరుగుతున్న వైదేహిని ఇక్కడినుండి నేను చూస్తాను.
5.14.43
अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः।
चन्दनैश्चम्पकैश्चापि बकुलैश्च विभूषिता ॥ ५.१४.४३ ॥
ఈ అశోకవనం దురాత్ముడి (రావణుడి) కోసం అత్యంత రమణీయంగా ఉంది; చందనం, చంపకం, బకులం వృక్షాలతో అలంకరించబడింది.
5.14.44
इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता।
इमां सा राजमहिषी नूनमेष्यति जानकी ॥ ५.१४.४४ ॥
ఈ కమల సరస్సు కూడా రమణీయమైనది; పక్షుల గుంపులతో నిండినది. రాజమహిషి జానకి తప్పక ఇక్కడికి వస్తుంది.
5.14.45
सा रामा राजमहिषी राघवस्य प्रिया सती।
वनसंचारकुशला ध्रुवमेष्यति जानकी ॥ ५.१४.४५ ॥
రాఘవుడికి ప్రియమైన, సాధ్వి అయిన ఆ రాజమహిషి, అడవుల్లో తిరగడంలో నేర్పరి అయిన జానకి తప్పక వస్తుంది.
5.14.46
अथवा मृगशावाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा।
वनमेष्यति साद्येह रामचिन्तासुकर्शिता ॥ ५.१४.४६ ॥
లేదా లేడి పిల్ల వంటి కన్నులు గలది, ఈ అడవిలో నేర్పరి, రాముడి చింతతో మిక్కిలి కృశించినది ఈ రోజు ఇక్కడ అడవికి వస్తుంది.
5.14.47
रामशोकाभिसंतप्ता सा देवी वामलोचना।
वनवासरता नित्यमेष्यते वनचारिणी ॥ ५.१४.४७ ॥
రాముడి శోకంతో అత్యంత సంతప్తమైన ఆ దేవి, సుందర నయనాలు గలది, అడవి జీవితంలో ఎల్లప్పుడూ రమించేది, అడవిలో సంచరించేది వస్తుంది.
5.14.48
वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा।
रामस्य दयिता चार्या जनकस्य सुता सती ॥ ५.१४.४८ ॥
అడవుల్లో సంచరించే ప్రాణులు ఎల్లప్పుడూ నిశ్చయంగా ఆమెను కోరుకుంటాయి; రాముడి ప్రియురాలు, ఆర్య, జనకుడి సాధ్వి కుమార్తె పూర్వం కూడా (అలా కోరబడింది).
5.14.49
संध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी।
नदीं चेमां शुभजलां संध्यार्थे वरवर्णिनी ॥ ५.१४.४९ ॥
సాయంసంధ్య సమయంలో మనసు నిలిపిన శ్యామవర్ణ, శ్రేష్ఠ సౌందర్యవతి జానకి, ఈ శుభజలాల నదికి సంధ్యార్చన కోసం తప్పక వస్తుంది.
5.14.50
तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा।
शुभायाः पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मता ॥ ५.१४.५० ॥
ఆమెకు తగినట్టుగానే ఈ శుభకరమైన అశోకవనం ఉంది; రాజాధిరాజు రాముని గౌరవనీయ భార్యకు ఇది తగినది.
5.14.51
यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना।
आगमिष्यति सावश्यमिमां शीतजलां नदीम् ॥ ५.१४.५१ ॥
చంద్రుని వంటి ముఖం గల ఆ దేవి జీవించి ఉంటే, ఈ చల్లని జలాల నదికి తప్పక వస్తుంది.
5.14.52
एवं तु मत्वा हनुमान् महात्मा
प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम्।
अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं
सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः ॥ ५.१४.५२ ॥
ఇలా తలచిన మహాత్ముడు హనుమంతుడు, మనుజేంద్రుని భార్యను ఎదురుచూస్తూ, అన్నీ చూస్తూ, పూలతో నిండిన దట్టమైన ఆకుల మధ్య దాగి ఉన్నాడు.