ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.15.1
स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम्।
अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत ॥ ५.१५.१ ॥
ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
5.15.2
संतानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।
दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतः समलंकृताम् ॥ ५.१५.२ ॥
ਸੰਤਾਨ ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਦਿਵ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਈ ਹੋਈ (ਉਹ ਧਰਤੀ)।
5.15.3
तां स नन्दनसंकाशां मृगपक्षिभिरावृताम्।
हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिःस्वनाम् ॥ ५.१५.३ ॥
ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਰਗੀ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਉਸ ਨੂੰ (ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ)।
5.15.4
काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।
बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् ॥ ५.१५.४ ॥
ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲੋਫ਼ਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਉਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਬਹੁਤ ਆਸਨਾਂ ਤੇ ਗਲੀਚਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਭੂਮੀਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ (ਉਹ ਧਰਤੀ)।
5.15.5
सर्वर्तुकुसुमै रम्यैः फलवद्भिश्च पादपैः।
पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् ॥ ५.१५.५ ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਖਿੜੇ ਅਸ਼ੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ (ਉਹ ਧਰਤੀ)।
5.15.6
प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिः समुदैक्षत।
निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् ॥ ५.१५.६ ॥
ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਮਾਰੁਤੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ; ਪੱਤਿਆਂ ਰਹਿਤ ਟਹਿਣੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਾਪੀਆਂ।
5.15.7
विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।
समूलपुष्परचितैरशोकैः शोकनाशनैः ॥ ५.१५.७ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਚਿੱਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਗੇ ਹੋਏ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ।
5.15.8
पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।
कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः ॥ ५.१५.८ ॥
ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਝੁਕੇ, ਖਿੜੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਰੁੱਖ।
5.15.9
स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः।
पुंनागाः सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा ॥ ५.१५.९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਸੀ; ਪੁੰਨਾਗ, ਸਪ੍ਤਪਰਣ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਉੱਦਾਲਕ ਰੁੱਖ ਵੀ।
5.15.10
विवृद्धमूला बहवः शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः।
शातकुम्भनिभाः केचित् केचिदग्निशिखप्रभाः ॥ ५.१५.१० ॥
ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ।
5.15.11
नीलाञ्जननिभाः केचित् तत्राशोकाः सहस्रशः।
नन्दनं विबुधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा ॥ ५.१५.११ ॥
ਕੁਝ ਨੀਲੇ ਸੁਰਮੇ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਸਨ — ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੰਦਨ ਬਾਗ਼ ਜਾਂ ਵਿਚਿੱਤਰ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਵਾਂਗ।
5.15.12
अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यश्रियायुतम्।
द्वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् ॥ ५.१५.१२ ॥
ਉਹ ਅਚਿੰਤ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਆਕਾਸ਼ ਸੀ।
5.15.13
पुष्परत्नशतैश्चित्रं पञ्चमं सागरं यथा।
सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः ॥ ५.१५.१३ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਫੁੱਲ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਿੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਜਵਾਂ ਸਾਗਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਣਾ, ਮਧੂ-ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ।
5.15.14
नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणद्विजैः।
अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोहरम् ॥ ५.१५.१४ ॥
ਨਾਨਾ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਹਿਰਨਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ ਉਹ ਬਾਗ਼; ਅਨੇਕ ਸੁਗੰਧਾਂ ਵਹਾਉਂਦਾ, ਪੁੰਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲਾ।
5.15.15
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम्।
अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुंगवः ॥ ५.१५.१५ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੂਜੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਵਰਗੀ ਉਸ ਅਸ਼ੋਕ-ਬਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ...
5.15.16
स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमूर्जितम्।
मध्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् ॥ ५.१५.१६ ॥
ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਉੱਚਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਚੈਤਿਆ-ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਵਿਚਕਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਸੀ।
5.15.17
प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया ॥ ५.१५.१७ ॥
ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੇ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੇਦੀ ਵਾਲਾ; ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾਉਂਦਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ।
5.15.18
निर्मलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्।
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिः समावृताम् ॥ ५.१५.१८ ॥
ਉਚਾਈ ਕਾਰਨ ਨਿਰਮਲ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀਆਂ ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ (ਇੱਕ ਔਰਤ) ਵੇਖੀ।
5.15.19
उपवासकृशां दीनां निःश्वसन्तीं पुनः पुनः।
ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ ५.१५.१९ ॥
ਵਰਤ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੁਖੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਾਉਕੇ ਭਰਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦਰਰੇਖਾ ਵਾਂਗ।
5.15.20
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम्।
पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ ५.१५.२० ॥
ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਧੁੰਦਲੇ ਦਿੱਸਦੇ ਰੂਪ ਦੀ ਮਨੋਹਰ ਆਭਾ ਵਾਲੀ; ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਵਾਂਗ।
5.15.21
पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा।
सपङ्कामनलंकारां विपद्मामिव पद्मिनीम् ॥ ५.१५.२१ ॥
ਇੱਕ ਪੀਲੇ, ਮੈਲੇ ਉੱਤਮ ਵਸਤਰ ਨਾਲ ਢਕੀ; ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਮਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਮਲਿਨੀ ਵਾਂਗ।
5.15.22
पीडितां दुःखसंतप्तां परिक्षीणां तपस्विनीम्।
ग्रहेणांगारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम् ॥ ५.१५.२२ ॥
ਪੀੜਤ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਤਪਸਵਣੀ; ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਰੋਹਿਣੀ ਵਾਂਗ।
5.15.23
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च।
शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम् ॥ ५.१५.२३ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ, ਦੀਨ, ਵਰਤ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ; ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ।
5.15.24
प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम्।
स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणेनावृतामिव ॥ ५.१५.२४ ॥
ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਦੀ, ਰਾਖਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ; ਆਪਣੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਹਿਰਨੀ ਵਾਂਗ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ।
5.15.25
नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ ५.१५.२५ ॥
ਕਾਲੇ ਨਾਗ ਵਰਗੀ ਇਕੋ ਕਾਲੀ ਵੇਣੀ ਕਮਰ ਤੱਕ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ; ਬਰਸਾਤ ਬੀਤਣ ਮਗਰੋਂ ਕਾਲੀ ਜੰਗਲੀ ਕਤਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕਦੀ ਹੈ ਤਿਵੇਂ।
5.15.26
सुखार्हां दुःखसंतप्तां व्यसनानामकोविदाम्।
तां विलोक्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ॥ ५.१५.२६ ॥
ਸੁੱਖ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪੀ ਹੋਈ, ਵਿਪਤਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ; ਬਹੁਤ ਮੈਲੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ।
5.15.27
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः।
ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा ॥ ५.१५.२७ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਮਰੂਪੀ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਹਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਯੋਗ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ।
5.15.28
यथारूपा हि दृष्टा सा तथारूपेयमंगना।
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् ॥ ५.१५.२८ ॥
ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਹੀ ਰੂਪ ਇਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਹੈ—ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਮੁੱਖ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਭਰਵੱਟੀਆਂ, ਸੁਡੌਲ ਗੋਲ ਛਾਤੀਆਂ।
5.15.29
कुर्वतीं प्रभया देवीं सर्वा वितिमिरा दिशः।
तां नीलकण्ठीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ ५.१५.२९ ॥
ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ—ਨੀਲੇ ਕੰਠ ਵਾਲੀ, ਬਿੰਬਫਲ ਵਰਗੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ।
5.15.30
सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा।
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ ५.१५.३० ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ—ਕਮਲ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ—ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਵਾਂਗ।
5.15.31
भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम्।
निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव ॥ ५.१५.३१ ॥
ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ — ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਸੰਜਮੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਵਾਂਗ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾਗਰਾਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ।
5.15.32
शोकजालेन महता विततेन न राजतीम्।
संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ ५.१५.३२ ॥
ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਸੋਗ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਅੱਗ ਦੀ ਲਾਟ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ।
5.15.33
तां स्मृतीमिव संदिग्धामृद्धिं निपतितामिव।
विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव ॥ ५.१५.३३ ॥
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪਈ ਯਾਦ, ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਸ਼ਰਧਾ, ਅਤੇ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਆਸ ਵਾਂਗ ਸੀ।
5.15.34
सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव।
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ॥ ५.१५.३४ ॥
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਵਿਘਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਸਿੱਧੀ, ਮੈਲੀ ਹੋਈ ਬੁੱਧੀ, ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਕੀਰਤੀ ਵਾਂਗ ਸੀ।
5.15.35
रामोपरोधव्यथितां रक्षोगणनिपीडिताम्।
अबलां मृगशावाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः ॥ ५.१५.३५ ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਬਿਪਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ, ਬੇਬਸ, ਮ੍ਰਿਗ-ਸ਼ਾਵਕ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ।
5.15.36
बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा।
वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ॥ ५.१५.३६ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਾਲੀਆਂ ਘੁੰਘਰਾਲੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੀ ਸੀ।
5.15.37
मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम्।
प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम् ॥ ५.१५.३७ ॥
ਉਹ ਮੈਲ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ, ਦੀਨ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਣਸਜੀ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਜ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
5.15.38
तस्य संदिदिहे बुद्धिस्तथा सीतां निरीक्ष्य च।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ ५.१५.३८ ॥
ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਭਿਆਸ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੇਦ-ਵਿੱਦਿਆ ਢਿੱਲੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5.15.39
दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलंकृताम्।
संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम् ॥ ५.१५.३९ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ; ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੀ ਬੋਲੀ ਹੋਰ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।
5.15.40
तां समीक्ष्य विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम्।
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादयन् ॥ ५.१५.४० ॥
ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੈ।
5.15.41
वैदेह्या यानि चांगेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत्।
तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् ॥ ५.१५.४१ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗਹਿਣੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੱਸੇ ਸਨ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਉਹਨਾਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ।
5.15.42
सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ।
मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च ॥ ५.१५.४२ ॥
ਸੋਹਣੇ ਬਣੇ ਦੋ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਵਰਗੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਗਹਿਣੇ, ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਗਹਿਣੇ।
5.15.43
श्यामानि चिरयुक्तत्वात् तथा संस्थानवन्ति च।
तान्येवैतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् ॥ ५.१५.४३ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਮੱਧਮ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਸੁੰਦਰ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਇਹ ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
5.15.44
तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये।
यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः ॥ ५.१५.४४ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਾਬਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਜੋ ਸਾਬਤ ਸਨ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
5.15.45
पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम्।
उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवंगमैः ॥ ५.१५.४५ ॥
ਸੋਨੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਪੀਲਾ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤਰ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਸੀ; ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਉੱਤਰੀਯ ਨੂੰ ਤਦ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
5.15.46
भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले।
अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च ॥ ५.१५.४६ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਦਿੱਸੇ; ਉਸੇ ਨੇ ਉਹ ਸੁੱਟੇ ਸਨ—ਛਣਕਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਹਿਣੇ।
5.15.47
इदं चिरगृहीतत्वाद् वसनं क्लिष्टवत्तरम्।
तथाप्यनूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत् ॥ ५.१५.४७ ॥
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਸਤਰ ਵਧੇਰੇ ਮੈਲਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ, ਦੂਜੇ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।
5.15.48
इयं कनकवर्णांगी रामस्य महिषी प्रिया।
प्रणष्टापि सती यस्य मनसो न प्रणश्यति ॥ ५.१५.४८ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਵਰਨ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਇਹ ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਟਰਾਣੀ ਹੈ; ਗੁਆਚੀ ਹੋਈ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਤੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
5.15.49
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिरिह तप्यते।
कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च ॥ ५.१५.४९ ॥
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਰਾਮ ਚਾਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਤੜਪ ਰਹੇ ਹਨ: ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ, ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ।
5.15.50
स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः।
पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च ॥ ५.१५.५० ॥
'ਔਰਤ ਗੁਆਚ ਗਈ' ਇਸ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ, 'ਆਸ਼ਰਿਤ' ਇਸ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ, 'ਪਤਨੀ ਗੁਆਚ ਗਈ' ਇਸ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਅਤੇ 'ਪਿਆਰੀ' ਇਸ ਕਾਮ ਨਾਲ।
5.15.51
अस्या देव्या यथारूपमंगप्रत्यंगसौष्ठवम्।
रामस्य च यथारूपं तस्येयमसितेक्षणा ॥ ५.१५.५१ ॥
ਇਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਅੰਗਾਂ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਰਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਇਹ ਕਾਲੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।
5.15.52
अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम्।
तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति ॥ ५.१५.५२ ॥
ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
5.15.53
दुष्करं कृतवान् रामो हीनो यदनया प्रभुः।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥ ५.१५.५३ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਰਾਮ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ: ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਢਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।
5.15.54
एवं सीतां तथा दृष्ट्वा हृष्टः पवनसम्भवः।
जगाम मनसा रामं प्रशशंस च तं प्रभुम् ॥ ५.१५.५४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।