వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.15.1
स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम्।
अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत ॥ ५.१५.१ ॥
అక్కడ నిలిచి చూస్తూ, మైథిలిని వెతుకుతూ, సమస్త భూమిని పరికించి దానిని బాగా పరిశీలించాడు.
5.15.2
संतानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।
दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतः समलंकृताम् ॥ ५.१५.२ ॥
సంతాన లతలతో, వృక్షాలతో అలంకరింపబడినది, దివ్య సుగంధ రసాలతో కూడినది, అన్ని వైపులా చక్కగా అలంకరించబడినది.
5.15.3
तां स नन्दनसंकाशां मृगपक्षिभिरावृताम्।
हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिःस्वनाम् ॥ ५.१५.३ ॥
నందన వనంలా ఉన్న, మృగాలు పక్షులు చుట్టివున్న, మేడలు ప్రాసాదాలతో నిండిన, కోకిలల కూతలతో మారుమోగుతున్న దానిని (అతడు చూశాడు).
5.15.4
काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।
बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम् ॥ ५.१५.४ ॥
బంగారు కలువలు పద్మాలు కలిగిన వాపులతో శోభించినది, అనేక ఆసనాలు కుథలు కలిగినది, అనేక భూగృహాలతో నిండినది.
5.15.5
सर्वर्तुकुसुमै रम्यैः फलवद्भिश्च पादपैः।
पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम् ॥ ५.१५.५ ॥
అన్ని ఋతువుల అందమైన పుష్పాలు ఫలాలు గల వృక్షాలతో, వికసించిన అశోక వృక్షాల శోభతో సూర్యోదయ కాంతివంతమైనది.
5.15.6
प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिः समुदैक्षत।
निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत् ॥ ५.१५.६ ॥
అక్కడ నిలిచిన మారుతి దానిని వెలుగుతున్నట్లు చూశాడు; ఆకులులేని కొమ్మలను పక్షులు పదేపదే చేస్తున్నట్లు అది కనిపించింది.
5.15.7
विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।
समूलपुष्परचितैरशोकैः शोकनाशनैः ॥ ५.१५.७ ॥
వందలాది విచిత్ర పుష్పాభరణాల్లా మొలిచి వచ్చిన, వేళ్లతో సహా పువ్వులతో అలంకరించబడిన, శోకాన్ని నాశనం చేసే అశోక వృక్షాలు.
5.15.8
पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।
कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः ॥ ५.१५.८ ॥
పూల భారంతో భూమిని తాకుతున్నట్లు వంగిన, విరబూసిన కర్ణికార వృక్షాలు, చక్కగా పూసిన కింశుక వృక్షాలు.
5.15.9
स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः।
पुंनागाः सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा ॥ ५.१५.९ ॥
ఆ చెట్ల కాంతితో ఆ ప్రదేశం అన్నివైపులా మండుతున్నట్లు ప్రకాశించింది; పున్నాగ, సప్తపర్ణ, చంపక, ఉద్దాలక వృక్షాలు కూడా.
5.15.10
विवृद्धमूला बहवः शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः।
शातकुम्भनिभाः केचित् केचिदग्निशिखप्रभाः ॥ ५.१५.१० ॥
లోతుగా వేళ్లూనుకున్న అనేక, చక్కగా పూసిన వృక్షాలు శోభించాయి; కొన్ని బంగారంలా, కొన్ని అగ్నిజ్వాల కాంతితో ఉన్నాయి.
5.15.11
नीलाञ्जननिभाः केचित् तत्राशोकाः सहस्रशः।
नन्दनं विबुधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा ॥ ५.१५.११ ॥
కొన్ని నీలి కాటుకలా ఉన్నాయి; అక్కడ వేలాది అశోక వృక్షాలున్నాయి — దేవతల నందనవనమో, అద్భుత చైత్రరథమో లాగా.
5.15.12
अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यश्रियायुतम्।
द्वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम् ॥ ५.१५.१२ ॥
అది ఊహకందని, దివ్యమైన, రమ్యమైన శోభతో కూడి, పుష్ప-కాంతి సమూహాలతో నిండిన రెండవ ఆకాశంలా ఉంది.
5.15.13
पुष्परत्नशतैश्चित्रं पञ्चमं सागरं यथा।
सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः ॥ ५.१५.१३ ॥
వందలాది పుష్పరత్నాలతో విచిత్రమై, ఐదవ సముద్రంలా, అన్ని ఋతువుల పుష్పాలతో దట్టంగా, మధుగంధం వెదజల్లే వృక్షాలతో నిండి ఉండెను.
5.15.14
नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणद्विजैः।
अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोहरम् ॥ ५.१५.१४ ॥
నానా ధ్వనులతో ప్రతిధ్వనించే, మృగసమూహాలు పక్షులతో రమ్యమైన ఉద్యానం, అనేక సుగంధాలను మోసుకెళ్ళే, పుణ్యగంధంతో మనోహరమైనది.
5.15.15
शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम्।
अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुंगवः ॥ ५.१५.१५ ॥
పర్వత రాజులా గంధాలతో నిండి, రెండవ గంధమాదనంలా ఉన్న ఆ అశోకవనంలో, వానరశ్రేష్ఠుడు...
5.15.16
स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमूर्जितम्।
मध्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम् ॥ ५.१५.१६ ॥
అతడు దగ్గరలోనే ఉన్న ఎత్తైన, బలమైన చైత్యప్రాసాదాన్ని చూశాడు; అది మధ్యలో వేయి స్తంభాలపై నిలిచి, కైలాసంలా తెల్లగా ఉండెను.
5.15.17
प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया ॥ ५.१५.१७ ॥
పగడపు మెట్లు, కరిగిన బంగారపు వేదికతో కూడినది; కళ్ళను దోచుకుంటున్నట్లు, శోభతో మెరుస్తూ ఉండెను.
5.15.18
निर्मलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्।
ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिः समावृताम् ॥ ५.१५.१८ ॥
ఎత్తుగా ఉండటం వల్ల నిర్మలమై, ఆకాశాన్ని తాకుతున్నట్లు ఉండెను. అప్పుడు మలిన వస్త్రాలు ధరించిన రాక్షసీ స్త్రీలతో చుట్టబడి (ఒకామెను చూశాడు).
5.15.19
उपवासकृशां दीनां निःश्वसन्तीं पुनः पुनः।
ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम् ॥ ५.१५.१९ ॥
ఉపవాసంతో కృశించి, దీనురాలై, మళ్ళీ మళ్ళీ నిట్టూర్పులు విడుస్తున్న ఆమెను అతడు చూశాడు; శుక్లపక్షారంభంలో నిర్మలమైన చంద్రరేఖలా.
5.15.20
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम्।
पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ ५.१५.२० ॥
పొగవలలతో కప్పబడి, మందంగా కనిపిస్తున్న రూపకాంతి గలదై, అగ్ని జ్వాలవలె మనోహరమైన కాంతితో.
5.15.21
पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा।
सपङ्कामनलंकारां विपद्मामिव पद्मिनीम् ॥ ५.१५.२१ ॥
ఒకే పసుపు, మలినమైన ఉత్తమ వస్త్రంతో కప్పబడి, బురదతో కూడి, అలంకారహీనమై, పద్మాలు లేని పద్మినిలా.
5.15.22
पीडितां दुःखसंतप्तां परिक्षीणां तपस्विनीम्।
ग्रहेणांगारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम् ॥ ५.१५.२२ ॥
పీడితురాలై, దుఃఖంతో తపించి, అత్యంత కృశించిన తపస్విని; అంగారకుడనే గ్రహంచే పీడింపబడిన రోహిణిలా.
5.15.23
अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च।
शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम् ॥ ५.१५.२३ ॥
కన్నీటితో నిండిన ముఖం గలది, దీనురాలు, ఉపవాసంతో కృశించినది; శోకధ్యానంలో లీనమై, నిత్యం దుఃఖంలో మునిగినది.
5.15.24
प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम्।
स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणेनावृतामिव ॥ ५.१५.२४ ॥
ప్రియుని చూడలేక, రాక్షసీ సమూహాన్ని చూస్తూ; తన గుంపునుండి విడిపోయిన లేడిలా, కుక్కల గుంపుచే చుట్టుముట్టబడినట్లు.
5.15.25
नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ ५.१५.२५ ॥
నల్ల పాము వలె ఒకే నల్లని జడ నడుము వరకు వేలాడుతూ ఉంది; వర్షాకాలం ముగిసిన తర్వాత నల్లని అడవుల వరుస భూమిని కప్పినట్లు.
5.15.26
सुखार्हां दुःखसंतप्तां व्यसनानामकोविदाम्।
तां विलोक्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम् ॥ ५.१५.२६ ॥
సుఖానికి అర్హురాలు, దుఃఖంతో తపించినది, కష్టాలు తెలియనిది అయిన ఆ విశాలాక్షిని చూసి; అత్యంత మలినంగా, కృశించినట్లు.
5.15.27
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः।
ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा ॥ ५.१५.२७ ॥
అప్పుడు కామరూపుడైన ఆ రాక్షసుడు ఎత్తుకుపోతున్నది సీత అని తగిన కారణాలతో ఊహించాడు.
5.15.28
यथारूपा हि दृष्टा सा तथारूपेयमंगना।
पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम् ॥ ५.१५.२८ ॥
ఆమె ఎలాంటి రూపంతో కనిపించిందో, అలాంటి రూపమే ఈ స్త్రీకి ఉంది—పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం, అందమైన కనుబొమలు, చక్కని గుండ్రని పయోధరాలు.
5.15.29
कुर्वतीं प्रभया देवीं सर्वा वितिमिरा दिशः।
तां नीलकण्ठीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम् ॥ ५.१५.२९ ॥
తన కాంతితో అన్ని దిక్కులను చీకటి లేకుండా చేస్తున్న ఆ దేవిని—నీలి కంఠం కలది, బింబఫలం వంటి పెదవులు కలది, సన్నని నడుము కలది, దృఢంగా నిలిచినది.
5.15.30
सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा।
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव ॥ ५.१५.३० ॥
సీతను—పద్మదళాల వంటి కన్నులు కలది—మన్మథునికి రతి వలె, సమస్త జగత్తుకు ప్రియమైనది, పూర్ణచంద్ర కాంతి వలె.
5.15.31
भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम्।
निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव ॥ ५.१५.३१ ॥
ఆమె నేలపై కూర్చుని ఉంది—సన్నని శరీరంతో, నియమబద్ధమైన తాపసినిలా, పదే పదే నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, భయపడుతూ, ఒక నాగరాజు భార్యలా.
5.15.32
शोकजालेन महता विततेन न राजतीम्।
संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः ॥ ५.१५.३२ ॥
విస్తారమైన గొప్ప దుఃఖజాలంలో చిక్కుకున్నందున ఆమె ప్రకాశించలేదు—అగ్ని జ్వాల పొగజాలంతో కప్పబడినట్లు.
5.15.33
तां स्मृतीमिव संदिग्धामृद्धिं निपतितामिव।
विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव ॥ ५.१५.३३ ॥
ఆమె సందేహగ్రస్తమైన స్మృతిలా, పతనమైన సంపదలా, నాశనమైన శ్రద్ధలా, అడ్డగింపబడిన ఆశలా ఉంది.
5.15.34
सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव।
अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव ॥ ५.१५.३४ ॥
ఆమె విఘ్నాలతో కూడిన సిద్ధిలా, కలుషితమైన బుద్ధిలా, అసత్య అపవాదంతో పడిపోయిన కీర్తిలా ఉంది.
5.15.35
रामोपरोधव्यथितां रक्षोगणनिपीडिताम्।
अबलां मृगशावाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः ॥ ५.१५.३५ ॥
రాముని దుఃఖాన్ని తలచి వేదనపడుతూ, రాక్షససమూహాలచే పీడింపబడుతూ, నిస్సహాయురాలిగా, లేగదూడ కళ్ల ఆమె ఇటు అటు చూస్తోంది.
5.15.36
बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा।
वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः ॥ ५.१५.३६ ॥
కన్నీటి జలంతో నిండిన, నల్లని వంకర రెప్పలతో, ప్రసన్నత లేని ముఖంతో ఆమె మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్పులు విడుస్తోంది.
5.15.37
मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम्।
प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम् ॥ ५.१५.३७ ॥
ఆమె మలినమూ బురదా అంటి, దీనురాలై, అలంకారానికి అర్హురాలైనా అలంకరింపబడనిదై ఉంది; నక్షత్రరాజు (చంద్రుని) ప్రభ నల్లని మేఘాలచే కప్పబడినట్లు ఉంది.
5.15.38
तस्य संदिदिहे बुद्धिस्तथा सीतां निरीक्ष्य च।
आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव ॥ ५.१५.३८ ॥
సీతను చూసి అతని బుద్ధి కూడా సందేహంలో పడింది; అభ్యాసం లేక వేద విద్య శిథిలమైనట్లు.
5.15.39
दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलंकृताम्।
संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम् ॥ ५.१५.३९ ॥
దుఃఖంతో హనుమంతుడు సీతను గుర్తించాడు; అలంకరింపబడినా, సంస్కారం లేని వాక్కు వేరే అర్థాన్ని పొందినట్లు ఆమె ఉంది.
5.15.40
तां समीक्ष्य विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम्।
तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादयन् ॥ ५.१५.४० ॥
ఆ విశాలాక్షిని, నిందారహితురాలైన రాజపుత్రిని చూసి, ఈమె సీత అని కారణాలతో ఊహించాడు.
5.15.41
वैदेह्या यानि चांगेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत्।
तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत् ॥ ५.१५.४१ ॥
వైదేహి అవయవాలపై ఉన్న ఆభరణాలను రాముడు అప్పుడు వివరించాడో, ఆ ఆభరణ సమూహాలను శరీరాన్ని అలంకరిస్తున్నవిగా అతడు గుర్తించాడు.
5.15.42
सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ।
मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च ॥ ५.१५.४२ ॥
చక్కగా చేయబడిన రెండు చెవికమ్మలు, కుక్కపంటి ఆకారపు చక్కని ఆభరణాలు, చేతులలో మణులు, పగడాలతో విచిత్రమైన ఆభరణాలు.
5.15.43
श्यामानि चिरयुक्तत्वात् तथा संस्थानवन्ति च।
तान्येवैतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत् ॥ ५.१५.४३ ॥
చాలాకాలం ధరించడం వల్ల ఇవి మసకబారినవి, అయినా మంచి ఆకారం కలవి. రాముడు వర్ణించిన ఆభరణాలు ఇవే అని నేను భావిస్తున్నాను.
5.15.44
तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये।
यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः ॥ ५.१५.४४ ॥
వాటిలో చెక్కుచెదరనివాటిని నేను గుర్తించలేకపోతున్నాను. ఆమె వద్ద చెక్కుచెదరకుండా ఉన్నవి ఇవి కావు, ఇందులో సందేహం లేదు.
5.15.45
पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम्।
उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवंगमैः ॥ ५.१५.४५ ॥
బంగారు పట్టీలా మెరిసే పసుపు రంగు మంచి వస్త్రం జారిపోయి ఉంది; చెట్టులో చిక్కుకున్న ఉత్తరీయాన్ని అప్పుడు వానరులు చూశారు.
5.15.46
भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले।
अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च ॥ ५.१५.४६ ॥
నేలపై ప్రధాన ఆభరణాలు కూడా కనిపించాయి; ఆమే వాటిని విసిరివేసింది—మోగే, పెద్దవైనవి.
5.15.47
इदं चिरगृहीतत्वाद् वसनं क्लिष्टवत्तरम्।
तथाप्यनूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत् ॥ ५.१५.४७ ॥
చాలాకాలం ధరించడం వల్ల ఈ వస్త్రం మరింత మాసిపోయింది; అయినా దాని రంగు తగ్గలేదు, రెండవదానిలాగే అందంగా ఉంది.
5.15.48
इयं कनकवर्णांगी रामस्य महिषी प्रिया।
प्रणष्टापि सती यस्य मनसो न प्रणश्यति ॥ ५.१५.४८ ॥
బంగారు వర్ణపు అంగాలు కలిగిన ఈమె రాముడికి ప్రియమైన పట్టమహిషి; దూరమైనా, సతి కావడంవల్ల ఆమె మనస్సు ఆయనను విడిచిపెట్టదు.
5.15.49
इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिरिह तप्यते।
कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च ॥ ५.१५.४९ ॥
ఈమె కోసమే ఇక్కడ రాముడు నాలుగు కారణాలతో బాధపడుతున్నాడు: కరుణ వల్ల, సౌమ్యత వల్ల, శోకం వల్ల, మదనం వల్ల.
5.15.50
स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः।
पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च ॥ ५.१५.५० ॥
'స్త్రీ పోయింది' అనే కరుణ వల్ల, 'ఆశ్రితురాలు' అనే సౌమ్యత వల్ల, 'భార్య పోయింది' అనే శోకం వల్ల, 'ప్రియురాలు' అనే మదనం వల్ల.
5.15.51
अस्या देव्या यथारूपमंगप्रत्यंगसौष्ठवम्।
रामस्य च यथारूपं तस्येयमसितेक्षणा ॥ ५.१५.५१ ॥
ఈ దేవి రూపం, ఆమె అవయవాల సౌందర్యం ఎలాగో, రాముని రూపం కూడా అలాగే; అతనికి తగినది ఈ నల్లని కన్నులది.
5.15.52
अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम्।
तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति ॥ ५.१५.५२ ॥
ఆ దేవి మనసు అతనిపై, అతని మనసు ఆమెపై నిలిచి ఉంది; అందువల్లనే ఆమె, ఆ ధర్మాత్ముడు క్షణమైనా బ్రతికి ఉన్నారు.
5.15.53
दुष्करं कृतवान् रामो हीनो यदनया प्रभुः।
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति ॥ ५.१५.५३ ॥
ఈమె లేకుండానే రాముడు కష్టమైన పని చేస్తున్నాడు: తన దేహాన్ని ధరిస్తున్నాడు, శోకంతో కుంగిపోవడం లేదు.
5.15.54
एवं सीतां तथा दृष्ट्वा हृष्टः पवनसम्भवः।
जगाम मनसा रामं प्रशशंस च तं प्रभुम् ॥ ५.१५.५४ ॥
ఈ విధంగా సీతను అలా చూసి, సంతోషించిన పవనపుత్రుడు మనసుతో రాముని దగ్గరకు వెళ్ళి ఆ ప్రభువును స్తుతించాడు.