Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 5.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.16.1
प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुंगवः।
गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५.१६.१ ॥
Habiendo alabado a Sītā, digna de alabanza, aquel mejor de los monos volvió a caer en la preocupación, al recordar a Rāma, deleitable por sus virtudes.
5.16.2
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान् विललाप ह ॥ ५.१६.२ ॥
Por un momento el resplandeciente Hanumān reflexionó; luego, con los ojos llenos de lágrimas, se lamentó, fijando su pensamiento en Sītā.
5.16.3
मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया।
यदि सीता हि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ५.१६.३ ॥
Si Sītā, honrada por el humilde Lakṣmaṇa y querida por los mayores, está afligida por el dolor, entonces ciertamente el tiempo es difícil de superar.
5.16.4
रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः।
नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गंगेव जलदागमे ॥ ५.१६.४ ॥
La diosa Sītā, que conoce la determinación de Rāma y del sabio Lakṣmaṇa, no se agita en exceso, como el Ganges al llegar las lluvias.
5.16.5
तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्।
राघवोऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ ५.१६.५ ॥
Vaidehī, igual en carácter, edad y conducta, igual en linaje y señales, es digna de Rāghava; y esta de ojos oscuros es digna de él.
5.16.6
तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्।
जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.१६.६ ॥
Al verla, radiante como oro nuevo, como Śrī amada del mundo, fue con el pensamiento hacia Rāma y pronunció estas palabras.
5.16.7
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः।
रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः ॥ ५.१६.७ ॥
Por causa de esta de ojos grandes fue muerto el poderoso Vālī, y Kabandha, igual a Rāvaṇa en valor, fue derribado.
5.16.8
विराधश्च हतः संख्ये राक्षसो भीमविक्रमः।
वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः ॥ ५.१६.८ ॥
Y en la batalla fue muerto el rākṣasa Virādha, de terrible valor, en el bosque, por Rāma, que combatió con audacia, como Śambara fue muerto por Indra.
5.16.9
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ५.१६.९ ॥
Catorce mil rākṣasas de hechos terribles fueron muertos en Janasthāna con flechas semejantes a llamas de fuego.
5.16.10
खरश्च निहतः संख्ये त्रिशिराश्च निपातितः।
दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना ॥ ५.१६.१० ॥
En la batalla fue muerto Khara, derribado Triśiras, y también el de gran esplendor Dūṣaṇa fue muerto por Rāma, de alma conocida.
5.16.11
ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।
अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवाँल्लोकविश्रुतः ॥ ५.१६.११ ॥
La soberanía de los vānaras, rara de obtener y custodiada por Vālī, fue obtenida por Sugrīva, famoso en el mundo, a causa de esta.
5.16.12
सागरश्च मयाऽऽक्रान्तः श्रीमान् नदनदीपतिः।
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयं निरीक्षिता ॥ ५.१६.१२ ॥
Yo crucé el glorioso océano, señor de ríos y arroyos, y por causa de esta de ojos grandes esta ciudad ha sido examinada.
5.16.13
यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्।
अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः ॥ ५.१६.१३ ॥
Aunque Rāma trastornara la tierra hasta el océano, creo que por ella bien valdría incluso el mundo entero.
5.16.14
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।
त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात् कलाम् ॥ ५.१६.१४ ॥
Ya sea el reino de los tres mundos o Sītā, hija de Janaka: el dominio entero de los tres mundos no alcanzaría ni una parte de Sītā.
5.16.15
इयं सा धर्मशीलस्य जनकस्य महात्मनः।
सुता मैथिलराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता ॥ ५.१६.१५ ॥
Esta es aquella Sītā, hija del magnánimo y virtuoso Janaka, princesa del rey de Mithilā, firme en su voto hacia su esposo.
5.16.16
उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।
पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपांसुभिः ॥ ५.१६.१६ ॥
Surgió, hendiendo la tierra labrada por la punta del arado en el campo, cubierta de polvo auspicioso como polen de loto.
5.16.17
विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्वनिवर्तिनः।
स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी ॥ ५.१६.१७ ॥
Es la nuera de Daśaratha, valiente, de noble carácter, que nunca retrocedió en las batallas: la nuera mayor del rey, ilustre.
5.16.18
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः।
इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता ॥ ५.१६.१८ ॥
Esta es la amada esposa de Rāma, conocedor del dharma, agradecido y dueño de sí mismo; ha caído en poder de una rākṣasī.
5.16.19
सर्वान् भोगान् परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात् कृता।
अचिन्तयित्वा कष्टानि प्रविष्टा निर्जनं वनम् ॥ ५.१६.१९ ॥
Abandonando todos los placeres, por la fuerza del amor a su esposo, sin pensar en las penalidades, ha entrado en el bosque desierto.
5.16.20
संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणापरा।
या परां भजते प्रीतिं वनेऽपि भवने यथा ॥ ५.१६.२० ॥
Contenta con frutos y raíces, dedicada a servir a su esposo, encuentra suprema alegría incluso en el bosque, como si estuviera en un hogar.
5.16.21
सेयं कनकवर्णांगी नित्यं सुस्मितभाषिणी।
सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी ॥ ५.१६.२१ ॥
Esta mujer de miembros dorados, que siempre habla con dulce sonrisa, aunque no merece desgracias, soporta este tormento.
5.16.22
इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमिच्छति राघवः।
रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः ॥ ५.१६.२२ ॥
Rāghava desea ver a esta mujer dotada de noble carácter, atormentada por Rāvaṇa, como un sediento anhela un lugar de agua.
5.16.23
अस्या नूनं पुनर्लाभाद् राघवः प्रीतिमेष्यति।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम् ॥ ५.१६.२३ ॥
Al recuperarla, Rāghava sin duda se alegrará, como un rey privado de su reino se regocija al recobrar la tierra.
5.16.24
कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च।
धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी ॥ ५.१६.२४ ॥
Abandonada por los placeres del deseo y privada de sus parientes, sostiene su cuerpo solo con el anhelo de reunirse con él.
5.16.25
नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान् पुष्पफलद्रुमान्।
एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति ॥ ५.१६.२५ ॥
Ella no mira a las rākṣasīs ni a estos árboles cargados de flores y frutos; con el corazón fijo en una sola cosa, sin duda solo ve a Rāma.
5.16.26
भर्ता नाम परं नार्याः शोभनं भूषणादपि।
एषा हि रहिता तेन शोभनार्हा न शोभते ॥ ५.१६.२६ ॥
Para una mujer, el esposo es en verdad el adorno supremo, más que cualquier joya; privada de él, ella, aunque digna de adorno, no resplandece.
5.16.27
दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः।
धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति ॥ ५.१६.२७ ॥
Privado de ella, el señor Rāma realiza una hazaña difícil: sostiene su propio cuerpo y no se hunde en el dolor.
5.16.28
इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्।
सुखार्हां दुःखितां ज्ञात्वा ममापि व्यथितं मनः ॥ ५.१६.२८ ॥
Al ver a esta mujer de cabellos oscuros y ojos como pétalos de loto, digna de felicidad pero afligida, mi propia mente se duele.
5.16.29
क्षितिक्षमा पुष्करसंनिभेक्षणा
या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्।
सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः
संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले ॥ ५.१६.२९ ॥
Ella, paciente como la tierra y de ojos de loto, que antes fue protegida por Rāghava y Lakṣmaṇa, ahora es vigilada al pie de un árbol por rākṣasīs de ojos deformados.
5.16.30
हिमहतनलिनीव नष्टशोभा
व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना।
सहचररहितेव चक्रवाकी
जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना ॥ ५.१६.३० ॥
Como un estanque de loto golpeado por la escarcha, sin su belleza, aplastado por una sucesión de desgracias, como una cakravākī privada de su compañero, la hija de Janaka ha caído en un estado lastimoso.
5.16.31
अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः
शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः।
हिमव्यपायेन च शीतरश्मि-
रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मिः ॥ ५.१६.३१ ॥
Por ella, los árboles aśoka, con las puntas de sus ramas inclinadas por las flores, solo despiertan un dolor profundo; ha pasado la escarcha, y ha salido el de rayos fríos, la luna, y también el de mil rayos, el sol.
5.16.32
इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य
सीतेयमित्येव तु जातबुद्धिः।
संश्रित्य तस्मिन् निषसाद वृक्षे
बली हरीणामृषभस्तरस्वी ॥ ५.१६.३२ ॥
Así, habiendo observado bien la situación, y habiéndose formado la convicción de que «esta es Sītā», el kapi, toro de los monos, poderoso y veloz, se sentó sobre aquel árbol tomando refugio en él.