వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 5.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.16.1
प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुंगवः।
गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५.१६.१ ॥
ప్రశంసార్హురాలైన సీతను ఆ వానర శ్రేష్ఠుడు ప్రశంసించి, గుణాలతో మనోహరుడైన రాముని స్మరించి, మళ్ళీ చింతాక్రాంతుడయ్యాడు.
5.16.2
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान् विललाप ह ॥ ५.१६.२ ॥
ఆ తేజస్వి హనుమంతుడు కొద్దిసేపు ఆలోచించి, కన్నీటితో నిండిన కళ్ళతో సీతను తలచుకుంటూ విలపించాడు.
5.16.3
मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया।
यदि सीता हि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ५.१६.३ ॥
లక్ష్మణునిచే గౌరవింపబడిన, పెద్దలకు ప్రియురాలైన సీత దుఃఖార్తురాలైతే, కాలాన్ని అతిక్రమించడం నిజంగా కష్టం.
5.16.4
रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः।
नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गंगेव जलदागमे ॥ ५.१६.४ ॥
రాముని, జ్ఞానియైన లక్ష్మణుని సంకల్పాన్ని తెలిసిన దేవి సీత, వర్షాకాలంలో గంగలా అతిగా కలత చెందలేదు.
5.16.5
तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्।
राघवोऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ ५.१६.५ ॥
సమానమైన శీలం, వయస్సు, ప్రవర్తన, సమానమైన వంశం, లక్షణాలు కలిగిన వైదేహి రాఘవునికి తగినది; ఈ నల్లకన్నుల స్త్రీ కూడా అతనికి తగినదే.
5.16.6
तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्।
जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.१६.६ ॥
కొత్త బంగారపు కాంతి కలిగి, లోకానికి ప్రియమైన లక్ష్మిలా ఉన్న ఆమెను చూసి, మనసులో రాముని వద్దకు వెళ్ళి ఈ మాటలు పలికాడు.
5.16.7
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः।
रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः ॥ ५.१६.७ ॥
ఈమె కారణంగానే విశాలాక్షి కోసం మహాబలుడు వాలి హతమయ్యాడు; పరాక్రమంలో రావణునితో సమానుడైన కబంధుడు కూడా కూలదోయబడ్డాడు.
5.16.8
विराधश्च हतः संख्ये राक्षसो भीमविक्रमः।
वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः ॥ ५.१६.८ ॥
యుద్ధంలో భయంకర పరాక్రమం గల రాక్షసుడు విరాధుడు కూడా అడవిలో రాముని చేత పరాక్రమంగా హతమయ్యాడు, ఇంద్రుని చేత శంబరుడు హతమైనట్లు.
5.16.9
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ५.१६.९ ॥
జనస్థానంలో భయంకర కర్మలు చేసే పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు అగ్నిజ్వాలల వంటి బాణాలతో హతమయ్యారు.
5.16.10
खरश्च निहतः संख्ये त्रिशिराश्च निपातितः।
दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना ॥ ५.१६.१० ॥
యుద్ధంలో ఖరుడు హతమయ్యాడు, త్రిశిరుడు కూలదోయబడ్డాడు; మహాతేజస్వి దూషణుడు కూడా ఆత్మజ్ఞుడైన రాముని చేత హతమయ్యాడు.
5.16.11
ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।
अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवाँल्लोकविश्रुतः ॥ ५.१६.११ ॥
వాలి రక్షించిన వానరుల అరుదైన ఐశ్వర్యాన్ని, ఈమె కారణంగానే లోకప్రసిద్ధుడైన సుగ్రీవుడు పొందాడు.
5.16.12
सागरश्च मयाऽऽक्रान्तः श्रीमान् नदनदीपतिः।
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयं निरीक्षिता ॥ ५.१६.१२ ॥
నదులకు నదులకు అధిపతియైన శ్రీమంతుడైన సముద్రాన్ని నేను దాటాను; ఈ విశాలాక్షి కోసమే ఈ పట్టణాన్నీ వెతికి చూశాను.
5.16.13
यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्।
अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः ॥ ५.१६.१३ ॥
రాముడు సముద్రాంతమైన ఈ భూమిని తలకిందులు చేసినా, ఆమె కోసం ఈ జగత్తే కూడా తగినదని నా అభిప్రాయం.
5.16.14
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।
त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात् कलाम् ॥ ५.१६.१४ ॥
మూడు లోకాల రాజ్యమా, లేక జనకుని కుమార్తె సీతా — మొత్తం త్రైలోక్య రాజ్యం కూడా సీత యొక్క ఒక కళను పొందలేదు.
5.16.15
इयं सा धर्मशीलस्य जनकस्य महात्मनः।
सुता मैथिलराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता ॥ ५.१६.१५ ॥
ఈమే ఆ సీత — ధర్మశీలుడు, మహాత్ముడైన జనకుని కుమార్తె, మిథిలా రాజు పుత్రిక, భర్తకు దృఢవ్రతురాలు.
5.16.16
उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।
पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपांसुभिः ॥ ५.१६.१६ ॥
పొలంలో నాగలి మొనతో దున్నబడిన భూమిని చీల్చుకుని ఆమె ఉద్భవించింది; తామరపుప్పొడి వంటి శుభకరమైన పొలపు ధూళితో కప్పబడి.
5.16.17
विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्वनिवर्तिनः।
स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी ॥ ५.१६.१७ ॥
పరాక్రమవంతుడు, ఆర్యశీలుడు, యుద్ధాలలో వెనుకంజ వేయనివాడు అయిన దశరథుని కోడలు ఈమె — రాజు యొక్క జ్యేష్ఠ కోడలు, యశస్విని.
5.16.18
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः।
इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता ॥ ५.१६.१८ ॥
ధర్మజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు, ఆత్మనిగ్రహి అయిన రాముని ప్రియ భార్య ఈమె — ఇప్పుడు రాక్షసి వశంలోకి వచ్చింది.
5.16.19
सर्वान् भोगान् परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात् कृता।
अचिन्तयित्वा कष्टानि प्रविष्टा निर्जनं वनम् ॥ ५.१६.१९ ॥
భర్తపై ప్రేమ బలంతో సమస్త భోగాలను త్యజించి, కష్టాలను లెక్కచేయక ఆమె నిర్జనమైన అరణ్యంలో ప్రవేశించింది.
5.16.20
संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणापरा।
या परां भजते प्रीतिं वनेऽपि भवने यथा ॥ ५.१६.२० ॥
పండ్లు, దుంపలతో సంతృప్తి చెంది, భర్త సేవలో నిమగ్నమై, అడవిలోనైనా ఇంట్లో వలె పరమానందాన్ని పొందుతోంది.
5.16.21
सेयं कनकवर्णांगी नित्यं सुस्मितभाषिणी।
सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी ॥ ५.१६.२१ ॥
బంగారు వర్ణపు అవయవాలు కలది, ఎల్లప్పుడూ మధురమైన నవ్వుతో మాట్లాడేది ఈమె, అనర్థాలకు అర్హురాలు కాకపోయినా ఈ హింసను భరిస్తోంది.
5.16.22
इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमिच्छति राघवः।
रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः ॥ ५.१६.२२ ॥
శీలవంతురాలైన ఈమెను రాఘవుడు చూడగోరుతున్నాడు; రావణునిచే బాధింపబడిన ఈమెను, దప్పికగొన్నవాడు నీటి ప్రదేశాన్ని కోరినట్లు.
5.16.23
अस्या नूनं पुनर्लाभाद् राघवः प्रीतिमेष्यति।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम् ॥ ५.१६.२३ ॥
ఈమెను తిరిగి పొందడం వల్ల రాఘవుడు నిశ్చయంగా ఆనందిస్తాడు; రాజ్యం కోల్పోయిన రాజు మళ్ళీ భూమిని పొందినట్లు.
5.16.24
कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च।
धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी ॥ ५.१६.२४ ॥
కామ భోగాలచే విడువబడి, బంధువులకు దూరమై, ఆమె కేవలం ఆయనతో కలవాలనే ఆకాంక్షతో తన దేహాన్ని ధరిస్తోంది.
5.16.25
नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान् पुष्पफलद्रुमान्।
एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति ॥ ५.१६.२५ ॥
ఈమె రాక్షసస్త్రీలను గానీ, ఈ పూలు ఫలాలు గల వృక్షాలను గానీ చూడదు. ఏకాగ్రమైన మనసుతో నిశ్చయంగా రాముడినే ఎల్లప్పుడూ చూస్తోంది.
5.16.26
भर्ता नाम परं नार्याः शोभनं भूषणादपि।
एषा हि रहिता तेन शोभनार्हा न शोभते ॥ ५.१६.२६ ॥
స్త్రీకి భర్తే ఆభరణాలకంటే కూడా గొప్ప శోభ. అతడు లేని ఈమె, శోభకు అర్హురాలైనా శోభించడం లేదు.
5.16.27
दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः।
धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति ॥ ५.१६.२७ ॥
ఈమెతో వియోగంలో ఉన్నా ప్రభువైన రాముడు కష్టమైన పని చేస్తున్నాడు; తన దేహాన్ని ధరిస్తున్నాడు, దుఃఖంతో కృంగిపోవడం లేదు.
5.16.28
इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्।
सुखार्हां दुःखितां ज्ञात्वा ममापि व्यथितं मनः ॥ ५.१६.२८ ॥
నల్లని కేశాంతాలు, తామరపూరేకుల వంటి నేత్రాలు గల ఈమెను సుఖానికి అర్హురాలైనా దుఃఖితురాలిగా చూసి నా మనసు కూడా వ్యథ చెందింది.
5.16.29
क्षितिक्षमा पुष्करसंनिभेक्षणा
या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्।
सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः
संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले ॥ ५.१६.२९ ॥
భూమిలా ఓర్పు గలిగి, తామరకన్నులు గల ఆమె, రాఘవ లక్ష్మణులచే రక్షింపబడినది; ఇప్పుడు వికృత నేత్రాలు గల రాక్షసస్త్రీలచే చెట్టు మొదట్లో కాపలా పెట్టబడుతోంది.
5.16.30
हिमहतनलिनीव नष्टशोभा
व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना।
सहचररहितेव चक्रवाकी
जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना ॥ ५.१६.३० ॥
మంచుతో దెబ్బతిన్న కమలిని వలె శోభ నశించి, వరుస విపత్తులచే నలిగిపోతూ, సహచరుడు లేని చక్రవాకి వలె, జనకుని కుమార్తె దీనస్థితిని పొందింది.
5.16.31
अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः
शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः।
हिमव्यपायेन च शीतरश्मि-
रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मिः ॥ ५.१६.३१ ॥
ఆమె కోసమే పువ్వులతో వంగిన కొమ్మల అశోక వృక్షాలు గాఢమైన శోకాన్నే కలిగిస్తున్నాయి; మంచు తొలగిపోగా చల్లని కిరణాల చంద్రుడు, వేయి కిరణాల సూర్యుడు ఉదయించారు.
5.16.32
इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य
सीतेयमित्येव तु जातबुद्धिः।
संश्रित्य तस्मिन् निषसाद वृक्षे
बली हरीणामृषभस्तरस्वी ॥ ५.१६.३२ ॥
ఈ విధంగా పరిస్థితిని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, 'ఈమె సీతే' అని నిశ్చయించుకొని, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, బలవంతుడు, వేగవంతుడు ఆ వృక్షాన్ని ఆశ్రయించి కూర్చున్నాడు.