ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 5.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.16.1
प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुंगवः।
गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५.१६.१ ॥
ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਸੀਤਾ ਦੀ ਉਸ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।
5.16.2
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान् विललाप ह ॥ ५.१६.२ ॥
ਤੇਜਸਵੀ ਹਨੁਮਾਨ ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
5.16.3
मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया।
यदि सीता हि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ५.१६.३ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਨ ਯੋਗ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀਤਾ ਜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਖਾ ਹੈ।
5.16.4
रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः।
नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गंगेव जलदागमे ॥ ५.१६.४ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਸੀਤਾ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
5.16.5
तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्।
राघवोऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा ॥ ५.१६.५ ॥
ਬਰਾਬਰ ਸ਼ੀਲ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀ, ਬਰਾਬਰ ਕੁਲ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਰਾਘਵ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਇਹ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।
5.16.6
तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्।
जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ५.१६.६ ॥
ਨਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੀ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
5.16.7
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः।
रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः ॥ ५.१६.७ ॥
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਲਈ ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਬਲ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਵਰਗਾ ਕਬੰਧ ਵੀ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ।
5.16.8
विराधश्च हतः संख्ये राक्षसो भीमविक्रमः।
वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः ॥ ५.१६.८ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਿਰਾਧ ਵੀ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਬਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
5.16.9
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ५.१६.९ ॥
ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ।
5.16.10
खरश्च निहतः संख्ये त्रिशिराश्च निपातितः।
दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना ॥ ५.१६.१० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਡੇਗਿਆ ਗਿਆ; ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
5.16.11
ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।
अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवाँल्लोकविश्रुतः ॥ ५.१६.११ ॥
ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਐਸ਼ਵਰਜ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
5.16.12
सागरश्च मयाऽऽक्रान्तः श्रीमान् नदनदीपतिः।
अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयं निरीक्षिता ॥ ५.१६.१२ ॥
ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਨਗਰੀ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ।
5.16.13
यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्।
अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः ॥ ५.१६.१३ ॥
ਜੇ ਰਾਮ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਲਟ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ, ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਰਾਇ ਹੈ।
5.16.14
राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।
त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात् कलाम् ॥ ५.१६.१४ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ — ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵੀ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।
5.16.15
इयं सा धर्मशीलस्य जनकस्य महात्मनः।
सुता मैथिलराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता ॥ ५.१६.१५ ॥
ਇਹੀ ਉਹ ਸੀਤਾ ਹੈ — ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਮਿਥਿਲਾ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿੜ ਵਰਤ ਵਾਲੀ।
5.16.16
उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।
पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपांसुभिः ॥ ५.१६.१६ ॥
ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹਲ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਵਾਹੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਕਮਲ-ਪਰਾਗ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁਭ ਖੇਤ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ।
5.16.17
विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्वनिवर्तिनः।
स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी ॥ ५.१६.१७ ॥
ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਆਰਯ-ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨੂੰਹ ਇਹ ਹੈ — ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੂੰਹ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ।
5.16.18
धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः।
इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता ॥ ५.१६.१८ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ — ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਦੇ ਵੱਸ ਪੈ ਗਈ ਹੈ।
5.16.19
सर्वान् भोगान् परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात् कृता।
अचिन्तयित्वा कष्टानि प्रविष्टा निर्जनं वनम् ॥ ५.१६.१९ ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਕਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸੁੰਨਸਾਨ ਬਣ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।
5.16.20
संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणापरा।
या परां भजते प्रीतिं वनेऽपि भवने यथा ॥ ५.१६.२० ॥
ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਬਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘਰ ਵਾਂਗ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।
5.16.21
सेयं कनकवर्णांगी नित्यं सुस्मितभाषिणी।
सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी ॥ ५.१६.२१ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਇਹ, ਅਨਰਥਾਂ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਯਾਤਨਾ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5.16.22
इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमिच्छति राघवः।
रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः ॥ ५.१६.२२ ॥
ਸ਼ੀਲਵਾਨ ਇਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਰਾਘਵ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਵਣ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਇਸ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਸਾ ਜਲ-ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੇ।
5.16.23
अस्या नूनं पुनर्लाभाद् राघवः प्रीतिमेष्यति।
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम् ॥ ५.१६.२३ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਰਾਜ-ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਪਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
5.16.24
कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च।
धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी ॥ ५.१६.२४ ॥
ਕਾਮ-ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਉਹ, ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ।
5.16.25
नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान् पुष्पफलद्रुमान्।
एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति ॥ ५.१६.२५ ॥
ਉਹ ਰਾਖਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲ-ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ। ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਦਾ ਵੇਖਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5.16.26
भर्ता नाम परं नार्याः शोभनं भूषणादपि।
एषा हि रहिता तेन शोभनार्हा न शोभते ॥ ५.१६.२६ ॥
ਔਰਤ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਇਹ, ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸ਼ੋਭਦੀ ਨਹੀਂ।
5.16.27
दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः।
धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति ॥ ५.१६.२७ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਢਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।
5.16.28
इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्।
सुखार्हां दुःखितां ज्ञात्वा ममापि व्यथितं मनः ॥ ५.१६.२८ ॥
ਕਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
5.16.29
क्षितिक्षमा पुष्करसंनिभेक्षणा
या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्।
सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः
संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले ॥ ५.१६.२९ ॥
ਧਰਤੀ ਵਰਗੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਵਿਗੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੇਠ ਪਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
5.16.30
हिमहतनलिनीव नष्टशोभा
व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना।
सहचररहितेव चक्रवाकी
जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना ॥ ५.१६.३० ॥
ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਕਮਲਨੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਆਈ, ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਚਕਰਵਾਕੀ ਵਾਂਗ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
5.16.31
अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः
शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः।
हिमव्यपायेन च शीतरश्मि-
रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मिः ॥ ५.१६.३१ ॥
ਉਸ ਲਈ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਸਿਰੇ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਡੂੰਘਾ ਸੋਗ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਪਾਲਾ ਲੰਘਣ ਨਾਲ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਆਏ ਹਨ।
5.16.32
इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य
सीतेयमित्येव तु जातबुद्धिः।
संश्रित्य तस्मिन् निषसाद वृक्षे
बली हरीणामृषभस्तरस्वी ॥ ५.१६.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਇਹ ਸੀਤਾ ਹੀ ਹੈ' ਇਹ ਮਤ ਬਣਨ ਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਉਹ ਕਪੀ ਉਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।