વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.17.1
ततः कुमुदखण्डाभो निर्मलं निर्मलोदयः।
प्रजगाम नभश्चन्द्रो हंसो नीलमिवोदकम् ॥ ५.१७.१ ॥
ત્યારે કુમુદ-પુષ્પના ટુકડા જેવો ઉજ્જ્વળ, નિર્મળ ઉદયવાળો ચંદ્ર નીલા જળમાં હંસની જેમ આકાશમાં આગળ વધ્યો.
5.17.2
साचिव्यमिव कुर्वन् स प्रभया निर्मलप्रभः।
चन्द्रमा रश्मिभिः शीतैः सिषेवे पवनात्मजम् ॥ ५.१७.२ ॥
સહાયકનું કામ કરતો હોય તેમ નિર્મળ કાંતિવાળો એ ચંદ્ર પોતાનાં શીતળ કિરણોથી પવનપુત્રની સેવા કરવા લાગ્યો.
5.17.3
स ददर्श ततः सीतां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।
शोकभारैरिव न्यस्तां भारैर्नावमिवाम्भसि ॥ ५.१७.३ ॥
પછી તેણે પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી સીતાને જોઈ; શોકના ભારથી દબાયેલી, પાણીમાં ભારથી ડૂબેલી નાવ જેવી તે હતી.
5.17.4
दिदृक्षमाणो वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः।
स ददर्शाविदूरस्था राक्षसीर्घोरदर्शनाः ॥ ५.१७.४ ॥
વૈદેહીને જોવાની ઇચ્છાથી પવનપુત્ર હનુમાને થોડે દૂર ઊભેલી ભયંકર રૂપવાળી રાક્ષસીઓને જોઈ.
5.17.5
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा।
अकर्णां शङ्कुकर्णां च मस्तकोच्छ्वासनासिकाम् ॥ ५.१७.५ ॥
એક આંખવાળી, એક કાનવાળી, કાનને જ ઓઢણ બનાવેલી, કાન વિનાની, શંકુ જેવા કાનવાળી, અને માથા તરફ ઊંચકાયેલા નાકવાળી.
5.17.6
अतिकायोत्तमांगीं च तनुदीर्घशिरोधराम्।
ध्वस्तकेशीं तथाकेशीं केशकम्बलधारिणीम् ॥ ५.१७.६ ॥
અતિ વિશાળ શરીરવાળી, પાતળી લાંબી ડોકવાળી, વિખરાયેલા વાળવાળી, વાળ વિનાની, અને વાળની ધાબળી ઓઢેલી.
5.17.7
लम्बकर्णललाटां च लम्बोदरपयोधराम्।
लम्बोष्ठीं चिबुकोष्ठीं च लम्बास्यां लम्बजानुकाम् ॥ ५.१७.७ ॥
લાંબા કાન અને લાંબા કપાળવાળી, લાંબા પેટ અને લાંબા સ્તનવાળી, લાંબા હોઠવાળી, દાઢી જેવા હોઠવાળી, લાંબા મુખવાળી અને લાંબા ઘૂંટણવાળી.
5.17.8
ह्रस्वां दीर्घां च कुब्जां च विकटां वामनां तथा।
करालां भुग्नवक्त्रां च पिंगाक्षीं विकृताननाम् ॥ ५.१७.८ ॥
ટૂંકી અને ઊંચી, કુબડી અને વિકૃત, વામન, ભયંકર, વાંકા મુખવાળી, પીળી આંખોવાળી અને વિકૃત મુખવાળી.
5.17.9
विकृताः पिंगलाः कालीः क्रोधनाः कलहप्रियाः।
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः ॥ ५.१७.९ ॥
વિકૃત, પીળી, કાળી, ક્રોધી અને ઝઘડાપ્રિય; કાળા લોખંડના મોટા શૂળ, કૂટ અને મુદ્ગર ધારણ કરનારી.
5.17.10
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः।
गजोष्ट्रहयपादाश्च निखातशिरसोऽपराः ॥ ५.१७.१० ॥
ભૂંડ, હરણ, વાઘ, ભેંસ, બકરી અને શિયાળના મુખવાળી; હાથી, ઊંટ અને ઘોડાના પગવાળી તથા ધસી ગયેલા માથાવાળી અન્ય.
5.17.11
एकहस्तैकपादाश्च खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः।
गोकर्णीर्हस्तिकर्णीश्च हरिकर्णीस्तथापराः ॥ ५.१७.११ ॥
એક હાથ અને એક પગવાળી; ગધેડાના, ઘોડાના, ગાયના, હાથીના અને હરણના કાનવાળી અન્ય.
5.17.12
अतिनासाश्च काश्चिच्च तिर्यङ्नासा अनासिकाः।
गजसंनिभनासाश्च ललाटोच्छ्वासनासिकाः ॥ ५.१७.१२ ॥
કેટલીક અતિ લાંબા નાકવાળી, કેટલીક ત્રાંસા નાકવાળી, કેટલીક નાક વગરની, હાથી જેવા નાકવાળી અને કપાળથી શ્વાસ લેતી નાકવાળી.
5.17.13
हस्तिपादा महापादा गोपादाः पादचूलिकाः।
अतिमात्रशिरोग्रीवा अतिमात्रकुचोदरीः ॥ ५.१७.१३ ॥
હાથી જેવા પગવાળી, મોટા પગવાળી, ગાય જેવા પગવાળી અને પગ પર ગુચ્છાવાળી; અતિશય મોટાં માથાં અને ગરદનવાળી, અતિશય મોટાં સ્તન અને પેટવાળી.
5.17.14
अतिमात्रास्यनेत्राश्च दीर्घजिह्वाननास्तथा।
अजामुखीर्हस्तिमुखीर्गोमुखीः सूकरीमुखीः ॥ ५.१७.१४ ॥
અતિશય મોટાં મોં અને આંખોવાળી, લાંબી જીભ અને ચહેરાવાળી; કોઈ બકરીમુખી, કોઈ હાથીમુખી, કોઈ ગાયમુખી અને કોઈ ભૂંડમુખી.
5.17.15
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च राक्षसीर्घोरदर्शनाः।
शूलमुद्गरहस्ताश्च क्रोधनाः कलहप्रियाः ॥ ५.१७.१५ ॥
ઘોડા, ઊંટ અને ગધેડાના મુખવાળી રાક્ષસીઓ ભયાનક દેખાતી હતી; હાથમાં ત્રિશૂળ અને ગદા ધારણ કરનારી, ક્રોધી અને ઝઘડાપ્રિય.
5.17.16
कराला धूम्रकेशिन्यो राक्षसीर्विकृताननाः।
पिबन्ति सततं पानं सुरामांससदाप्रियाः ॥ ५.१७.१६ ॥
ભયાનક, ધુમાડા રંગના વાળવાળી, વિકૃત મુખવાળી રાક્ષસીઓ સતત મદિરા પી રહી હતી; તેઓ હંમેશાં સુરા અને માંસના પ્રેમી હતી.
5.17.17
मांसशोणितदिग्धांगीर्मांसशोणितभोजनाः।
ता ददर्श कपिश्रेष्ठो रोमहर्षणदर्शनाः ॥ ५.१७.१७ ॥
માંસ અને રક્તથી લથબથ શરીરવાળી, માંસ અને રક્ત ખાનારી તે રાક્ષસીઓને કપિશ્રેષ્ઠ (હનુમાન) એ જોઈ; તેઓ રોમાંચ ઉપજાવે એવી દેખાતી હતી.
5.17.18
स्कन्धवन्तमुपासीनाः परिवार्य वनस्पतिम्।
तस्याधस्ताच्च तां देवीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ॥ ५.१७.१८ ॥
તે રાક્ષસીઓ ડાળીઓવાળા તે વૃક્ષને ઘેરીને બેઠી હતી; તેની નીચે તે દેવી, રાજપુત્રી, નિર્દોષ (સીતા) હતી.
5.17.19
लक्षयामास लक्ष्मीवान् हनूमाञ्जनकात्मजाम्।
निष्प्रभां शोकसंतप्तां मलसंकुलमूर्धजाम् ॥ ५.१७.१९ ॥
લક્ષ્મીવાન હનુમાને જનકપુત્રીને જોયાં — પ્રભાહીન, શોકથી સંતપ્ત, મેલથી ગૂંચવાયેલા વાળવાળાં.
5.17.20
क्षीणपुण्यां च्युतां भूमौ तारां निपतितामिव।
चारित्रव्यपदेशाढ्यां भर्तृदर्शनदुर्गताम् ॥ ५.१७.२० ॥
પુણ્ય ક્ષીણ થતાં ભૂમિ પર પડેલા તારા જેવાં — સદાચારની ખ્યાતિથી સમૃદ્ધ, પણ પતિના દર્શન વિના દુર્દશામાં.
5.17.21
भूषणैरुत्तमैर्हीनां भर्तृवात्सल्यभूषिताम्।
राक्षसाधिपसंरुद्धां बन्धुभिश्च विनाकृताम् ॥ ५.१७.२१ ॥
ઉત્તમ આભૂષણો વિનાની, પતિના વાત્સલ્યથી જ શોભતી, રાક્ષસાધિપે રોકેલી, સ્વજનોથી વિખૂટી પડેલી.
5.17.22
वियूथां सिंहसंरुद्धां बद्धां गजवधूमिव।
चन्द्ररेखां पयोदान्ते शारदाभ्रैरिवावृताम् ॥ ५.१७.२२ ॥
ટોળાથી વિખૂટી, સિંહોથી ઘેરાયેલી અને બંધાયેલી હાથણી જેવી; વર્ષાઋતુના અંતે શરદના વાદળોથી ઢંકાયેલી ચંદ્રરેખા જેવી.
5.17.23
क्लिष्टरूपामसंस्पर्शादयुक्तामिव वल्लकीम्।
स तां भर्तृहिते युक्तामयुक्तां रक्षसां वशे ॥ ५.१७.२३ ॥
સ્પર્શના અભાવે દુઃખી રૂપવાળી, સૂર બગડેલી વીણા જેવી; પતિના હિતમાં લીન હોવા છતાં રાક્ષસોના વશમાં હતી.
5.17.24
अशोकवनिकामध्ये शोकसागरमाप्लुताम्।
ताभिः परिवृतां तत्र सग्रहामिव रोहिणीम् ॥ ५.१७.२४ ॥
અશોકવનની મધ્યમાં શોકસાગરમાં ડૂબેલી, ત્યાં તેમનાથી ઘેરાયેલી, ગ્રહો સાથેની રોહિણી જેવી.
5.17.25
ददर्श हनुमांस्तत्र लतामकुसुमामिव।
सा मलेन च दिग्धांगी वपुषा चाप्यलंकृता।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति च न भाति च ॥ ५.१७.२५ ॥
ત્યાં હનુમાને ફૂલ વિનાની વેલ જેવી તેને જોઈ. મેલથી લેપાયેલા અંગવાળી હોવા છતાં તે શરીરથી અલંકૃત જેવી હતી. કાદવે લપેટાયેલા કમળના દાંડા જેવી તે ચમકતી હતી અને ચમકતી પણ નહોતી.
5.17.26
मलिनेन तु वस्त्रेण परिक्लिष्टेन भामिनीम्।
संवृतां मृगशावाक्षीं ददर्श हनुमान् कपिः ॥ ५.१७.२६ ॥
મેલા અને જીર્ણ વસ્ત્રમાં વીંટાયેલી તે સુંદરીને, મૃગશાવક જેવી આંખોવાળીને, કપિ હનુમાને જોઈ.
5.17.27
तां देवीं दीनवदनामदीनां भर्तृतेजसा।
रक्षितां स्वेन शीलेन सीतामसितलोचनाम् ॥ ५.१७.२७ ॥
તે દેવીને, જેનું મુખ દીન હતું છતાં જે દીન નહોતી, પતિના તેજથી રક્ષિત, પોતાના જ શીલથી રક્ષિત, સીતાને, કાળા નેત્રોવાળીને.
5.17.28
तां दृष्ट्वा हनुमान् सीतां मृगशावनिभेक्षणाम्।
मृगकन्यामिव त्रस्तां वीक्षमाणां समन्ततः ॥ ५.१७.२८ ॥
મૃગશાવક જેવી આંખોવાળી સીતાને જોઈને હનુમાને, ડરેલી હરણી જેમ ચારે બાજુ જોતી તેને જોઈ.
5.17.29
दहन्तीमिव निःश्वासैर्वृक्षान् पल्लवधारिणः।
संघातमिव शोकानां दुःखस्योर्मिमिवोत्थिताम् ॥ ५.१७.२९ ॥
પલ્લવ ધારણ કરતાં વૃક્ષોને પોતાના નિસાસાથી બાળતી હોય તેમ, શોકોના ઢગલા જેવી, દુઃખની લહેર જેવી ઊભેલી.
5.17.30
तां क्षमां सुविभक्तांगीं विनाभरणशोभिनीम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे मारुतिः प्रेक्ष्य मैथिलीम् ॥ ५.१७.३० ॥
ક્ષમાશીલ, સુડોળ અંગોવાળી, અલંકાર વિના પણ શોભતી તે મૈથિલીને જોઈને મારુતિ હનુમાનને અતુલ હર્ષ થયો.
5.17.31
हर्षजानि च सोऽश्रूणि तां दृष्ट्वा मदिरेक्षणाम्।
मुमोच हनुमांस्तत्र नमश्चक्रे च राघवम् ॥ ५.१७.३१ ॥
મદિરા જેવી મત્ત આંખોવાળી તેમને જોઈને હનુમાને ત્યાં હર્ષથી ઉત્પન્ન આંસુ વહાવ્યાં અને રાઘવને નમસ્કાર કર્યા.
5.17.32
नमस्कृत्वाथ रामाय लक्ष्मणाय च वीर्यवान्।
सीतादर्शनसंहृष्टो हनुमान् संवृतोऽभवत् ॥ ५.१७.३२ ॥
પછી રામ અને લક્ષ્મણને નમસ્કાર કરીને, સીતાના દર્શનથી હર્ષિત વીર્યવાન હનુમાન પોતાને છુપાવીને રહ્યા.