वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.17.1
ततः कुमुदखण्डाभो निर्मलं निर्मलोदयः।
प्रजगाम नभश्चन्द्रो हंसो नीलमिवोदकम् ॥ ५.१७.१ ॥
तेव्हा कुमुदपुष्पाच्या तुकड्यासारखा शुभ्र, निर्मल उदय असलेला चंद्र निळ्या पाण्यात हंसाप्रमाणे आकाशातून पुढे सरकला.
5.17.2
साचिव्यमिव कुर्वन् स प्रभया निर्मलप्रभः।
चन्द्रमा रश्मिभिः शीतैः सिषेवे पवनात्मजम् ॥ ५.१७.२ ॥
सहाय्यकाचे कार्य करत असल्याप्रमाणे निर्मल तेजाचा तो चंद्र आपल्या शीतल किरणांनी पवनपुत्राची सेवा करू लागला.
5.17.3
स ददर्श ततः सीतां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।
शोकभारैरिव न्यस्तां भारैर्नावमिवाम्भसि ॥ ५.१७.३ ॥
मग त्याने पूर्णचंद्रासारख्या मुखाच्या सीतेला पाहिले; दुःखाच्या ओझ्याने खचलेली, पाण्यात वजनाने बुडालेल्या नौकेसारखी ती दिसत होती.
5.17.4
दिदृक्षमाणो वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः।
स ददर्शाविदूरस्था राक्षसीर्घोरदर्शनाः ॥ ५.१७.४ ॥
वैदेहीला पाहण्याच्या इच्छेने पवनपुत्र हनुमानाने जवळच उभ्या असलेल्या भयानक रूपाच्या राक्षसींना पाहिले.
5.17.5
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा।
अकर्णां शङ्कुकर्णां च मस्तकोच्छ्वासनासिकाम् ॥ ५.१७.५ ॥
एका डोळ्याची, एका कानाची, कानांनाच पांघरूण केलेली, कानच नसलेली, खिळ्यासारखे कान असलेली आणि डोक्याच्या दिशेने वर उचललेले नाक असलेली.
5.17.6
अतिकायोत्तमांगीं च तनुदीर्घशिरोधराम्।
ध्वस्तकेशीं तथाकेशीं केशकम्बलधारिणीम् ॥ ५.१७.६ ॥
अतिविशाल शरीराची, बारीक लांब मानेची, विखुरलेल्या केसांची, केसच नसलेली आणि केसांचे घोंगडे पांघरलेली.
5.17.7
लम्बकर्णललाटां च लम्बोदरपयोधराम्।
लम्बोष्ठीं चिबुकोष्ठीं च लम्बास्यां लम्बजानुकाम् ॥ ५.१७.७ ॥
लांब कान आणि लांब कपाळ असलेल्या, लांब पोट आणि लांब स्तन असलेल्या, लांब ओठांच्या, हनुवटीसारखे ओठ असलेल्या, लांब तोंडाच्या आणि लांब गुडघ्यांच्या.
5.17.8
ह्रस्वां दीर्घां च कुब्जां च विकटां वामनां तथा।
करालां भुग्नवक्त्रां च पिंगाक्षीं विकृताननाम् ॥ ५.१७.८ ॥
ठेंगण्या आणि उंच, कुबड्या व विकृत, वामन, भयंकर, वाकड्या तोंडाच्या, पिंगट डोळ्यांच्या आणि विकृत तोंडाच्या.
5.17.9
विकृताः पिंगलाः कालीः क्रोधनाः कलहप्रियाः।
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः ॥ ५.१७.९ ॥
विकृत, पिंगट, काळ्या, क्रोधी आणि कलहप्रिय; काळ्या लोखंडाचे मोठे शूल, कूट व मुद्गर धारण करणाऱ्या.
5.17.10
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः।
गजोष्ट्रहयपादाश्च निखातशिरसोऽपराः ॥ ५.१७.१० ॥
डुक्कर, हरीण, वाघ, रेडा, बकरा व कोल्हा यांच्या तोंडाच्या, हत्ती, उंट व घोडा यांच्या पायांच्या आणि इतर बुडालेल्या डोक्याच्या.
5.17.11
एकहस्तैकपादाश्च खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः।
गोकर्णीर्हस्तिकर्णीश्च हरिकर्णीस्तथापराः ॥ ५.१७.११ ॥
एक हात आणि एक पाय असलेल्या; गाढवाचे, घोड्याचे, गाईचे, हत्तीचे आणि हरणाचे कान असलेल्या इतर.
5.17.12
अतिनासाश्च काश्चिच्च तिर्यङ्नासा अनासिकाः।
गजसंनिभनासाश्च ललाटोच्छ्वासनासिकाः ॥ ५.१७.१२ ॥
कोणी अतिशय लांब नाक असलेल्या, कोणी तिरपी नाक असलेल्या, कोणी नाक नसलेल्या, हत्तीसारख्या नाकाच्या आणि कपाळातून श्वास घेणाऱ्या नाकाच्या.
5.17.13
हस्तिपादा महापादा गोपादाः पादचूलिकाः।
अतिमात्रशिरोग्रीवा अतिमात्रकुचोदरीः ॥ ५.१७.१३ ॥
हत्तीसारखे पाय, मोठे पाय, गायीसारखे पाय आणि पायांवर तुरा असलेल्या; अतिशय मोठे डोके व मान, अतिशय मोठी छाती व पोट असलेल्या.
5.17.14
अतिमात्रास्यनेत्राश्च दीर्घजिह्वाननास्तथा।
अजामुखीर्हस्तिमुखीर्गोमुखीः सूकरीमुखीः ॥ ५.१७.१४ ॥
अतिशय मोठी तोंडे व डोळे असलेल्या, लांब जीभ व चेहरे असलेल्या; कोणी शेळीमुखी, कोणी हत्तीमुखी, कोणी गायीमुखी, कोणी डुकरमुखी.
5.17.15
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च राक्षसीर्घोरदर्शनाः।
शूलमुद्गरहस्ताश्च क्रोधनाः कलहप्रियाः ॥ ५.१७.१५ ॥
घोडा, उंट व गाढवाच्या तोंडाच्या राक्षसी भयानक दिसत होत्या; हातात शूल व मुद्गर धरलेल्या, क्रोधी आणि भांडणप्रिय.
5.17.16
कराला धूम्रकेशिन्यो राक्षसीर्विकृताननाः।
पिबन्ति सततं पानं सुरामांससदाप्रियाः ॥ ५.१७.१६ ॥
भयानक, धुरकट केसांच्या, विकृत चेहऱ्याच्या राक्षसी सतत मद्य पीत होत्या; त्या नेहमी सुरा व मांस यांच्या प्रेमी होत्या.
5.17.17
मांसशोणितदिग्धांगीर्मांसशोणितभोजनाः।
ता ददर्श कपिश्रेष्ठो रोमहर्षणदर्शनाः ॥ ५.१७.१७ ॥
मांस व रक्ताने माखलेल्या शरीराच्या, मांस व रक्त खाणाऱ्या त्या राक्षसींना कपिश्रेष्ठ (हनुमान) पाहिले; त्या अंगावर काटा आणणाऱ्या दिसत होत्या.
5.17.18
स्कन्धवन्तमुपासीनाः परिवार्य वनस्पतिम्।
तस्याधस्ताच्च तां देवीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ॥ ५.१७.१८ ॥
त्या राक्षसी शाखांनी युक्त त्या वृक्षाभोवती बसल्या होत्या; त्याच्या खाली ती देवी, राजकन्या, निर्दोष (सीता) होती.
5.17.19
लक्षयामास लक्ष्मीवान् हनूमाञ्जनकात्मजाम्।
निष्प्रभां शोकसंतप्तां मलसंकुलमूर्धजाम् ॥ ५.१७.१९ ॥
लक्ष्मीवान हनुमानाने जनककन्येला पाहिले — तेजहीन, शोकाने तप्त, मळाने गुंतलेल्या केसांसह.
5.17.20
क्षीणपुण्यां च्युतां भूमौ तारां निपतितामिव।
चारित्रव्यपदेशाढ्यां भर्तृदर्शनदुर्गताम् ॥ ५.१७.२० ॥
पुण्य क्षीण होऊन भूमीवर कोसळलेल्या ताऱ्यासारखी — सच्चारित्र्याच्या कीर्तीने समृद्ध, पण पतीच्या दर्शनाविना दुर्दशेत.
5.17.21
भूषणैरुत्तमैर्हीनां भर्तृवात्सल्यभूषिताम्।
राक्षसाधिपसंरुद्धां बन्धुभिश्च विनाकृताम् ॥ ५.१७.२१ ॥
उत्तम अलंकारांविना, पतीच्या प्रेमानेच शोभणारी, राक्षसराजाने रोखलेली, आप्तांपासून दूर केलेली.
5.17.22
वियूथां सिंहसंरुद्धां बद्धां गजवधूमिव।
चन्द्ररेखां पयोदान्ते शारदाभ्रैरिवावृताम् ॥ ५.१७.२२ ॥
कळपापासून दुरावलेल्या, सिंहांनी वेढलेल्या व बांधलेल्या हत्तिणीसारखी; पावसाळ्याच्या शेवटी शरद मेघांनी झाकलेल्या चंद्रकोरीसारखी.
5.17.23
क्लिष्टरूपामसंस्पर्शादयुक्तामिव वल्लकीम्।
स तां भर्तृहिते युक्तामयुक्तां रक्षसां वशे ॥ ५.१७.२३ ॥
स्पर्शाच्या अभावाने क्लेशलेल्या रूपाची, सूर चुकलेल्या वीणेसारखी; पतीच्या हितात रमलेली असूनही राक्षसांच्या वशात होती.
5.17.24
अशोकवनिकामध्ये शोकसागरमाप्लुताम्।
ताभिः परिवृतां तत्र सग्रहामिव रोहिणीम् ॥ ५.१७.२४ ॥
अशोकवनाच्या मध्यभागी शोकसागरात बुडालेली, तेथे त्यांनी वेढलेली, ग्रहांसह असलेल्या रोहिणीसारखी.
5.17.25
ददर्श हनुमांस्तत्र लतामकुसुमामिव।
सा मलेन च दिग्धांगी वपुषा चाप्यलंकृता।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति च न भाति च ॥ ५.१७.२५ ॥
तेथे हनुमानाने फुलांविना वेलीप्रमाणे तिला पाहिले. मळाने माखलेल्या अंगांची ती असूनही शरीराने अलंकृत वाटत होती. चिखलाने माखलेल्या कमळदांड्याप्रमाणे ती चमकत होती आणि चमकतही नव्हती.
5.17.26
मलिनेन तु वस्त्रेण परिक्लिष्टेन भामिनीम्।
संवृतां मृगशावाक्षीं ददर्श हनुमान् कपिः ॥ ५.१७.२६ ॥
मळकट आणि जीर्ण वस्त्राने वेढलेल्या त्या सुंदरीला, हरणाच्या पिलासारख्या डोळ्यांच्या तिला, वानर हनुमानाने पाहिले.
5.17.27
तां देवीं दीनवदनामदीनां भर्तृतेजसा।
रक्षितां स्वेन शीलेन सीतामसितलोचनाम् ॥ ५.१७.२७ ॥
त्या देवीला, जिचे मुख दीन होते तरी जी दीन नव्हती, पतीच्या तेजाने रक्षिलेली, स्वतःच्या शीलानेच रक्षिलेली, सीतेला, काळ्या डोळ्यांच्या तिला.
5.17.28
तां दृष्ट्वा हनुमान् सीतां मृगशावनिभेक्षणाम्।
मृगकन्यामिव त्रस्तां वीक्षमाणां समन्ततः ॥ ५.१७.२८ ॥
हरणाच्या पिलासारख्या डोळ्यांच्या सीतेला पाहून हनुमानाने, भीत झालेल्या हरिणीप्रमाणे चहूकडे पाहणारी ती दिसली.
5.17.29
दहन्तीमिव निःश्वासैर्वृक्षान् पल्लवधारिणः।
संघातमिव शोकानां दुःखस्योर्मिमिवोत्थिताम् ॥ ५.१७.२९ ॥
पालवी धारण करणाऱ्या वृक्षांना आपल्या उसाश्यांनी जाळत असल्यासारखी, शोकांच्या राशीसारखी, दुःखाच्या लाटेसारखी उभी राहिलेली.
5.17.30
तां क्षमां सुविभक्तांगीं विनाभरणशोभिनीम्।
प्रहर्षमतुलं लेभे मारुतिः प्रेक्ष्य मैथिलीम् ॥ ५.१७.३० ॥
क्षमाशील, सुडौल अंगांच्या, दागिन्यांविनाही शोभणाऱ्या त्या मैथिलीला पाहून मारुती हनुमानाला अतुलनीय हर्ष झाला.
5.17.31
हर्षजानि च सोऽश्रूणि तां दृष्ट्वा मदिरेक्षणाम्।
मुमोच हनुमांस्तत्र नमश्चक्रे च राघवम् ॥ ५.१७.३१ ॥
मदिरेसारखे धुंद डोळे असलेल्या तिला पाहून हनुमानाने तेथेच आनंदाश्रू ढाळले आणि राघवाला नमस्कार केला.
5.17.32
नमस्कृत्वाथ रामाय लक्ष्मणाय च वीर्यवान्।
सीतादर्शनसंहृष्टो हनुमान् संवृतोऽभवत् ॥ ५.१७.३२ ॥
नंतर रामाला व लक्ष्मणाला नमस्कार करून, सीतादर्शनाने आनंदित झालेला पराक्रमी हनुमान स्वतःला लपवून राहिला.