વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.19.1
तस्मिन्नेव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता।
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ ५.१९.१ ॥
તે જ સમયે નિર્દોષ રાજકુમારી, રૂપ અને યૌવનથી સંપન્ન, ઉત્તમ આભૂષણોથી શોભિત હતી.
5.19.2
ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम्।
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ ५.१९.२ ॥
ત્યારે રાક્ષસાધિપતિ રાવણને જોતાં જ વૈદેહી પવનમાં કેળના છોડની જેમ ધ્રૂજી ઊઠી.
5.19.3
ऊरुभ्यामुदरं छाद्य बाहुभ्यां च पयोधरौ।
उपविष्टा विशालाक्षी रुदती वरवर्णिनी ॥ ५.१९.३ ॥
જાંઘો વડે પેટ અને હાથો વડે સ્તન ઢાંકીને બેઠેલી તે વિશાળનયના, સુંદર વર્ણવાળી રડી રહી હતી.
5.19.4
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः।
ददर्श दीनां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ ५.१९.४ ॥
દશગ્રીવ રાવણે રાક્ષસીઓના સમૂહથી રક્ષિત, દીન અને દુઃખથી પીડિત વૈદેહીને જોઈ; તે સમુદ્રમાં ડૂબેલી નાવ જેવી હતી.
5.19.5
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम्।
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ ५.१९.५ ॥
ખુલ્લી ધરતી પર બેઠેલી, દૃઢવ્રતા તે, વૃક્ષમાંથી કપાઈને ભૂમિ પર પડેલી ડાળી જેવી હતી.
5.19.6
मलमण्डनदिग्धांगीं मण्डनार्हाममण्डनाम्।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ ५.१९.६ ॥
મેલ અને ધૂળથી લિપ્ત અંગોવાળી, અલંકારને યોગ્ય છતાં અલંકારરહિત, કીચડથી લપેટાયેલા કમળની દાંડી જેવી તે ક્યારેક શોભતી હતી, ક્યારેક ન શોભતી.
5.19.7
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः।
संकल्पहयसंयुक्तैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ ५.१९.७ ॥
સંકલ્પરૂપી ઘોડાઓ જોડેલા મનોરથો પર સવાર થઈને, આત્મજ્ઞ રાજસિંહ રામની સમીપ જતી હોય તેમ.
5.19.8
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम्।
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ ५.१९.८ ॥
ક્ષીણ થતી, રડતી, એકલી, ધ્યાન અને શોકમાં લીન, દુઃખનો અંત ન જોતી, રામને અનુસરતી સીતા.
5.19.9
चेष्टमानामथाविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव।
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ ५.१९.९ ॥
નાગરાજની પત્ની જેમ તડપતી અને ગ્રસ્ત, અથવા ધૂમકેતુથી પીડિત રોહિણી નક્ષત્ર જેવી.
5.19.10
वृत्तशीले कुले जातामाचारवति धार्मिके।
पुनः संस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ ५.१९.१० ॥
ઉત્તમ આચાર અને શીલવાળા, ધાર્મિક કુળમાં જન્મેલી; દુષ્કુળમાં જન્મેલી હોય તેમ ફરી સંસ્કાર પામેલી.
5.19.11
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम्।
प्रज्ञामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ ५.१९.११ ॥
ઝાંખી થયેલી મહાન કીર્તિ જેવી, અપમાનિત શ્રદ્ધા જેવી, ક્ષીણ થયેલી પ્રજ્ઞા જેવી, રોકાયેલી આશા જેવી.
5.19.12
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव।
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहतामिव ॥ ५.१९.१२ ॥
નાશ પામેલા ભવિષ્ય જેવી, રોકાયેલી આજ્ઞા જેવી, સમયે પ્રકાશતી દિશા જેવી, છીનવાયેલી પૂજા જેવી.
5.19.13
पौर्णमासीमिव निशां तमोग्रस्तेन्दुमण्डलाम्।
पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव ॥ ५.१९.१३ ॥
તે અંધકારથી ગ્રસ્ત ચંદ્રમંડળવાળી પૂર્ણિમાની રાત્રિ જેવી, નષ્ટ થયેલી કમળિની જેવી, શૂરવીરો હણાયેલી સેના જેવી હતી.
5.19.14
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम्।
वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव ॥ ५.१९.१४ ॥
તે અંધકારથી નષ્ટ થયેલી પ્રભા જેવી, સૂકાઈ ગયેલી નદી જેવી, અપવિત્ર કરાયેલી વેદી જેવી, શાંત થયેલી અગ્નિજ્વાળા જેવી હતી.
5.19.15
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम्।
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलामिव पद्मिनीम् ॥ ५.१९.१५ ॥
તે પાંદડાં અને કમળ ઉખેડાયેલાં, પક્ષીઓ ભયભીત, હાથીની સૂંઢથી કચડાયેલી, વ્યાકુળ કમળિની જેવી હતી.
5.19.16
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव।
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षे निशामिव ॥ ५.१९.१६ ॥
પતિ-શોકથી આતુર, સૂકી, વહાવીને ખાલી કરાયેલી નદી જેવી; કૃષ્ણપક્ષની રાત્રિ જેવી પરમ શૃંગારરહિત હતી.
5.19.17
सुकुमारीं सुजातांगीं रत्नगर्भगृहोचिताम्।
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ ५.१९.१७ ॥
તે સુકુમાર, સુંદર અંગોવાળી, રત્નભર્યા ગૃહને યોગ્ય; તાપથી તપતી, તાજેતરમાં ઉખેડાયેલી કમળની દાંડી જેવી હતી.
5.19.18
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम्।
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ ५.१९.१८ ॥
તે યૂથપતિથી અલગ કરાયેલી, પકડાઈને થાંભલે બાંધેલી, નિઃશ્વાસ નાખતી, અતિ દુઃખાતુર ગજરાજની પત્ની જેવી હતી.
5.19.19
एकया दीर्घया वेण्या शोभमानामयत्नतः।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ ५.१९.१९ ॥
વરસાદના વાદળો વિદાય થયા પછી નીલી વનરાજીથી પૃથ્વી શોભે તેમ, તે એક લાંબી ચોટલીથી સહજ શોભતી હતી.
5.19.20
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च।
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ ५.१९.२० ॥
ઉપવાસ, શોક, ધ્યાન અને ભયથી તે ક્ષીણ, કૃશ, દીન, અલ્પાહારી હતી, તપ જ જેનું ધન હતું.
5.19.21
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव।
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ ५.१९.२१ ॥
દુઃખથી પીડિત, હાથ જોડીને યાચના કરતી દેવીની જેમ, રઘુશ્રેષ્ઠ રામના ભાવમાં લીન, દશગ્રીવના પરાજયની ઇચ્છા કરતી.
5.19.22
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां
सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम्।
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं
प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ ५.१९.२२ ॥
ચારેય બાજુ જોતી, રડતી, નિર્દોષ, સુંદર પાંપણોવાળી, લાલ-સફેદ લાંબી આંખોવાળી, રામ પ્રત્યે અતિ નિષ્ઠાવાન મૈથિલીને રાવણે પોતાના જ વિનાશ માટે લલચાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.