वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.19.1
तस्मिन्नेव ततः काले राजपुत्री त्वनिन्दिता।
रूपयौवनसम्पन्नं भूषणोत्तमभूषितम् ॥ ५.१९.१ ॥
त्याच वेळी ती निर्दोष राजकन्या, रूप आणि यौवनाने संपन्न, उत्तम अलंकारांनी सजलेली होती.
5.19.2
ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम्।
प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा ॥ ५.१९.२ ॥
तेव्हा राक्षसाधिपती रावणाला पाहताच वैदेही वाऱ्यात केळीचे झाड थरथरावे तसी थरथरली.
5.19.3
ऊरुभ्यामुदरं छाद्य बाहुभ्यां च पयोधरौ।
उपविष्टा विशालाक्षी रुदती वरवर्णिनी ॥ ५.१९.३ ॥
मांड्यांनी पोट आणि हातांनी स्तन झाकून बसलेली ती विशाल नेत्रांची, सुंदर वर्णाची सीता रडत होती.
5.19.4
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः।
ददर्श दीनां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे ॥ ५.१९.४ ॥
दशग्रीव रावणाने राक्षसींच्या समूहांनी रक्षिलेल्या, दीन आणि दुःखार्त वैदेहीला पाहिले; ती समुद्रात बुडालेल्या नावेसारखी होती.
5.19.5
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम्।
छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः ॥ ५.१९.५ ॥
उघड्या जमिनीवर बसलेली, दृढव्रता ती, वृक्षापासून तुटून भूमीवर पडलेल्या फांदीसारखी होती.
5.19.6
मलमण्डनदिग्धांगीं मण्डनार्हाममण्डनाम्।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥ ५.१९.६ ॥
मळ व धुळीने माखलेल्या अंगांची, अलंकारास योग्य असूनही अलंकाररहित, चिखलात माखलेल्या कमळदांड्याप्रमाणे ती कधी शोभत होती, तर कधी शोभत नव्हती.
5.19.7
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः।
संकल्पहयसंयुक्तैर्यान्तीमिव मनोरथैः ॥ ५.१९.७ ॥
संकल्परूपी घोड्यांना जुंपलेल्या मनोरथांवर स्वार होऊन, आत्मज्ञानी राजसिंह रामाच्या समीप जात असल्यासारखी.
5.19.8
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम्।
दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम् ॥ ५.१९.८ ॥
क्षीण होत चाललेली, रडत असलेली, एकटी, ध्यान आणि शोकात मग्न, दुःखाचा अंत न दिसणारी, रामाला अनुसरणारी सीता.
5.19.9
चेष्टमानामथाविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव।
धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना ॥ ५.१९.९ ॥
नागराजाच्या पत्नीसारखी तडफडत ग्रस्त झालेली, किंवा धूमकेतूने पीडित रोहिणी नक्षत्रासारखी.
5.19.10
वृत्तशीले कुले जातामाचारवति धार्मिके।
पुनः संस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले ॥ ५.१९.१० ॥
उत्तम आचार आणि शीलाच्या, धार्मिक कुलात जन्मलेली; दुष्कुलात जन्मलेल्याप्रमाणे पुन्हा संस्कार पावलेली.
5.19.11
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम्।
प्रज्ञामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव ॥ ५.१९.११ ॥
लोप पावलेल्या महान कीर्तीसारखी, अपमानित श्रद्धेसारखी, क्षीण झालेल्या प्रज्ञेसारखी, अडवलेल्या आशेसारखी.
5.19.12
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव।
दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहतामिव ॥ ५.१९.१२ ॥
नष्ट झालेल्या भविष्यासारखी, अडवलेल्या आज्ञेसारखी, योग्य वेळी प्रकाशणाऱ्या दिशेसारखी, हिरावलेल्या पूजेसारखी.
5.19.13
पौर्णमासीमिव निशां तमोग्रस्तेन्दुमण्डलाम्।
पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव ॥ ५.१९.१३ ॥
ती अंधाराने गिळलेल्या चंद्रबिंबाच्या पौर्णिमेच्या रात्रीसारखी, नष्ट झालेल्या कमळांच्या तळ्यासारखी, शूर मारले गेलेल्या सेनेसारखी होती.
5.19.14
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम्।
वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव ॥ ५.१९.१४ ॥
ती अंधाराने नष्ट झालेल्या प्रभेसारखी, आटलेल्या नदीसारखी, स्पर्शिलेल्या यज्ञवेदीसारखी, विझलेल्या अग्निज्वालेसारखी होती.
5.19.15
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम्।
हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलामिव पद्मिनीम् ॥ ५.१९.१५ ॥
ती पाने व कमळे उपटलेल्या, पक्षी घाबरलेल्या, हत्तीच्या सोंडेने तुडवलेल्या, व्याकुळ झालेल्या कमळांच्या तळ्यासारखी होती.
5.19.16
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव।
परया मृजया हीनां कृष्णपक्षे निशामिव ॥ ५.१९.१६ ॥
पतिशोकाने व्याकुळ, कोरडी, वाहून रिकामी केलेल्या नदीसारखी; कृष्णपक्षातील रात्रीसारखी परम शृंगाराविना होती.
5.19.17
सुकुमारीं सुजातांगीं रत्नगर्भगृहोचिताम्।
तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम् ॥ ५.१९.१७ ॥
ती सुकुमार, सुंदर अवयवांची, रत्नांनी भरलेल्या गृहास योग्य; उष्णतेने तापलेली, नुकतीच उपटलेल्या कमळदांड्यासारखी होती.
5.19.18
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम्।
निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव ॥ ५.१९.१८ ॥
ती यूथपतीपासून दूर केलेल्या, पकडून खांबाला बांधलेल्या, उसासे टाकणाऱ्या, अत्यंत दुःखाने पीडित गजराजाच्या पत्नीसारखी होती.
5.19.19
एकया दीर्घया वेण्या शोभमानामयत्नतः।
नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव ॥ ५.१९.१९ ॥
पावसाचे ढग सरल्यानंतर निळ्या वनराजीने पृथ्वी शोभते, तसे ती एका लांब वेणीने सहज शोभत होती.
5.19.20
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च।
परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम् ॥ ५.१९.२० ॥
उपवास, शोक, ध्यान आणि भय यांनी ती क्षीण, कृश, दीन, अल्पाहारी झाली होती; तपश्चर्या हेच तिचे धन होते.
5.19.21
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव।
भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम् ॥ ५.१९.२१ ॥
दुःखाने पीडित, हात जोडून याचना करणाऱ्या देवतेप्रमाणे, रघुश्रेष्ठ रामाच्या भावनेत मग्न, दशग्रीवाच्या पराभवाची इच्छा करीत.
5.19.22
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां
सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम्।
अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं
प्रलोभयामास वधाय रावणः ॥ ५.१९.२२ ॥
चोहीकडे पाहत रडणाऱ्या, निर्दोष, सुंदर पापण्यांच्या, लालसर-पांढऱ्या दीर्घ नेत्रांच्या, रामावर अत्यंत निष्ठा असलेल्या मैथिलीला रावणाने आपल्या वधासाठीच फूस लावण्याचा प्रयत्न केला.