વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.21.1
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः।
आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच ततः शनैः ॥ ५.२१.१ ॥
તે ભયંકર રાક્ષસના તે વચનો સાંભળીને સીતા પીડિત થઈ. પછી દીન સ્વરે, દીનતાથી તે ધીમે ધીમે ઉત્તર આપવા લાગી.
5.21.2
दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी।
चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता ॥ ५.२१.२ ॥
દુઃખથી પીડિત, રડતી, કંપતી તપસ્વિની સીતા, સુંદર કમરવાળી, માત્ર પતિનું જ ચિંતન કરતી પતિવ્રતા.
5.21.3
तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता।
निवर्तय मनो मत्तः स्वजने प्रीयतां मनः ॥ ५.२१.३ ॥
એક તણખલું વચ્ચે મૂકીને, પવિત્ર સ્મિતવાળી સીતાએ ઉત્તર આપ્યો: "તારું મન મારાથી પાછું વાળ; તારા સ્વજનોમાં મન પ્રસન્ન થાય."
5.21.4
न मां प्रार्थयितुं युक्तस्त्वं सिद्धिमिव पापकृत्।
अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम् ॥ ५.२१.४ ॥
હે પાપી! પાપી સિદ્ધિની ઇચ્છા કરે તેમ તારે મને ઇચ્છવું યોગ્ય નથી. એકપત્નીવ્રતા હું નિંદિત અકાર્ય નહીં કરું.
5.21.5
कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया।
एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी ॥ ५.२१.५ ॥
મહાન કુળમાં જન્મેલી, પવિત્ર કુળને પામેલી યશસ્વિની વૈદેહી આમ કહીને તે રાવણને બોલી.
5.21.6
रावणं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत्।
नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव ॥ ५.२१.६ ॥
રાવણ તરફ પીઠ ફેરવીને સીતા ફરી આમ બોલી: "હું તારી યોગ્ય પત્ની નથી; હું પરાઈ પત્ની છું, સતી છું."
5.21.7
साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर।
यथा तव तथान्येषां रक्ष्या दारा निशाचर ॥ ५.२१.७ ॥
હે નિશાચર, ધર્મને સારી રીતે વિચારો; સજ્જનોનું વ્રત સારી રીતે આચરો. જેમ તમારી પત્નીઓ તમારે રક્ષવી જોઈએ, તેમ બીજાઓની પત્નીઓ તેમણે રક્ષવી જોઈએ.
5.21.8
आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम्।
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चपलेन्द्रियम्।
नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम् ॥ ५.२१.८ ॥
તમને જ ઉદાહરણ બનાવીને પોતાની પત્નીઓમાં જ આનંદ માણો. જે પોતાની પત્નીઓથી અસંતુષ્ટ, ચંચળ, ચપળ ઇન્દ્રિયોવાળો અને કપટબુદ્ધિવાળો હોય, તેને પરસ્ત્રીઓ પરાભવ તરફ લઈ જાય છે.
5.21.9
इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे।
यथा हि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता ॥ ५.२१.९ ॥
અહીં શું સજ્જનો નથી, કે હોવા છતાં તમે સજ્જનોનું અનુસરણ નથી કરતા? તમારી બુદ્ધિ વિપરીત અને આચારરહિત થઈ ગઈ છે.
5.21.10
वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः।
राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे ॥ ५.२१.१० ॥
જેનું મન મિથ્યાથી પ્રેરિત છે, તે વિવેકીઓએ કહેલું હિતકારક વચન સ્વીકારતો નથી. રાક્ષસોના વિનાશ માટે પણ શું તમે તે સ્વીકારશો નહીં?
5.21.11
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम्।
समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ॥ ५.२१.११ ॥
અસંયમી આત્માવાળા રાજાને પામીને, અનીતિમાં રમતા રાજાના હાથમાં પડતાં, સમૃદ્ધ રાજ્યો અને નગરો પણ નાશ પામે છે.
5.21.12
तथैव त्वां समासाद्य लंका रत्नौघसंकुला।
अपराधात् तवैकस्य नचिराद् विनशिष्यति ॥ ५.२१.१२ ॥
તે જ પ્રમાણે, તમારો આશ્રય પામેલી રત્નરાશિઓથી ભરેલી લંકા પણ તમારા એક જ અપરાધથી શીઘ્ર નાશ પામશે.
5.21.13
स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः।
अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ॥ ५.२१.१३ ॥
હે રાવણ, પોતાનાં જ કર્મોથી નાશ પામતા, દૂરદર્શિતા વિનાના, પાપકર્મી માણસના વિનાશમાં પ્રાણીઓ આનંદ પામે છે.
5.21.14
एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः।
दिष्ट्यैतद् व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः ॥ ५.२१.१४ ॥
આ રીતે પીડિત લોકો તને પાપકર્મી કહેશે; હર્ષિત થઈને કહેશે કે ભયંકર માણસને નસીબથી આ આફત પ્રાપ્ત થઈ.
5.21.15
शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा।
अनन्या राघवेणाहं भास्करेण यथा प्रभा ॥ ५.२१.१५ ॥
ઐશ્વર્ય કે ધનથી મને લલચાવવું શક્ય નથી; સૂર્યથી પ્રભા અલગ ન હોય તેમ હું રાઘવથી અનન્ય છું.
5.21.16
उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम्।
कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्यचित् ॥ ५.२१.१६ ॥
લોકનાથના સન્માનિત બાહુને ઓશીકું બનાવ્યું, તો બીજા કોઈનો બાહુ હું કેમ ઓશીકું બનાવું?
5.21.17
अहमौपयिकी भार्या तस्यैव च धरापतेः।
व्रतस्नातस्य विद्येव विप्रस्य विदितात्मनः ॥ ५.२१.१७ ॥
હું એ ધરાપતિની યોગ્ય પત્ની છું; વ્રતસ્નાત, આત્મજ્ઞાની બ્રાહ્મણને વિદ્યા જેવી.
5.21.18
साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम्।
वने वासितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम् ॥ ५.२१.१८ ॥
હે રાવણ, સારું; દુઃખી એવી મને રામ સાથે મેળવી દે — વનમાં રહેતી હાથણી ગજાધિપતિને મળે તેમ.
5.21.19
मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता।
बन्धं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः ॥ ५.२१.१९ ॥
રામ પોતાનું સ્થાન પાછું મેળવવા ઇચ્છે છે, તેથી તેઓ મૈત્રી કરવા ઇચ્છશે; તું પણ ભયંકર બંધન ઇચ્છતો નથી, તેથી તે પુરુષશ્રેષ્ઠ મૈત્રી જ ઇચ્છશે.
5.21.20
विदितः सर्वधर्मज्ञः शरणागतवत्सलः।
तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि ॥ ५.२१.२० ॥
તે સર્વધર્મજ્ઞ અને શરણાગતવત્સલ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; જો તું જીવવા ઇચ્છે છે તો તેની સાથે તારી મૈત્રી થાય.
5.21.21
प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम्।
मां चास्मै प्रयतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि ॥ ५.२१.२१ ॥
શરણાગતવત્સલ એવા તેમને તું પ્રસન્ન કર; અને સંયમપૂર્વક મને તેમની પાસે પાછી મોકલવી તારા માટે યોગ્ય છે.
5.21.22
एवं हि ते भवेत् स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे।
अन्यथा त्वं हि कुर्वाणः परां प्राप्स्यसि चापदम् ॥ ५.२१.२२ ॥
આમ કરવાથી રઘુશ્રેષ્ઠને મને પાછી સોંપવાથી તારું કલ્યાણ થશે; નહીંતર એમ કરતાં તું મોટી આપત્તિ પામીશ.
5.21.23
वर्जयेद् वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम्।
त्वद्विधं न तु संक्रुद्धो लोकनाथः स राघवः ॥ ५.२१.२३ ॥
ફેંકેલા વજ્રને પણ અને યમને પણ લાંબા સમય સુધી ટાળી શકાય; પણ ક્રોધિત થયેલા એ લોકનાથ રાઘવ તારા જેવાને છોડશે નહીં.
5.21.24
रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम्।
शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव ॥ ५.२१.२४ ॥
ઇન્દ્રે ફેંકેલા વજ્રના ગડગડાટની જેમ રામના ધનુષનો મહાધ્વનિ તું સાંભળીશ.
5.21.25
इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः।
इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षिताः ॥ ५.२१.२५ ॥
અહીં જલદી સુંદર ગાંઠોવાળાં બાણો, બળતા મુખવાળા સર્પોની જેમ, રામ અને લક્ષ્મણનાં નામથી અંકિત થઈને પડશે.
5.21.26
रक्षांसि निहनिष्यन्तः पुर्यामस्यां न संशयः।
असम्पातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः ॥ ५.२१.२६ ॥
આ નગરીમાં રાક્ષસોનો વધ કરતાં, કંક પક્ષીના પીંછાવાળાં બાણો પડતાં અચૂક પ્રહાર કરશે; એમાં શંકા નથી.
5.21.27
राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान्।
उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान् ॥ ५.२१.२७ ॥
તે મહાન રામ ગરુડની જેમ, રાક્ષસરાજો રૂપી મહાસર્પોને વેગથી ઉખેડી નાખશે; વૈનતેય ગરુડ સર્પોને ઉપાડી જાય તેમ.
5.21.28
अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिंदमः।
असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः ॥ ५.२१.२८ ॥
શત્રુઓનું દમન કરનાર મારા પતિ તમારા હાથમાંથી મને જલદી છોડાવી લઈ જશે; વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાંથી અસુરો પાસેથી તેજસ્વી લક્ષ્મી પાછી મેળવી હતી તેમ.
5.21.29
जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले।
अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै ॥ ५.२१.२९ ॥
જનસ્થાનમાં રાક્ષસ-સેના હણાઈ અને સ્થાન નષ્ટ થયું ત્યારે, અશક્ત એવા તેં, હે રાક્ષસ, આ અયોગ્ય કામ કર્યું.
5.21.30
आश्रमं तत्तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः।
गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम ॥ ५.२१.३० ॥
તે બે નરસિંહોના સૂના આશ્રમમાં પ્રવેશીને, તે બે ભાઈઓ દૃષ્ટિથી દૂર ગયા ત્યારે, હે અધમ, તેં મને હરી લીધી.
5.21.31
नहि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया।
शक्यं संदर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव ॥ ५.२१.३१ ॥
રામ અને લક્ષ્મણની ગંધ સૂંઘ્યા પછી, બે વાઘોની સામે કૂતરો ઊભો રહી શકતો નથી તેમ તું તેમની દૃષ્ટિ સામે ઊભો રહી શકીશ નહીં.
5.21.32
तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम्।
वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे ॥ ५.२१.३२ ॥
ઇન્દ્રની બે ભુજાઓથી વૃત્રને પકડ્યો ત્યારે, એક ભુજાના સંઘર્ષમાં તેની પકડ જેમ અસ્થિર થઈ હતી, તેમ તે બંને સાથેના યુદ્ધમાં તારી પકડ અસ્થિર થશે.
5.21.33
क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह।
तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः ॥ ५.२१.३३ ॥
ટૂંક સમયમાં મારા સ્વામી રામ, સૌમિત્રિ સાથે, સૂર્ય થોડું પાણી સૂકવે તેમ બાણોથી તારા પ્રાણ લઈ લેશે.
5.21.34
गिरिं कुबेरस्य गतोऽथवाऽऽलयं
सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः।
असंशयं दाशरथेर्विमोक्ष्यसे
महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव ॥ ५.२१.३४ ॥
તું કુબેરના પર્વત પર ગયો હોય, તેના ભવનમાં ગયો હોય, કે વરુણ રાજાની સભામાં ગયો હોય, તોપણ દશરથપુત્રથી તું નિઃસંશય મુક્ત નહીં થાય; કાળથી હણાયેલું મહાવૃક્ષ વીજળીથી પડે તેમ.