वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.21.1
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः।
आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच ततः शनैः ॥ ५.२१.१ ॥
त्या भयंकर राक्षसाचे ते बोल ऐकून सीता व्यथित झाली. मग दीन स्वराने, दीनपणे ती हळूहळू उत्तर देऊ लागली.
5.21.2
दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी।
चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता ॥ ५.२१.२ ॥
दुःखाने पीडित, रडत, थरथरत असलेली तपस्विनी सीता, सुंदर कटी असलेली, केवळ पतीचेच चिंतन करणारी पतिव्रता.
5.21.3
तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता।
निवर्तय मनो मत्तः स्वजने प्रीयतां मनः ॥ ५.२१.३ ॥
गवताची काडी मध्ये ठेवून, शुचिस्मिता सीता उत्तरली: "तुझे मन माझ्यापासून परत फिरव; आपल्या स्वजनांवर मन प्रेम करो."
5.21.4
न मां प्रार्थयितुं युक्तस्त्वं सिद्धिमिव पापकृत्।
अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम् ॥ ५.२१.४ ॥
हे पापी! पाप करणाऱ्याने सिद्धीची इच्छा करू नये तसे तू मला इच्छिणे योग्य नाही. एकपत्नीव्रता मी निंदित अकार्य करणार नाही.
5.21.5
कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया।
एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी ॥ ५.२१.५ ॥
महान कुलात जन्मलेली, पुण्यकुलात आलेली यशस्विनी वैदेही असे बोलून त्या रावणाला म्हणाली.
5.21.6
रावणं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत्।
नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव ॥ ५.२१.६ ॥
रावणाकडे पाठ फिरवून सीता पुन्हा म्हणाली: "मी तुझ्यासाठी योग्य पत्नी नाही; मी परस्त्री आहे, सती आहे."
5.21.7
साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर।
यथा तव तथान्येषां रक्ष्या दारा निशाचर ॥ ५.२१.७ ॥
हे निशाचरा, धर्माचा नीट विचार कर; सज्जनांचे व्रत नीट पाळ. जशा तुझ्या पत्नी तुझ्याकडून रक्षिल्या जाव्यात, तशाच इतरांच्या पत्नी त्यांच्याकडून रक्षिल्या जाव्यात.
5.21.8
आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम्।
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चपलेन्द्रियम्।
नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम् ॥ ५.२१.८ ॥
स्वतःला उदाहरण करून आपल्याच पत्नींमध्ये रमावे. जो आपल्या पत्नींविषयी असंतुष्ट, चपल, चंचल इंद्रियांचा आणि कपट-बुद्धीचा असतो, त्याला परस्त्रिया पराभवाकडे नेतात.
5.21.9
इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे।
यथा हि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता ॥ ५.२१.९ ॥
येथे सज्जन नाहीत का, किंवा आहेत तरी तू त्यांचे अनुसरण करत नाहीस? तुझी बुद्धी उलटी व आचारहीन झाली आहे.
5.21.10
वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः।
राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे ॥ ५.२१.१० ॥
ज्याचे मन मिथ्येने प्रेरित झाले आहे, तो विवेकी लोकांनी सांगितलेले हितकारक वचन स्वीकारत नाही. राक्षसांच्या नाशासाठी तरी तू ते स्वीकारणार नाहीस का?
5.21.11
अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम्।
समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ॥ ५.२१.११ ॥
आत्मसंयम नसलेल्या राजाच्या आश्रयाला जाऊन, अनीतीत रमणाऱ्या राजाच्या हाती सापडल्यास, समृद्ध राष्ट्रे आणि नगरेही नष्ट होतात.
5.21.12
तथैव त्वां समासाद्य लंका रत्नौघसंकुला।
अपराधात् तवैकस्य नचिराद् विनशिष्यति ॥ ५.२१.१२ ॥
त्याचप्रमाणे, तुझ्या आश्रयाला आलेली रत्नराशींनी भरलेली लंकाही तुझ्या एकाच अपराधामुळे लवकरच नष्ट होईल.
5.21.13
स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः।
अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ॥ ५.२१.१३ ॥
हे रावणा, स्वतःच्या कृत्यांनी नाश पावणाऱ्या, दूरदृष्टी नसलेल्या, पापकर्मी माणसाच्या विनाशात प्राणी आनंदित होतात.
5.21.14
एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः।
दिष्ट्यैतद् व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः ॥ ५.२१.१४ ॥
अशा प्रकारे पीडित लोक तुला पापकर्मी म्हणतील; आनंदित होऊन म्हणतील की भयंकर माणसाला सुदैवाने हे संकट प्राप्त झाले.
5.21.15
शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा।
अनन्या राघवेणाहं भास्करेण यथा प्रभा ॥ ५.२१.१५ ॥
ऐश्वर्याने किंवा धनाने मला मोहात पाडणे शक्य नाही; सूर्यापासून प्रभा वेगळी नसते, तसे मी राघवापासून अनन्य आहे.
5.21.16
उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम्।
कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्यचित् ॥ ५.२१.१६ ॥
लोकनाथाचा सत्कारित बाहू उशाशी घेतला, आता दुसऱ्या कोणाचा बाहू मी कसा उशाशी घेऊ?
5.21.17
अहमौपयिकी भार्या तस्यैव च धरापतेः।
व्रतस्नातस्य विद्येव विप्रस्य विदितात्मनः ॥ ५.२१.१७ ॥
मी त्या धरापतीची योग्य पत्नी आहे; व्रतस्नात, आत्मज्ञानी ब्राह्मणाला विद्या जशी असते तशी.
5.21.18
साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम्।
वने वासितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम् ॥ ५.२१.१८ ॥
हे रावणा, बरे; दुःखी अशा मला रामाशी पुन्हा जोडून दे — वनात राहणारी हत्तीण गजाधिपतीला मिळावी तसे.
5.21.19
मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता।
बन्धं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः ॥ ५.२१.१९ ॥
राम आपले स्थान परत मिळवू इच्छितो म्हणून तो मैत्री करू इच्छील; तूही भयंकर बंधन इच्छीत नाहीस, म्हणून त्या पुरुषश्रेष्ठाला मैत्रीच हवी असेल.
5.21.20
विदितः सर्वधर्मज्ञः शरणागतवत्सलः।
तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि ॥ ५.२१.२० ॥
तो सर्वधर्मज्ञ आणि शरणागतांवर प्रेम करणारा म्हणून प्रसिद्ध आहे; जर तुला जगायचे असेल तर त्याच्याशी मैत्री होवो.
5.21.21
प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम्।
मां चास्मै प्रयतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि ॥ ५.२१.२१ ॥
शरणागतांवर प्रेम करणाऱ्या त्याला तू प्रसन्न कर; आणि संयमाने मला त्याच्याकडे परत पाठवणे तुला योग्य आहे.
5.21.22
एवं हि ते भवेत् स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे।
अन्यथा त्वं हि कुर्वाणः परां प्राप्स्यसि चापदम् ॥ ५.२१.२२ ॥
असे केल्यास रघुश्रेष्ठाला मला परत दिल्याने तुझे कल्याण होईल; अन्यथा असे करत राहिल्यास तुला मोठे संकट प्राप्त होईल.
5.21.23
वर्जयेद् वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम्।
त्वद्विधं न तु संक्रुद्धो लोकनाथः स राघवः ॥ ५.२१.२३ ॥
फेकलेल्या वज्रालाही आणि यमालाही काही काळ टाळता येईल; पण क्रोधित झाला तरी तो लोकनाथ राघव तुझ्यासारख्याला सोडणार नाही.
5.21.24
रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम्।
शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव ॥ ५.२१.२४ ॥
इंद्राने फेकलेल्या वज्राच्या गडगडाटासारखा रामाच्या धनुष्याचा महान आवाज तू ऐकशील.
5.21.25
इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः।
इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षिताः ॥ ५.२१.२५ ॥
येथे लवकरच सुंदर पेरांचे बाण, पेटलेल्या तोंडाच्या सर्पांप्रमाणे, राम आणि लक्ष्मण यांच्या नावांनी चिन्हांकित होऊन पडतील.
5.21.26
रक्षांसि निहनिष्यन्तः पुर्यामस्यां न संशयः।
असम्पातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः ॥ ५.२१.२६ ॥
या नगरात राक्षसांचा वध करीत, कंक पक्ष्याच्या पिसांचे बाण पडताना अचूक घाव घालतील; यात शंका नाही.
5.21.27
राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान्।
उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान् ॥ ५.२१.२७ ॥
तो महान राम गरुडाप्रमाणे, राक्षसराज रूपी महासर्पांना वेगाने उपटून टाकील; वैनतेय गरुड सर्पांना उचलून नेतो तसे.
5.21.28
अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिंदमः।
असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः ॥ ५.२१.२८ ॥
शत्रूंचे दमन करणारे माझे पती तुझ्यापासून मला लवकरच सोडवून नेतील; विष्णूने तीन पावलांनी असुरांकडून तेजस्वी लक्ष्मी परत मिळवली तसे.
5.21.29
जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले।
अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै ॥ ५.२१.२९ ॥
जनस्थानात राक्षससैन्य मारले गेले आणि स्थान उद्ध्वस्त झाले तेव्हा, शक्तिहीन झालेल्या तू, हे राक्षसा, हे अयोग्य कृत्य केलेस.
5.21.30
आश्रमं तत्तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः।
गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम ॥ ५.२१.३० ॥
त्या दोन नरसिंहांच्या रिकाम्या आश्रमात शिरून, ते दोन भाऊ दृष्टिआड गेले असताना, हे अधमा, तू मला पळवून नेलेस.
5.21.31
नहि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया।
शक्यं संदर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव ॥ ५.२१.३१ ॥
राम आणि लक्ष्मण यांचा गंध हुंगल्यानंतर, दोन वाघांसमोर कुत्रा उभा राहू शकत नाही तसे तू त्यांच्या दृष्टीसमोर उभा राहू शकणार नाहीस.
5.21.32
तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम्।
वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे ॥ ५.२१.३२ ॥
इंद्राच्या दोन्ही बाहूंनी वृत्राला धरले असता, एका बाहूच्या संघर्षात त्याची पकड जशी डळमळीत झाली, तशीच त्या दोघांबरोबरच्या युद्धात तुझी पकडही डळमळीत होईल.
5.21.33
क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह।
तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः ॥ ५.२१.३३ ॥
लवकरच माझे स्वामी राम, सौमित्रीसह, सूर्य थोडे पाणी शोषतो तसे बाणांनी तुझे प्राण घेतील.
5.21.34
गिरिं कुबेरस्य गतोऽथवाऽऽलयं
सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः।
असंशयं दाशरथेर्विमोक्ष्यसे
महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव ॥ ५.२१.३४ ॥
तू कुबेराच्या पर्वतावर गेलास, त्याच्या निवासस्थानी गेलास, किंवा वरुण राजाच्या सभेत गेलास, तरी दशरथपुत्रापासून निःसंशय तुझी सुटका होणार नाही; कालाने आघात केलेला महावृक्ष वीजेने पडावा तसा.