Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.23

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

5.23.1

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः।
संदिश्य च ततः सर्वा राक्षसीर्निर्जगाम ह ॥ ५.२३.१ ॥

ऐसा कहकर शत्रुओं को भयभीत करने वाला राजा रावण मैथिली से बोलकर, फिर सभी राक्षसियों को आदेश देकर चला गया।

5.23.2

निष्क्रान्ते राक्षसेन्द्रे तु पुनरन्तःपुरं गते।
राक्षस्यो भीमरूपास्ताः सीतां समभिदुद्रुवुः ॥ ५.२३.२ ॥

जब राक्षसराज फिर अंतःपुर को चला गया, तब भयानक रूप वाली वे राक्षसियाँ सीता की ओर दौड़ पड़ीं।

5.23.3

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः।
परं परुषया वाचा वैदेहीमिदमब्रुवन् ॥ ५.२३.३ ॥

तब क्रोध से अचेत-सी राक्षसियाँ सीता के पास आकर वैदेही से अत्यंत कठोर वाणी में यह बोलीं।

5.23.4

पौलस्त्यस्य वरिष्ठस्य रावणस्य महात्मनः।
दशग्रीवस्य भार्यात्वं सीते न बहु मन्यसे ॥ ५.२३.४ ॥

हे सीते, पुलस्त्य के वंशज, श्रेष्ठ, महात्मा दशग्रीव रावण की पत्नी बनना तुम अधिक महत्व का नहीं मानती हो।

5.23.5

ततस्त्वेकजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्।
आमन्त्र्य क्रोधताम्राक्षी सीतां करतलोदरीम् ॥ ५.२३.५ ॥

तब एकजटा नाम की राक्षसी, क्रोध से लाल आँखों वाली, पतली कमर वाली सीता को संबोधित करके बोली।

5.23.6

प्रजापतीनां षण्णां तु चतुर्थोऽयं प्रजापतिः।
मानसो ब्रह्मणः पुत्रः पुलस्त्य इति विश्रुतः ॥ ५.२३.६ ॥

छह प्रजापतियों में यह चौथे प्रजापति हैं, ब्रह्मा के मानसपुत्र, जो पुलस्त्य नाम से प्रसिद्ध हैं।

5.23.7

पुलस्त्यस्य तु तेजस्वी महर्षिर्मानसः सुतः।
नाम्ना स विश्रवा नाम प्रजापतिसमप्रभः ॥ ५.२३.७ ॥

पुलस्त्य के तेजस्वी पुत्र, मानस महर्षि, जिनका नाम विश्रवा था, प्रजापति के समान तेज वाले थे।

5.23.8

तस्य पुत्रो विशालाक्षि रावणः शत्रुरावणः।
तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि ॥ ५.२३.८ ॥

उसका पुत्र, हे विशाल नेत्रों वाली, शत्रुओं को भयभीत करने वाला रावण है। तुम उस राक्षसराज की भार्या बनने योग्य हो।

5.23.9

मयोक्तं चारुसर्वाङ्गि वाक्यं किं नानुमन्यसे।
ततो हरिजटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२३.९ ॥

मेरे कहे हुए वचन को, हे सुंदर अंगों वाली, तुम क्यों स्वीकार नहीं करतीं? तब हरिजटा नामक राक्षसी ने यह वचन कहा।

5.23.10

विवृत्य नयने कोपान्मार्जारसदृशेक्षणा।
येन देवास्त्रयस्त्रिंशद् देवराजश्च निर्जितः ॥ ५.२३.१० ॥

क्रोध से आँखें फैलाकर, बिल्ली जैसी दृष्टि वाली वह बोली: जिसने तैंतीस देवताओं और देवराज को भी जीत लिया है।

5.23.11

तस्य त्वं राक्षसेन्द्रस्य भार्या भवितुमर्हसि।
वीर्योत्सिक्तस्य शूरस्य संग्रामेष्वनिवर्तिनः।
बलिनो वीर्ययुक्तस्य भार्यात्वं किं न लिप्ससे ॥ ५.२३.११ ॥

तुम उस राक्षसराज की भार्या बनने योग्य हो। पराक्रम से गर्वित, युद्धों में कभी पीछे न हटने वाले, बलवान और वीर्यवान उस वीर की भार्या बनना तुम क्यों नहीं चाहती?

5.23.12

प्रियां बहुमतां भार्यां त्यक्त्वा राजा महाबलः।
सर्वासां च महाभागां त्वामुपैष्यति रावणः ॥ ५.२३.१२ ॥

अपनी प्रिय, अत्यंत सम्मानित भार्या को त्यागकर महाबली राजा रावण सभी स्त्रियों में परम सौभाग्यशाली तुम्हारे पास आएगा।

5.23.13

समृद्धं स्त्रीसहस्रेण नानारत्नोपशोभितम्।
अन्तःपुरं तदुत्सृज्य त्वामुपैष्यति रावणः ॥ ५.२३.१३ ॥

हज़ारों स्त्रियों से समृद्ध, नाना प्रकार के रत्नों से सुशोभित उस अंतःपुर को छोड़कर रावण तुम्हारे पास आएगा।

5.23.14

अन्या तु विकटा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्।
असकृद् भीमवीर्येण नागा गन्धर्वदानवाः।
निर्जिताः समरे येन स ते पार्श्वमुपागतः ॥ ५.२३.१४ ॥

तब दूसरी विकटा नाम की राक्षसी ने यह वचन कहा: "जिसने भयंकर पराक्रम से नाग, गंधर्व और दानवों को युद्ध में बार-बार जीता है, वही तुम्हारे पास आया है।"

5.23.15

तस्य सर्वसमृद्धस्य रावणस्य महात्मनः।
किमर्थं राक्षसेन्द्रस्य भार्यात्वं नेच्छसेऽधमे ॥ ५.२३.१५ ॥

उस सर्व-समृद्ध, महात्मा रावण, राक्षसों के राजा की भार्या बनना तुम क्यों नहीं चाहती, हे अधमे?

5.23.16

ततस्तां दुर्मुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत्।
यस्य सूर्यो न तपति भीतो यस्य स मारुतः।
न वाति स्मायतापाङ्गि किं त्वं तस्य न तिष्ठसे ॥ ५.२३.१६ ॥

तब दुर्मुखी नाम की राक्षसी ने उससे यह वचन कहा: "जिसके भय से सूर्य नहीं तपता और जिसके भय से वायु नहीं बहती, हे विशाल नेत्रों वाली, तुम उसकी शरण में क्यों नहीं खड़ी होती?"

5.23.17

पुष्पवृष्टिं च तरवो मुमुचुर्यस्य वै भयात्।
शैलाः सुस्रुवुः पानीयं जलदाश्च यदेच्छति ॥ ५.२३.१७ ॥

जिसके भय से वृक्ष पुष्पों की वर्षा करते हैं, पर्वत जल बहाते हैं, और बादल जैसा वह चाहता है वैसा ही करते हैं।

5.23.18

तस्य नैर्ऋतराजस्य राजराजस्य भामिनि।
किं त्वं न कुरुषे बुद्धिं भार्यार्थे रावणस्य हि ॥ ५.२३.१८ ॥

हे भामिनी, उस नैर्ऋत-राज, राजाधिराज रावण की भार्या बनने का निश्चय तुम क्यों नहीं करती?

5.23.19

साधु ते तत्त्वतो देवि कथितं साधु भामिनि।
गृहाण सुस्मिते वाक्यमन्यथा न भविष्यसि ॥ ५.२३.१९ ॥

हे देवी, तुमने सत्य कहा, ठीक कहा, हे सुंदरी। हे सुस्मिते, मेरी बात मान लो, नहीं तो तुम्हारी दशा कुछ और होगी।