વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 5.24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.24.1
ततः सीतां समस्तास्ता राक्षस्यो विकृताननाः।
परुषं परुषानर्हामूचुस्तद्वाक्यमप्रियम् ॥ ५.२४.१ ॥
ત્યારે વિકૃત મુખવાળી તે સર્વ રાક્ષસીઓએ કઠોર વચનોને અયોગ્ય એવી સીતાને તે અપ્રિય, કઠોર વચનો કહ્યાં.
5.24.2
किं त्वमन्तःपुरे सीते सर्वभूतमनोरमे।
महार्हशयनोपेते न वासमनुमन्यसे ॥ ५.२४.२ ॥
હે સીતા, સર્વ પ્રાણીઓના મનને હરનારી, બહુમૂલ્ય શય્યાઓવાળા અંતઃપુરમાં વાસ કરવા તું કેમ સંમત નથી?
5.24.3
मानुषी मानुषस्यैव भार्यात्वं बहु मन्यसे।
प्रत्याहर मनो रामान्नैवं जातु भविष्यति ॥ ५.२४.३ ॥
તું માનુષી છે, એક મનુષ્યની પત્ની હોવાને જ તું બહુ માને છે; રામથી તારું મન પાછું ખેંચી લે, આવું કદી નહીં થાય.
5.24.4
त्रैलोक्यवसुभोक्तारं रावणं राक्षसेश्वरम्।
भर्तारमुपसंगम्य विहरस्व यथासुखम् ॥ ५.२४.४ ॥
ત્રણ લોકના વૈભવનો ભોગવટો કરનાર, રાક્ષસોના સ્વામી રાવણને પતિ તરીકે સ્વીકારી, યથાસુખ વિહાર કર.
5.24.5
मानुषी मानुषं तं तु राममिच्छसि शोभने।
राज्याद् भ्रष्टमसिद्धार्थं विक्लवन्तमनिन्दिते ॥ ५.२४.५ ॥
હે શોભને, હે નિર્દોષ, તું માનુષી થઈને રાજ્યભ્રષ્ટ, અસફળ અને વ્યાકુળ એવા તે મનુષ્ય રામને ઇચ્છે છે.
5.24.6
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा सीता पद्मनिभेक्षणा।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५.२४.६ ॥
રાક્ષસીઓના વચન સાંભળીને કમળનેત્રી સીતાએ આંસુ ભરેલી આંખોથી આ વચન કહ્યું.
5.24.7
यदिदं लोकविद्विष्टमुदाहरत संगताः।
नैतन्मनसि वाक्यं मे किल्बिषं प्रतितिष्ठति ॥ ५.२४.७ ॥
એકઠી થયેલી સ્ત્રીઓ, જે લોકનિંદિત વાત તમે કહી, એ પાપી વચન મારા મનમાં ટકતું નથી.
5.24.8
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः ॥ ५.२४.८ ॥
માનુષી સ્ત્રી રાક્ષસની પત્ની બનવા યોગ્ય નથી. તમને ગમે તો બધી મને ખાઈ જાઓ; તમારું વચન હું નહીં કરું.
5.24.9
दीनो वा राज्यहीनो वा यो मे भर्ता स मे गुरुः।
तं नित्यमनुरक्तास्मि यथा सूर्यं सुवर्चला ॥ ५.२४.९ ॥
દીન હોય કે રાજ્યહીન, જે મારો પતિ છે તે જ મારો ગુરુ છે. સુવર્ચલા સૂર્યમાં અનુરક્ત રહે તેમ હું સદા તેમાં અનુરક્ત છું.
5.24.10
यथा शची महाभागा शक्रं समुपतिष्ठति।
अरुन्धती वसिष्ठं च रोहिणी शशिनं यथा ॥ ५.२४.१० ॥
મહાભાગા શચી જેમ ઇન્દ્રની સેવા કરે છે, અરુંધતી વસિષ્ઠની, અને રોહિણી ચંદ્રની સેવા કરે છે,
5.24.11
लोपामुद्रा यथागस्त्यं सुकन्या च्यवनं यथा।
सावित्री सत्यवन्तं च कपिलं श्रीमती यथा ॥ ५.२४.११ ॥
લોપામુદ્રા જેમ અગસ્ત્યની, સુકન્યા ચ્યવનની, સાવિત્રી સત્યવાનની, અને શ્રીમતી કપિલની સેવા કરે છે,
5.24.12
सौदासं मदयन्तीव केशिनी सगरं यथा।
नैषधं दमयन्तीव भैमी पतिमनुव्रता ॥ ५.२४.१२ ॥
મદયંતી જેમ સૌદાસની, કેશિની સગરની, અને ભૈમી (દમયંતી) નૈષધની પતિવ્રતા થઈ સેવા કરે છે,
5.24.13
तथाहमिक्ष्वाकुवरं रामं पतिमनुव्रता।
सीताया वचनं श्रुत्वा राक्षस्यः क्रोधमूर्च्छिताः।
भर्त्सयन्ति स्म परुषैर्वाक्यै रावणचोदिताः ॥ ५.२४.१३ ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના શ્રેષ્ઠ રામ પ્રત્યે પતિવ્રતા સીતાના વચનો સાંભળીને, રાવણથી પ્રેરાયેલી રાક્ષસીઓ ક્રોધથી મૂર્છિત થઈ કઠોર વાણીથી તેને ધમકાવવા લાગી.
5.24.14
अवलीनः स निर्वाक्यो हनुमान् शिंशपाद्रुमे।
सीतां संतर्जयन्तीस्ता राक्षसीरशृणोत् कपिः ॥ ५.२४.१४ ॥
શિંશપા વૃક્ષમાં છુપાઈને મૌન રહેલા હનુમાને સીતાને ધમકાવતી તે રાક્ષસીઓના શબ્દો સાંભળ્યા.
5.24.15
तामभिक्रम्य संरब्धा वेपमानां समन्ततः।
भृशं संलिलिहुर्दीप्तान् प्रलम्बान् दशनच्छदान् ॥ ५.२४.१५ ॥
ક્રોધિત રાક્ષસીઓએ ધ્રૂજતી સીતાને ચારેય તરફથી ઘેરી લીધી અને ચમકતા લાંબા હોઠ વારંવાર ચાટ્યા.
5.24.16
ऊचुश्च परमक्रुद्धाः प्रगृह्याशु परश्वधान्।
नेयमर्हति भर्तारं रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ५.२४.१६ ॥
અત્યંત ક્રોધિત થઈને તેમણે તરત જ કુહાડીઓ ઉપાડી અને કહ્યું, "આ રાક્ષસાધિપતિ રાવણને પતિ તરીકે મેળવવા યોગ્ય નથી."
5.24.17
सा भर्त्स्यमाना भीमाभी राक्षसीभिर्वरांगना।
सा बाष्पमपमार्जन्ती शिंशपां तामुपागमत् ॥ ५.२४.१७ ॥
ભયંકર રૂપવાળી રાક્ષસીઓ દ્વારા ધમકાવાયેલી તે સુંદરાંગી સીતા આંસુ લૂછતી તે શિંશપા વૃક્ષ પાસે ગઈ.
5.24.18
ततस्तां शिंशपां सीता राक्षसीभिः समावृता।
अभिगम्य विशालाक्षी तस्थौ शोकपरिप्लुता ॥ ५.२४.१८ ॥
પછી રાક્ષસીઓથી ઘેરાયેલી વિશાળ નયનોવાળી સીતા તે શિંશપા વૃક્ષ પાસે પહોંચી અને શોકમાં ડૂબેલી ઊભી રહી.
5.24.19
तां कृशां दीनवदनां मलिनाम्बरवासिनीम्।
भर्त्सयाञ्चक्रिरे भीमा राक्षस्यस्ताः समन्ततः ॥ ५.२४.१९ ॥
કૃશ, દીન મુખવાળી, મેલાં વસ્ત્ર પહેરેલી તેને ભયંકર રાક્ષસીઓએ ચારેબાજુથી ધમકાવવાનું શરૂ કર્યું.
5.24.20
ततस्तु विनता नाम राक्षसी भीमदर्शना।
अब्रवीत् कुपिताकारा कराला निर्णतोदरी ॥ ५.२४.२० ॥
ત્યારે ભયંકર દેખાવવાળી, ક્રોધિત આકારવાળી, અંદર ધસી ગયેલા પેટવાળી વિનતા નામની રાક્ષસી બોલી.
5.24.21
सीते पर्याप्तमेतावद् भर्तुः स्नेहः प्रदर्शितः।
सर्वत्रातिकृतं भद्रे व्यसनायोपकल्पते ॥ ५.२४.२१ ॥
હે સીતા, પતિ પ્રત્યેનો તારો સ્નેહ આટલો બતાવ્યો તે પૂરતો છે. હે ભદ્રે, દરેક બાબતમાં અતિ કરવી વિપત્તિ તરફ જ લઈ જાય છે.
5.24.22
परितुष्टास्मि भद्रं ते मानुषस्ते कृतो विधिः।
ममापि तु वचः पथ्यं ब्रुवन्त्याः कुरु मैथिलि ॥ ५.२४.२२ ॥
હું સંતુષ્ટ છું, તારું કલ્યાણ થાઓ. મનુષ્યોનો વિધિ તેં પહેલેથી પૂર્ણ કર્યો છે. હવે, હે મૈથિલી, મારી હિતકારી વાત પણ માન.
5.24.23
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्।
विक्रान्तमापतन्तं च सुरेशमिव वासवम् ॥ ५.२४.२३ ॥
રાવણને તારા પતિ તરીકે સ્વીકાર, તે બધા રાક્ષસોનો સ્વામી છે. તે પરાક્રમી છે, દેવેન્દ્ર ઇન્દ્ર જેવો આવે છે.
5.24.24
दक्षिणं त्यागशीलं च सर्वस्य प्रियवादिनम्।
मानुषं कृपणं रामं त्यक्त्वा रावणमाश्रय ॥ ५.२४.२४ ॥
રામ મનુષ્ય છે, કુશળ છે, ત્યાગી સ્વભાવનો છે, સૌ સાથે પ્રિય બોલે છે, પણ તે દીન છે. તેને છોડીને રાવણનો આશ્રય લે.
5.24.25
दिव्यांगरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता।
अद्यप्रभृति लोकानां सर्वेषामीश्वरी भव ॥ ५.२४.२५ ॥
હે વૈદેહી, દિવ્ય અંગરાગોથી લિપ્ત અને દિવ્ય આભૂષણોથી વિભૂષિત થઈને, આજથી તું સર્વ લોકોની ઈશ્વરી થા.
5.24.26
अग्नेः स्वाहा यथा देवी शची वेन्द्रस्य शोभने।
किं ते रामेण वैदेहि कृपणेन गतायुषा ॥ ५.२४.२६ ॥
અગ્નિની પત્ની સ્વાહા દેવી અને ઇન્દ્રની પત્ની શચી દેવીની જેમ થા. હે શોભને, હે વૈદેહી, દીન અને ગતાયુ રામ સાથે તારે શું કામ?
5.24.27
एतदुक्तं च मे वाक्यं यदि त्वं न करिष्यसि।
अस्मिन् मुहूर्ते सर्वास्त्वां भक्षयिष्यामहे वयम् ॥ ५.२४.२७ ॥
મેં કહેલું આ વચન જો તું નહીં કરે, તો આ જ ક્ષણે અમે બધી તને ખાઈ જઈશું.
5.24.28
अन्या तु विकटा नाम लम्बमानपयोधरा।
अब्रवीत् कुपिता सीतां मुष्टिमुद्यम्य तर्जती ॥ ५.२४.२८ ॥
બીજી, વિકટા નામની, લટકતા સ્તનવાળી, ક્રોધિત થઈને મુઠ્ઠી ઉગામીને ધમકાવતી સીતાને બોલી.
5.24.29
बहून्यप्रतिरूपाणि वचनानि सुदुर्मते।
अनुक्रोशान्मृदुत्वाच्च सोढानि तव मैथिलि ॥ ५.२४.२९ ॥
હે દુર્બુદ્ધિ, હે મૈથિલી, તારાં અનેક અયોગ્ય વચનો અમે કરુણા અને કોમળતાને લીધે સહન કર્યાં છે.
5.24.30
न च नः कुरुषे वाक्यं हितं कालपुरस्कृतम्।
आनीतासि समुद्रस्य पारमन्यैर्दुरासदम् ॥ ५.२४.३० ॥
સમય અનુસારનું અમારું હિતકારી વચન તું માનતી નથી. તને સમુદ્રના પાર લાવવામાં આવી છે, જ્યાં બીજાઓને પહોંચવું કઠિન છે.
5.24.31
रावणान्तःपुरे घोरे प्रविष्टा चासि मैथिलि।
रावणस्य गृहे रुद्धा अस्माभिस्त्वभिरक्षिता ॥ ५.२४.३१ ॥
હે મૈથિલી, તું રાવણના ભયંકર અંતઃપુરમાં પ્રવેશી છે અને રાવણના ઘરમાં બંદી છે; છતાં અમે તારું રક્ષણ કર્યું છે.
5.24.32
न त्वां शक्तः परित्रातुमपि साक्षात् पुरंदरः।
कुरुष्व हितवादिन्या वचनं मम मैथिलि ॥ ५.२४.३२ ॥
સાક્ષાત પુરંદર પણ તને બચાવવા સમર્થ નથી. હે મૈથિલી, હિત કહેનારા મારા વચનને માન.
5.24.33
अलमश्रुनिपातेन त्यज शोकमनर्थकम्।
भज प्रीतिं प्रहर्षं च त्यजन्ती नित्यदैन्यताम् ॥ ५.२४.३३ ॥
આંસુ વહાવવા બસ કર; આ વ્યર્થ શોક ત્યાગ. સદાની દીનતા છોડી પ્રીતિ અને હર્ષને અપનાવ.
5.24.34
सीते राक्षसराजेन परिक्रीड यथासुखम्।
जानीमहे यथा भीरु स्त्रीणां यौवनमध्रुवम् ॥ ५.२४.३४ ॥
હે સીતા, રાક્ષસરાજ સાથે તને ગમે તેમ આનંદ કર. હે ભીરુ, સ્ત્રીઓનું યૌવન અસ્થિર છે એ અમે જાણીએ છીએ.
5.24.35
यावन्न ते व्यतिक्रामेत् तावत् सुखमवाप्नुहि।
उद्यानानि च रम्याणि पर्वतोपवनानि च ॥ ५.२४.३५ ॥
તારું યૌવન વીતી જાય તે પહેલાં સુખ પામ. રમણીય ઉદ્યાનો અને પર્વતીય ઉપવનોનો આનંદ લે.
5.24.36
सह राक्षसराजेन चर त्वं मदिरेक्षणे।
स्त्रीसहस्राणि ते देवि वशे स्थास्यन्ति सुन्दरि ॥ ५.२४.३६ ॥
હે મદિરાક્ષી, રાક્ષસરાજ સાથે વિહાર કર. હે દેવી, હે સુંદરી, હજારો સ્ત્રીઓ તારા વશમાં રહેશે.
5.24.37
रावणं भज भर्तारं भर्तारं सर्वरक्षसाम्।
उत्पाट्य वा ते हृदयं भक्षयिष्यामि मैथिलि ॥ ५.२४.३७ ॥
સર્વ રાક્ષસોના સ્વામી રાવણને તારા પતિ તરીકે સ્વીકાર. નહીંતર, હે મૈથિલી, હું તારું હૃદય ઉખેડીને ખાઈ જઈશ.
5.24.38
यदि मे व्याहृतं वाक्यं न यथावत् करिष्यसि।
ततश्चण्डोदरी नाम राक्षसी क्रूरदर्शना ॥ ५.२४.३८ ॥
જો તું મારા કહેલા વચન પ્રમાણે નહીં કરે, તો ચંડોદરી નામની ક્રૂરદર્શના રાક્ષસી બોલી.
5.24.39
भ्रामयन्ती महच्छूलमिदं वचनमब्रवीत्।
इमां हरिणशावाक्षीं त्रासोत्कम्पपयोधराम् ॥ ५.२४.३९ ॥
મોટો શૂળ ફેરવતી તે આ વચન બોલી — હરણના બચ્ચા જેવી આંખોવાળી, ભયથી કંપતા સ્તનવાળી આ સ્ત્રી વિશે.
5.24.40
रावणेन हृतां दृष्ट्वा दौर्हृदो मे महानयम्।
यकृत्प्लीहं महत् क्रोडं हृदयं च सबन्धनम् ॥ ५.२४.४० ॥
રાવણ દ્વારા હરણ કરાયેલી આને જોઈને મને આ મોટી ઇચ્છા જાગી છે — એનું યકૃત, બરોળ, મોટી છાતી અને હૃદય, તેની નસો સહિત.
5.24.41
गात्राण्यपि तथा शीर्षं खादेयमिति मे मतिः।
ततस्तु प्रघसा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२४.४१ ॥
એનાં અંગો અને માથું પણ હું ખાઈ જાઉં — એવો મારો વિચાર છે. ત્યારે પ્રઘસા નામની રાક્ષસી બોલી.
5.24.42
कण्ठमस्या नृशंसायाः पीडयामः किमास्यते।
निवेद्यतां ततो राज्ञे मानुषी सा मृतेति ह ॥ ५.२४.४२ ॥
આ ક્રૂર સ્ત્રીનું ગળું આપણે કેમ ન દબાવીએ? કેમ બેઠા છીએ? પછી રાજાને જણાવો — એ માનુષી મરી ગઈ.
5.24.43
नात्र कश्चन संदेहः खादतेति स वक्ष्यति।
ततस्त्वजामुखी नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२४.४३ ॥
આમાં કોઈ શંકા નથી; તેને ખાઈ ગયા એમ તે કહેશે. ત્યારે અજામુખી નામની રાક્ષસીએ આ વચન કહ્યું.
5.24.44
विशस्येमां ततः सर्वान् समान् कुरुत पिण्डकान्।
विभजाम ततः सर्वा विवादो मे न रोचते ॥ ५.२४.४४ ॥
તેને કાપીને બધાને સરખા ટુકડા કરો. પછી આપણે સૌ વહેંચી લઈએ; ઝઘડો મને ગમતો નથી.
5.24.45
पेयमानीयतां क्षिप्रं माल्यं च विविधं बहु।
ततः शूर्पणखा नाम राक्षसी वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.२४.४५ ॥
પીણાં ઝડપથી લાવવામાં આવે, અને અનેક પ્રકારની માળાઓ પણ. ત્યારે શૂર્પણખા નામની રાક્ષસીએ આ વચન કહ્યું.
5.24.46
अजामुख्या यदुक्तं वै तदेव मम रोचते।
सुरा चानीयतां क्षिप्रं सर्वशोकविनाशिनी ॥ ५.२४.४६ ॥
અજામુખીએ જે કહ્યું તે જ મને પણ ગમે છે. સર્વ શોકનો નાશ કરનારી સુરા પણ ઝડપથી લાવવામાં આવે.
5.24.47
मानुषं मांसमास्वाद्य नृत्यामोऽथ निकुम्भिलाम्।
एवं निर्भर्त्स्यमाना सा सीता सुरसुतोपमा।
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्धैर्यमुत्सृज्य रोदिति ॥ ५.२४.४७ ॥
મનુષ્યનું માંસ ચાખીને પછી નિકુંભિલા પાસે નાચીશું." આ પ્રકારે ધમકાવાતી, દેવકન્યા સમાન સીતા ભયંકર રાક્ષસીઓ વચ્ચે ધીરજ છોડીને રડવા લાગી.